Akebia (Akebia) – rodzaj roślin okrytonasiennych zaliczanych do rodziny krępieniowatych Lardizabalaceae. Obejmuje 5 gatunków[4][5]. Rośliny te występują we wschodniej Azji (Chiny, Korea, Japonia)[5][4]. W naturze rośliny te rosną na terenach skalistych, w zaroślach, zawsze tam, gdzie mogą rozwinąć się w miejscach nasłonecznionych. Na obszarach górskich rosną do rzędnej 1500 m n.p.m. Kwitną wiosną[6].

Akebia
Ilustracja
Akebia pięciolistkowa
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

jaskropodobne

Rząd

jaskrowce

Rodzina

krępieniowate

Rodzaj

akebia

Nazwa systematyczna
Akebia Decaisne
Compt. Rend. Hebd. Séances Acad. Sci. 5: 394. Jul-Dec 1837[3]
Typ nomenklatoryczny

A. quinata[3]

Mięsiste owoce tych roślin są jadalne[7], aczkolwiek mdłe w smaku i spożywane są one głównie w Chinach[6]. Akebie uprawiane są jako rośliny ozdobne, głównie akebia pięciolistkowa A. quinata o kwiatach pachnących, o aromacie wanilii, akebia trójlistkowa A. trifoliata, o kwiatach bezwonnych, oraz mieszaniec między nimi – A. × pentaphylla[6]. Akebia pięciolistkowa w miejscach introdukcji bywa gatunkiem inwazyjnym (np. w Ameryce Północnej)[8].

MorfologiaEdytuj

Pokrój
Drewniejące pnącza owijające się pędami, osiągające zwykle do 10 m wysokości[6].
Liście
Zrzucane na zimę i zimozielone, dłoniasto złożone z 3–5 listków osadzonych na ogonkach[6].
Kwiaty
Rośliny jednopienne, z kwiatami rozdzielnopłciowymi skupionymi w groniaste kwiatostany, w których kwiaty żeńskie rozwijają się w dolnej części, a męskie w szczytowej[6]. Kwiaty żeńskie są bardziej okazałe od męskich, osadzone są na dłuższych szypułkach. Okwiat jest pojedynczy z trzema listkami w kolorze od brązowego, przez fioletowy do purpurowego, rzadko żółtego[5][8][6]. Pręcików jest 6–8, a zalążni 5–10[6].
Owoce
Złożone z kilku (czasem pojedynczych) mięsistych jagód osiągających od 5 do 15 cm długości. Miąższ jest biały, a zawarte w nim nasiona są ciemnobrązowe do czarnych[6] i są one bardzo liczne (od stu do kilku tysięcy)[5][8].

SystematykaEdytuj

Pozycja systematyczna

Rodzaj z podrodziny Lardizabaloideae w obrębie rodziny krąpieniowatych (Lardizabalaceae)[2].

Wykaz gatunków[4]

PrzypisyEdytuj

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).
  2. a b Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2011-03-27] (ang.).
  3. a b Index Nominum Genericorum (ING). Smithsonian National Museum of Natural History. [dostęp 2011-03-27]. (ang.).
  4. a b c Akebia Decne.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-04-13].
  5. a b c d Akebia. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-04-13]. (ang.).
  6. a b c d e f g h i Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. I. Trees and shrubs. London: Macmillan, 1988, s. 74. ISBN 0-333-73003-8.
  7. David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 26. ISBN 978-1-107-11502-6.
  8. a b c Akebia. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2011-03-27]. (ang.).