Otwórz menu główne

Cierniak cętkowany (Phacellodomus striaticollis) – gatunek małego ptaka z rodziny garncarzowatych, podrodziny ogończyków. Występuje w Ameryce Południowej. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Cierniak cętkowany
Phacellodomus striaticollis[1]
(d’Orbigny & Lafresnaye, 1838)
Osobnik sfotografowany w Montevideo, Uruguay
Osobnik sfotografowany w Montevideo, Uruguay
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd tyrankowce
Rodzina garncarzowate
Podrodzina ogończyki
Rodzaj Phacellodomus
Gatunek cierniak cętkowany
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Spis treści

TaksonomiaEdytuj

Po raz pierwszy gatunek opisali Alcide d’Orbigny i Frédéric de Lafresnaye w 1838. Holotyp pochodził z Buenos Aires (Argentyna). Autorzy przydzielili mu nazwę Anumbius straticollis[3]; akcpetowana obecnie przez Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny nazwa to Phacellodomus striaticollis[4]. Autorzy Handbook of the Birds of the World wyróżniają podgatunek nominatywny oraz drugi, P. s. maculipectus[3], jednak zarówno IOC jak i autorzy The Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World podnoszą go do rangi osobnego gatunku – cierniaka falistego (P. maculipectus)[4][5], tym samym uznając cierniaka cętkowanego za monotypowego. Cierniaka cętkowanego i falistego różni upierzenie, kolor tęczówki, pieśń, preferowane środowisko i kształt gniazda[3].

MorfologiaEdytuj

Długość ciała wynosi 17–18 cm, masa ciała – 22–26 g[3]. Pod względem upierzenia samiec i samica są identyczne, tj. nie występuje dichromatyzm płciowy. W wymiarach szczegółowych widać drobne, lecz nieznaczące różnice. Wymiary szczegółowe podane w mm (ptaki z prowincji Buenos Aires, n dla poszczególnych wymiarów od 10 do 14)[6]:

Długość skrzydła D. dzioba
(górnej
krawędzi)
D. dzioba
(od kącika)
D. ogona D. skoku Środkowy palec
z pazurem
Pazur
środkowego palca
♂♂ 64 15,1–17 22–24 81–90 21–22 21–22 6–6,2
♀♀ 60–65 15–15,1 20–21 75–87 19,8–21 21–22 5,3–6

Dostrzec można słabo widoczną jasnobrązową brew, ciągnącą się w przód po obszar nad kantarkiem. Za okiem biegnie wyraźny, ciemnobrązowy pas. Poza tym boki głowy matowe, jasnobrązowe. Wierzch głowy brązowokasztanowy, w okolicach stosin piór występują jasne plamki, na czole i z tyłu głowy bardziej matowe. Grzbiet porastają pióra czerwonobrązowe, kuper i pokrywy nadogonowe jaśniejsze. Pokrywy skrzydłowe matowobrązowe, te pokrywające lotki I rzędu ciemniejsze. Same lotki mają rdzawe krawędzie i popielate końcówki. Ogon stopniowany. Środkowa para sterówek matowa, rdzawobrązowa. Pozostałe są w większości rdzawe, również matowe. Gardło brudnobiałe. Pióra na piersi głównie jasnobrązowe, ich stosiny są jaśniejsze. Pierś pokrywają nieregularne, ciemnorude plamki. Brzuch jasnobrązowy, boki i pokrywy podogonowe matowe, szarobrązowe. Tęczówka żółta po kremowopłową lub jasnopomarańczową. Górna szczęka czarniawa po brązowawą, żuchwa szara, niekiedy z czanrym końcem; skok i palce szare po szarozielone. Osobniki młodociane mają mniej rdzawej barwy na grzbiecie[3].

Zasięg występowaniaEdytuj

Cierniak cętkowany występuje w północno-wschodniej Argentynie (wschodnia prowincja Formosa na południe do wschodniej prowincji Córdoba i północnej prowincji Buenos Aires), do tego południowo-wschodniej Brazylii (na południe od wschodniego stanu Parana) i w Urugwaju[3].

EkologiaEdytuj

Środowiskiem zycia cierniaka cętkowanego są nadrzeczne zarośla, lasy galeriowe, pustynne zakrzewienia i obrzeża bagien; zawsze występuje w pobliżu wody. Odnotowywany od poziomu morza po 700 m n.p.m. W skład pożywienia wchodzą chrząszcze (ryjkowcowate, sprężykowate, stonkowate, czarnuchowate), tarczówkowate, wtykowate, szarańczowate oraz motyle. Zazwyczaj ptaki tego gatunku widywane są w parach[3].

LęgiEdytuj

Jaja stwierdzano od sierpnia do czerwca, pisklęta od września do początku lutego. Gniazdo to podłużna, nieco sferyczna masa długa na 30–50 cm, wysoka na 25–30 cm i szeroka na 12–20 cm. Zbudowane jest z gałązi, zwykle ciernistych. Wewnątrz konstrukcji znajduje się tunel prowadzący do „przedpokoju” (ang. antechamber) i następnie komory gniazdowej wyściełanej miękką materią roślinną. Gniazdo zawieszone jest od 1 do 3 m nad ziemią, a często nad wodą; wsparte jest na dwóch gałęziach drzewa. W zniesieniu znajdują się przeważnie 3 lub 4 jaja, okazjonalnie 2 lub 5. Inkubacja trwa blisko 16 dni, młode spędzają w gnieździe 12–13 dni. Niekiedy gniazda odwiedzają pasożyty lęgowe, jak starzyk granatowy (Molothrus bonariensis) i klinochwostka paskowana (Tapera naevia)[3].

Status zagrożeniaEdytuj

Według IUCN gatunek najmniejszej troski. BirdLife International uznaje trend populacji za stabilny[7].

PrzypisyEdytuj

  1. Phacellodomus striaticollis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Phacellodomus striaticollis. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b c d e f g h J. del Hoyo, A. Elliot, D.A. Christie: Handbook of the Birds of the World. T. 8. Broadbills to Tapaculos. Lynx Edicions, 2003, s. 314. ISBN 84-87334-50-4.
  4. a b F. Gill & D. Donsker: Ovenbirds & woodcreepers. [dostęp 25 grudnia 2015].
  5. Systematyka i nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Podrodzina: Synallaxinae de Selys-Longchamps, 1839 - ogończyki (wersja: 2015-07-08). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 25 grudnia 2015].
  6. Diego Montalti, Grzegorz Kopij & René Maragliano. Morphometrics and sexual dimorphism of some Neotropical passerines. „Ornitologia Neotropical”. 15, 2004. 
  7. Freckle-breasted Thornbird Phacellodomus striaticollis. BirdLife International. [dostęp 25 grudnia 2015].