Otwórz menu główne

Batalion KOP „Troki”

Batalion KOP „Troki” („Nowe Troki”)pododdział piechoty, podstawowa jednostka taktyczna Korpusu Ochrony Pogranicza.

22 batalion graniczny KOP „Troki”
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1926
Rozformowanie 1939
Organizacja
Kryptonim 143[a]
Dyslokacja Troki
Formacja Korpus Ochrony Pogranicza
Podległość 6 Brygada OP
Brygada KOP „Wilno”
KOP 1938.png
Oficerowie baonu KOP Troki: ppłk K. Bąbiński i por. S. Zalfresso-Jundziło
Wręczanie nagród po zawodach sportowych. Troki 1934

Formowanie i zmiany organizacyjneEdytuj

Na posiedzeniu Politycznego Komitetu Rady Ministrów, w dniach 21-22 sierpnia 1924 roku, zapadła decyzja powołania Korpusu Wojskowej Straży Granicznej. 12 września 1924 roku Ministerstwo Spraw Wojskowych wydało rozkaz wykonawczy w sprawie utworzenia Korpusu Ochrony Pogranicza[2], a 17 września wydano instrukcję określającą jego strukturę[3]. W trzecim etapie organizacji KOP sformowano 6 Brygadę Ochrony Pogranicza, a w jej składzie 22 batalion graniczny[4]. Podstawą formowania było rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych nr 1099 ze stycznia 1926 roku[5]. Długość ochranianego przez batalion odcinka granicy wynosiła 62 kilometry, przeciętna długość pododcinka kompanijnego to 30 kilometrów, a strażnicy 4 kilometry. Odległość dowództwa batalionu od dowództwa brygady wynosiła 25 kilometrów[6].

W lipcu 1929 roku przyjęto zasadę, że bataliony przyjmą nazwę miejscowości będącej miejscem ich stacjonowania[7]. Obok nazwy geograficznej, do 1931 roku stosowano również numer batalionu[8]. W tym czasie batalion na uzbrojeniu posiadał 724 karabiny Berthier wz.1916, 25 ręcznych karabinów maszynowych Chauchat wz. 1915 , 24 lekkich karabinów maszynowych Bergmann wz. 1915 i 4 ciężkie karabiny maszynowe wz. 1914[9].

W wyniku reorganizacji batalionu w 1931 roku zlikwidowano kompanię szkolną i plutony odwodowe w kompaniach granicznych[10]. Po przeprowadzonej reorganizacji „R.2” batalion składał się z dowództwa batalionu, plutonu łączności, kompanii karabinów maszynowych, kompanii odwodowej i dwóch kompanii granicznych[11]. W listopadzie 1936 roku batalion liczył 16 oficerów, 57 podoficerów, 21 nadterminowych i 476 żołnierzy służby zasadniczej[b].

Rozkazem dowódcy KOP z 23 lutego 1937 roku została zapoczątkowana pierwsza faza reorganizacji Korpusu Ochrony Pogranicza „R.3”. Jej wynikiem było między innymi przeorganizowanie batalionu KOP „Troki”[13] i odebranie batalionowi charakteru jednostki administracyjnej z jednoczesnym zreorganizowaniem dowództwo batalionu[14]. Jednostką administracyjną dla batalionu był pułk KOP „Wilno”, ale podkwatermistrzostwo batalionu zaopatrywało posterunek żandarmerii przy pułku KOP „Wilno”[15]. Zarządzeniem dowódcy KOP gen. bryg. Jana Kruszewskiego w sprawie zmian w kwatermistrzostwie KOP, dniem 1 kwietnia 1939 roku zlikwidowane zostało podkwatermistrzostwo batalionu, a utworzono kwatermistrzostwo[16]. W związku ze zlikwidowaniem kwatermistrzostwa w pułkach „Wilno” i „Wilejka”, do batalionu przydzielono pod względem gospodarczym komendę rejonu PW „Wilno”, inspektora północnej grupy szwadronów kawalerii i lekarza weterynarii północnego rejonu weterynarii[16]. Tym samym zarządzeniem, z dniem 1 kwietnia 1939 roku utworzono w batalionie etat oficera ewidencyjno-personalnego w stopniu kapitana. Oficer ten był faktycznie oficerem mobilizacyjnym baonu[17]. Z dniem 15 maja 1939 roku batalion stał się oddziałem gospodarczym. Stanowisko kwatermistrza batalionu przemianowane zostało na stanowisko zastępcy dowódcy batalionu do spraw gospodarczych, płatnika na stanowisko oficera gospodarczego, zastępcy oficera materiałowego dla spraw uzbrojenia na zbrojmistrza, zastępcy oficera materiałowego dla spraw żywnościowych na oficera żywnościowego[18].

