Błotnia (roślina)

rodzaj roślin

Błotnia, kląża, nissa, nyssa, tupelo[3] (Nyssa L.) – rodzaj roślin z rodziny błotniowatych. Obejmuje 11[4], 12[5] lub 13[6] gatunków. Występują one w południowej części Ameryki Północnej (cztery gatunki w Meksyku i południowo-wschodniej części USA oraz jeden gatunek w Kostaryce i Panamie), a także w Azji południowej i wschodniej (jeden gatunek od Indii po Malaje i 7 w Chinach)[5][6]. Większość gatunków chińskich jest na krawędzi wymarcia[5]. Są to drzewa rosnące na ogół na terenach podmokłych, zalewowych[7], na glebach kwaśnych[8].

Błotnia
Ilustracja
Nyssa sinensis
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd dereniowce
Rodzina błotniowate
Rodzaj błotnia
Nazwa systematyczna
Nyssa Linnaeus
Sp. Pl. 1058. 1 Mai 1753[2]
Typ nomenklatoryczny
N. aquatica L.[2]
Synonimy

Tupelo Adanson[2]

Nyssa aquatica – ważny składnik lasów bagiennych południowo-wschodniej części USA

Specyficzne drewno korzeniowe błotni leśnej potrafi się ścieśniać do 20% swej objętości, by nasączone powrócić do pierwotnej objętości. Wykorzystywane jest w chirurgii naczyń krwionośnych[9]. Gatunek ten uprawiany jest także jako ozdobny, głównie dla silnie przebarwiających się jesienią liści[10]. Błotnia wodna Nyssa aquatica znosi dobrze spiętrzenia wód przekraczające 2 m, jest miododajna i dostarcza cenionego drewna. Owoce Nyssa ogeche są jadalne[4]. Różne gatunki uprawiane bywają jako rośliny ozdobne, głównie z powodu efektownie przebarwiających się jesienią liści (przybierających wówczas kolory od purpurowego po pomarańczowy)[8].

MorfologiaEdytuj

Pokrój
Drzewa[5] osiągające do 30 m wysokości[11], rzadziej krzewy[6], o korze szarobrązowej, szorstkiej[6].
Liście
Zrzucane na zimę[11], skrętoległe, pojedyncze, o blaszce całobrzegiej lub piłkowanej[1], bez przylistków[9]. Często skupione są na końcach pędów[5]. Ogonek na przekroju obły lub oskrzydlony[6].
Kwiaty
Niepozorne, zwykle rozdzielnopłciowe[5], przy czym często płeć trudna do jednoznacznej identyfikacji (słabo zaznaczone różnice morfologiczne między kwiatami, w których kwiaty żeńskie posiadają funkcjonujące pylniki, jednak wytwarzany w nich pyłek nie jest zdolny do zapładniania)[6]. Kwiaty zebrane są w zwykle zwisające[7] główki lub gęste grona[5] wyrastające w kątach liści[7], kwiaty żeńskie czasem pojedyncze lub w skąpokwiatowych gronach. Kielich jest silnie zredukowany[1], tworzy niski pierścień[6]. Płatki korony drobne, zielone lub zielonkawobiałe[6]. Pręciki w dwóch okółkach[10] po 5[6]. Zalążnia dolna jednokomorowa[9], zbudowana z dwóch owocolistków[10][5], zwieńczona słupkiem dwudzielnym[5].
Owoce
Jajowate lub owalne pestkowce[7] o soczystym, kwaśnym miąższu, zwykle jedno- do pięcionasienne[1][9], niebieskoczarne, rzadziej czerwone do pomarańczowych[6]. Zwieńczone są trwałymi działkami kielicha[6][5].

SystematykaEdytuj

Jeden z rodzajów z rodziny błotniowatych Nyssaceae. Jeszcze w systemie APG III z 2009 rodzina ta nie była wyodrębniana, stanowiła podrodzinę Nyssoideae Arnott w obrębie dereniowatych Cornaceae[12]. Rodzina Nyssaceae została wyodrębniona w systemie APG IV (2016)[13].

Wykaz gatunków[14][5]

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2019-11-03].
  2. a b c Nyssa. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-11-03].
  3. Nazwy polskie rodzaju według: Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900, s. 379. (pol.)
  4. a b David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 638. ISBN 978-1-107-11502-6.
  5. a b c d e f g h i j k Nyssa Linnaeus. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2019-11-03].
  6. a b c d e f g h i j k Gordon C. Tucker, Tracy J. Park: Nyssa Linnaeus. W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2019-11-03].
  7. a b c d K.Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. VI. Flowering Plants. Dicotyledons. Heidelberg: Springer, 2004, s. 86-87. ISBN 978-3-642-05714-4.
  8. a b c d e Tony Russell, Catherine Cutler, Martin Walters: Ilustrowana encyklopedia. Drzewa świata. Kraków: Universitas, 2208, s. 166-167. ISBN 978-83-242-0842-5.
  9. a b c d Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 250-251. ISBN 83-7079-778-4.
  10. a b c Jolanta Kochanowska, Tomasz Nowak: Błotniowate. W: Pomoce dydaktyczne dla nauczycieli odwiedzających ogród botaniczny we Wrocławiu [on-line]. Ogród botaniczny we Wrocławiu, 2003. [dostęp 2016-12-15].
  11. a b c d e Helmut Pirc: Drzewa od A do Z. Warszawa: Klub dla Ciebie, 2006, s. 127. ISBN 978-83-7404-323-6.
  12. Angiosperm Phylogeny Group (2009). An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III. Botanical Journal of the Linnean Society 161: 105-121.
  13. The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385. 
  14. Nyssa. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-11-03].