Aquilaria malaccensis

Aquilaria malaccensis Lam. – gatunek roślin należący do rodziny wawrzynkowatych. Występuje naturalnie w Azji Południowej oraz Południowo-Wschodniej.

Aquilaria malaccensis
Ilustracja
Aquillaria malaccensis (1) i Astragalus grahamiana (2)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad różowe
Rząd ślazowce
Rodzina wawrzynkowate
Rodzaj Aquilaria
Nazwa systematyczna
Aquilaria malaccensis Lam.
Encycl. 1:49, t. 356. 1783[2]
Synonimy

Agallochum malaccense (Lam.) Kuntze
Aloexylum agallochum Lour.
Aquilaria agallochum (Lour.) Roxb. ex Finl.
Aquilaria moluccensis Oken
Aquilaria secundaria Rumph. ex DC.
Aquilariella malaccensis (Lam.) Tiegh[3].

Kategoria zagrożenia
Status iucn2.3 VU pl.svg
narażony (IUCN 2.3)

Rozmieszczenie geograficzneEdytuj

Rośnie naturalnie w południowym Bhutanie, w Indiach (stany Asam i Bengal Zachodni), Mjanmie, Malezji, Singapurze, Indonezji (na Sumatrze i w Kalimantanie) oraz na Filipinach[2]. Według innych źródeł występuje także w Iranie, w indyjskich stanach Manipur, Meghalaya oraz Tripura, w Bangladeszu, Tajlandii i na indonezyjskiej wyspie Bangka[4][5].

Biologia i ekologiaEdytuj

Naturalnym habitatem są wiecznie zielone lasy u podnóży gór[4].

ZastosowanieEdytuj

  • Drewno tego gatunku nosi handlową nazwę agar (ang. agarwood). Agar jest wykorzystywany w produkcji perfum oraz w medycynie tradycyjnej. Ze względu na kosztowny i pracochłonny proces ekstrakcji jest ono bardzo drogie. Minimum 20 kg niskiej jakości drewna żywicznego potrzebne jest do wytworzenia 12 ml oleju agarowego. Najwyższej jakości olej otrzymywany jest z drzew starszych niż 100 lat. Sprzedaż perfum opartych na tym ekstrakcie rośnie z roku na rok[6].
  • Zdrowe drewno jest jasne, miękkie i nie wytwarza żywicy. Po zainfekowaniu przez grzyby z grupy Fungi imperfecti staje się ciemne, twarde, żywiczne i pachnące. W miejscach porażonych (korzenie, gałęzie lub pień) wytwarzana jest żywica. Takie drewno wykorzystywane jest do produkcji kadzidła i balsamu. Jego woń staje się szczególnie intensywna podczas spalania. Ponieważ jest zapotrzebowanie na ten surowiec, doprowadza się do zainfekowania zdrowego drewna przez wbijanie w nie kołków z drewna zainfekowanego[7].
  • Badacze roślin biblijnych zgodnie uważają, że z drewna Aquilaria malaccensis w czasach biblijnych wytwarzano aloes opisywany w księgach Starego Testamentu (Ps 45,9, Prz 7,17, PnP 4,14), jedynie F. N. Hepper podaje to w wątpliwość. Zwraca uwagę, że starożytni kupcy pod jedną nazwą sprzedawali produkty pochodzące z różnych gatunków roślin, biblijny aloes mógł więc pochodzić zarówno z drewna Aquilaria malaccensis, jak i z liści aloesów[7].
  • Agar jest także afrodyzjakiem, zarówno w postaci olejku, jak i kadzidła. Wykorzystywane są one w tym celu na ogół lokalnie. Olej jest sprzedawany w aptekach wietnamskich do użytku wewnętrznego. W medycynie chińskiej proszek z drewna wykorzystuje się w leczeniu marskości wątroby oraz innych dolegliwości. Ma on również zastosowanie w leczeniu nowotworów płuc i żołądka[6].

ZagrożeniaEdytuj

Przez wieki drewno tego gatunku zainfekowane grzybami pozostawało w obrocie w handlu międzynarodowym. Większość tego drewna pochodzi ze środowiska naturalnego. Na początku XX wieku istniały plantacje tego gatunku, lecz wiele z nich zostało zniszczonych. Według Czerwonej księgi gatunków zagrożonych jest gatunkiem narażonym na wyginięcie (VU – vulnerable)[4].

W Indiach gatunek ten jest uważany za krytycznie zagrożony, w związku z czym jego eksport został zakazany. Gatunek jest wymieniony w Załączniku II konwencji CITES[4].

PrzypisyEdytuj

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-23].
  2. a b Taxon: Aquilaria malaccensis Lam. (ang.). Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 20 stycznia 2014].
  3. Aquilaria malaccensis Lam. (ang.). The Plant List. [dostęp 20 stycznia 2014].
  4. a b c d Aquilaria malaccensis (ang.). The IUCN Red List. [dostęp 20 stycznia 2014].
  5. Family 214. Thymelaeaceae/ (ang.). Philippine Plants. [dostęp 19 stycznia 2014].
  6. a b Agarwood (Oud) (ang.). Fragrantica. [dostęp 20 stycznia 2014].
  7. a b Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.