Zmobilizowany w 1939 roku batalion został włączony w struktury rezerwowej 33 Dywizji Piechoty jako III batalion 133 pułku piechoty[19].

Po odejściu batalionu przeznaczonego do 33 Dywizji Piechoty, w garnizonie Troki odtworzono jednostkę graniczną. Batalion wszedł w skład pułku KOP „Wilno”. Po odtworzeniu ochraniał granicę z Litwą o długości 58,215 km[20]. Po 17 września 1939 roku brał udział w obronie ówczesnej wschodniej granicy państwa przed radzieckim agresorem.

Służba granicznaEdytuj

Batalion graniczny był podstawową jednostką taktyczną Korpusu Ochrony Pogranicza przeznaczoną do pełnienia służby ochronnej na powierzonym mu odcinku granicy polsko-litewskiej, wydzielonym z pasa ochronnego brygady. Odcinek batalionu dzielił się na pododcinki kompanii, a te z kolei na pododcinki strażnic, które były „zasadniczymi jednostkami pełniącymi służbę ochronną”, w sile półplutonu. Służba ochronna pełniona była systemem zmiennym, polegającym na stałym patrolowaniu strefy nadgranicznej i tyłowej, wystawianiu posterunków alarmowych, obserwacyjnych i kontrolnych stałych, patrolowaniu i organizowaniu zasadzek w miejscach rozpoznanych jako niebezpieczne, kontrolowaniu dokumentów i zatrzymywaniu osób podejrzanych, a także utrzymywaniu ścisłej łączności między oddziałami i władzami administracyjnymi[21][22]. Batalion graniczny KOP „Troki” w 1934 roku ochraniał odcinek granicy państwowej szerokości 56 kilometrów 370 metrów[23]. Po odtworzeniu w 1939 roku, batalion ochraniał granicę długości 58 kilometrów 215 metrów[20].

Bataliony sąsiednie:

Walki batalionuEdytuj

17 września 1939 roku znad granicy litewskiej do Wilna zostały ściągnięte trzy baony graniczne pułku KOP „Wilno”: „Orany”, „Troki” i „Niemenczyn”. Batalion KOP „Troki” zajął pozycje na przedmieściu Markucie w kierunku bramy tego cmentarza[24].

Bataliony pułku KOP „Wilno” znalazły się w trudnym położeniu. Pozbawione broni przeciwpancernej były bezbronne wobec nacierających czołgów. Dowódca pułku ppłk Kazimierz Kardaszewicz wyprowadził z miasta baony „Orany" i „Niemenczyn"[25].

Baon „Troki” nadal prowadził walkę. Podporucznik Gilurski tak relacjonuje walkę, jako prowadził 18 września po obsadzeniu pasa wzgórz między ulicą Rossa a ulicą Beliny[25]:

 
Po zapadnięciu zmierzchu słychać było warkot sowieckich czołgów od strony Lipówki, zbliżających się w kierunku naszych stanowisk. Wkrótce rozpoczęło się piekło. Znaleźliśmy się pod silnym ostrzałem z różnej broni. Szczególnie denerwujące były pociski świetlane i jazgotliwe. Do północy strzały ucichły, ale słychać było silny warkot czołgów od strony centrum Wilna. A to znaczyło, że czołgi znalazły się już na tyłach naszej obrony. O świcie poszedłem na prawe skrzydło naszej obrony do mjr. Sylwestra Krasowskiego. Dowódca oznajmił, że sytuacja jest krytyczna i nie ma sensu dalsze stawianie oporu, po prostu szkoda żołnierzy. Wydał rozkaz opuszczenia stanowisk i ratowania się we własnym zakresie.

Rozkazem tym dowódca batalionu rozwiązał jednostkę. Żołnierze przedzierali się w kierunku granicy litewskiej. Część dołączyła do resztek baonu KOP „Nowe Święciany” i w jego składzie, wraz z dowództwem pułku w dniach 21 i 22 września przekroczyli granicę litewską[25].

Struktura organizacyjnaEdytuj

Kompanie graniczne w 1930[26]

Organizacja batalionu w 1934[23][27][c]:

Żołnierze batalionuEdytuj

Dowódcy batalionu[29]:

stopień imię i nazwisko okres pełnienia służby kolejne stanowisko
mjr piech. Wacław Budrewicz 1926 – 10 IX 1927 Ministerstwo Skarbu
mjr piech. Otton Bruno Urban 26 IX 1927[30] – 23 III 1932[31] kwatermistrz 61 pp
mjr Kazimierz Damian Bąbiński 24 III 1932[32] – 17 X 1935 zastępca dowódcy 42 pp
ppłk August Emil Fieldorf 17 X 1935 – IV 1937 zastępca dowódcy pułku KOP „Wilno”
mjr Sylwester Krasowski V 1937 XI – 1938
mjr Edmund Mierzejewski XI 1938 –
mjr Sylwester Krasowski 1939[20]

Obsada personalna w 1928[33][d]:

  • dowódca batalionu – mjr Urban Otto
  • adiutant batalionu – por. Stanisław Sokołowski
  • kwatermistrz – kpt. Władysław Kiełbasa
  • płatnik – por. Józef Huss
  • oficer materiałowy – por. Stefan Wałajtys
  • oficer żywnościowy – por. Stanisław Mitras
  • oficer wywiadowczy – kpt. Kazimierz Sznuk
  • lekarz – kpt. Marian Kordzik
  • dowódca kompanii szkolnej – kpt. Tadeusz Kwiatkowski
  • dowódca plutonu łączności – por. Kazimierz Żurniak

Obsada personalna w grudniu 1934[32][d]:

  • dowódca batalionu – ppłk Kazimierz Bąbiński
  • adiutant batalionu – por. Gustaw Leopold Cichocki
  • kwatermistrz – kpt. Walerian Tumanowicz
  • oficer materiałowy – Stanisław Michno
  • płatnik – por. Stanisław Zalfresso-Jundziłło
  • lekarz – kpt. Włodzimierz Leśniewski
  • dowódca plutonu łączności – por. Karol Janyska
  • dowódca kompanii odwodowej – kpt. Marian Edward Jachimowski
  • dowódca kompanii karabinów maszynowych – kpt. Stanisław Michał Polinkiewicz
  • komendant powiatowy pasa granicznego PW – por. Edward Busza

Obsada personalna batalionu w czerwcu 1939[34]:

  • dowódca batalionu – mjr Sylwester Krasowski[e]
  • adiutant batalionu – kpt. Władysław Majcher[f]
  • dowódca 1 kompanii granicznej – kpt. Roman Gałkowski[g]
  • dowódca 2 kompanii granicznej – kpt. Bolesław Jan Nykiel[h]
  • dowódca kompanii odwodowej – por. Maurycy Bolesław Wochanka[i]
  • dowódca kompanii karabinów maszynowych – kpt. Mieczysław Anzelm Baczkowski[41]
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Karol Janyska[j]

UwagiEdytuj

  1. Zarządzenie szefa sztabu KOP ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna w sprawie używania w dowództwie KOP kryptonimów zamiast nazw jednostek KOP[1].
  2. Wykaz stanów etatowych oficerów, podoficerów i żołnierzy KOP przesłanych przez ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna ze sztabu KOP do I oficera do zleceń GISZ płk. dypl. Kazimierza Glabisza[12].
  3. W 2000 roku Rajmund Szubański napisał, że sformułowania zawarte w artykule „Bataliony, kompanie, strażnice KOP” z 1993 roku odnoszą się do stanu sprzed 1937 roku[28].
  4. a b Obsadę personalną kompanii granicznych podano w osobnych artykułach.
  5. Sylwester Krasowski, mjr piech., w KOP od 1937 roku. Do mobilizacji dowódca baonu KOP „Troki”. We wrześniu 1939 roku na dotychczas zajmowanym stanowisku. Internowany na Litwie, skąd przedostał się na zachód. W PSZ, m.in. dowódca 1 baonu specjalnego 7 BP.[35].
  6. Władysław Majcher, kpt. piech., w KOP od 1934 roku. Do mobilizacji adiutant baonu KOP „Troki”. We wrześniu 1939 roku kwatermistrz I batalionu piechoty 2 pułku piechoty KOP. Po walkach batalionu w obronie Węgierskiej Górki, przedostał się do Tarnopola gdzie został dowódcą II batalionu obrony Tarnopola. Wobec wkroczenia Armii Czerwonej na wschodnie tereny II Rzeczypospolitej 19 września 1939 roku wraz z batalionem przeszedł granicę z Węgrami[36].
  7. Roman Gałkowski urodził się 20 stycznia 1905 roku Pustelniku, w rodzinie Jana i Marii z Pomorskich. Na kapitana został awansowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1936 roku. W 1936 roku został przeniesiony do KOP. Dowódca 1 kompanii granicznej „Rudziszki”. Od 15 lipca 1939 roku dowódca 1 kompanii granicznej batalionu KOP „Delatyn”. Więzień obozu w Starobielsku. W 1940 roku w Charkowie został zamordowany przez NKWD[37], [38].
  8. Bolesław Nykiel, kpt. piech., w KOP od 1938 roku. Do mobilizacji dowódca 2 kompanii granicznej „Rykonty” baonu KOP „Troki”. We wrześniu 1939 roku w składzie odtworzonego baonu KOP „Troki”[39].
  9. Maurycy Bolesław Wochanka (1907-1940), kpt. piech., w KOP od 1938 roku. Do mobilizacji dowódca kompanii odwodowej baonu KOP „Troki”. We wrześniu 1939 roku dowódca 1 kompanii granicznej „Rudziszki” baonu KOP „Troki”. Więzień obozu w Kozielsku. Zamordowany przez NKWD[40].
  10. Karol Janyska, kpt. piech., w KOP od 1931 roku. Do mobilizacji dowódca plutonu łączności baonu KOP „Troki”. Przydział mobilizacyjny nieznany[42].

PrzypisyEdytuj

  1. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 425.
  2. Prochwicz 2003 ↓, s. 11-12.
  3. Dominiczak 1992 ↓, s. 111.
  4. Prochwicz 3/1994 ↓, s. 151.
  5. Prochwicz 3/1994 ↓, s. 152.
  6. Komunikaty dyslokacyjne KOP ↓, s. 3/1928.
  7. Prochwicz, Konstankiewicz i Rutkiewicz 2003 ↓, s. 34.
  8. Wiśniewska i Promińska 2013 ↓, s. 2.
  9. Prochwicz, Konstankiewicz i Rutkiewicz 2003 ↓, s. 101.
  10. Prochwicz 2003 ↓, s. 44.
  11. Zarządzenie nr L.dz.4160/Tjn.Og.Org/31 ↓, s. 4.
  12. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 371.
  13. Prochwicz 3/1994 ↓, s. 157.
  14. Zarządzenie nr L.500/Tjn.Og.Org/37 ↓, s. 2.
  15. Zarządzenie nr L.500/Tjn.Og.Org/37 ↓, s. 1 i 3 zał. 47.
  16. a b Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 624.
  17. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 625.
  18. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 624 i 628.
  19. Prochwicz 4/1994 ↓, s. 8.
  20. a b c Prochwicz 2003 ↓, s. 169.
  21. Falkiewicz 1925 ↓, s. 3-4.
  22. Prochwicz, Konstankiewicz i Rutkiewicz 2003 ↓, s. 21.
  23. a b Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 291.
  24. Prochwicz 2003 ↓, s. 232.
  25. a b c Prochwicz 2003 ↓, s. 234.
  26. Obsada oficerska bg „Troki” ↓.
  27. Szubański 1993 ↓, s. 276.
  28. Szubański 2000 ↓, s. 87.
  29. Wiśniewska i Promińska 2013 ↓, s. 10.
  30. Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, s. 288 nr 24 z 26 IX 1927.
  31. Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, s. 255 nr 6 z 23 III 1932.
  32. a b Obsada oficerska bg „Troki” ↓, s. 52.
  33. Obsada oficerska bg „Troki” ↓, s. 1.
  34. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 646.
  35. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 727.
  36. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 731.
  37. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 718.
  38. Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 125.
  39. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 737.
  40. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 757.
  41. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 709.
  42. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 722.

BibliografiaEdytuj

  • Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2.
  • Henryk Dominiczak: Granica wschodnia Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919-1939. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 83-01-10202-0.
  • Marek Jabłonowski, Włodzimierz Jankowski, Bogusław Polak, Jerzy Prochwicz: O niepodległą i granice. Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Wybór dokumentów. Warszawa-Pułtusk: Wyższa Szkoła Humanistyczna w Pułtusku. Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, 2001. ISBN 83-88067-48-8.
  • Jerzy Prochwicz, Andrzej Konstankiewicz, Jan Rutkiewicz: Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Barwa i Broń, 2003. ISBN 83-900217-9-4.
  • Jerzy Prochwicz. Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część I. Powstanie i przemiany organizacyjne KOP do 1939 r. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 3 (149), s. 148-160, 1994. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182. 
  • Jerzy Prochwicz. Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część II. Przemiany organizacyjne i przygotowania wojenne KOP w 1939 roku. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 4 (150), s. 148-160, 1994. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182. 
  • Jerzy Prochwicz: Formacje Korpusu Ochrony Pogranicza w 1939 roku. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003. ISBN 83-88973-58-4.
  • Jerzy Prochwicz. Walki oddziałów KOP na obszarach północno-wschodniej Polski. „Białoruskie Zeszyty Historyczne”. 13, 2000. Białystok. ISSN 1232-7468. 
  • Rajmund Szubański. Bataliony, kompanie, strażnice KOP. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 3 (145), 1993. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182. 
  • Rajmund Szubański. Bataliony, kompanie, strażnice KOP-u. „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. 3 (184), 2000. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona. ISSN 1640-6281. 
  • Iwona Wiśniewska, Katarzyna Promińska. Wstęp do inwentarza zespołu archiwalnego „Brygada Korpusu Ochrony Pogranicza «Wilno»”. , 2013. Szczecin: Archiwum Straży Granicznej. 
  • Zarządzenie dowódcy Korpusu Ochrony Pogranicza R.142.R.2 w sprawie reorganizacji batalionów i Centralnej Szkoły Podoficerskiej („R.2”) nr L.dz.4160/Tjn.Og.Org/31 z 21 sierpnia 1931 roku.
  • Zarządzenie dowódcy KOP w sprawie reorganizacji Korpusu Ochrony Pogranicza („R.3” I Faza) nr L.500/Tjn.Og.Org/37 z 23 lutego 1937 roku.
  • Wykaz zmian stanu oficerów batalionu granicznego KOP „Troki” w latach 1927-1934 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.