Cziru tybetańskie

Cziru tybetańskie[3], dawniej: cziru[4] (Pantholops hodgsonii) – gatunek koziorożca z rodziny wołowatych, jedyny przedstawiciel rodzaju cziru (Pantholops) Hodgson, 1834.

Cziru tybetańskie
Pantholops hodgsonii[1]
(Abel, 1826)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd Cetartiodactyla
Podrząd przeżuwacze
Infrarząd Pecora
Rodzina wołowate
Podrodzina antylopy
Plemię koziorożce
Rodzaj Pantholops
Hodgson, 1834
Gatunek cziru tybetańskie
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 NT pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Zasięg występowania i biotopEdytuj

Cziru tybetańskie jest endemitem Wyżyny Tybetańskiej. Występuje na wysokościach 3700-6000 m n.p.m. Dawniej zasięg jego występowania rozciągał się po Nepal.

CharakterystykaEdytuj

Długość ciała 120-130 cm, wysokość w kłębie 80-100 cm, masa 26-40 kg Przy nozdrzach występuje workowate wydęcie, które jest prawdopodobnie związane z wydawaniem głosu. Występujące tylko u samców długie, smukłe rogi z poprzecznymi zgrubieniami są wygięte w kształcie litery S. Rogi osiągają długość do 70 cm.

Cziru tybetańskie jest gatunkiem stadnym. Liczebność i struktura stad jest zmienna - od 5 do 1000 osobników - i związana z sezonowymi wędrówkami. Dojrzałość płciową osiągają pomiędzy 1,5-2,5 rokiem życia. W okresie godowym samiec łączy się z haremem 10-20 samic. Ciąża cziru trwa 7-8 miesięcy. Samica rodzi jedno młode w miocie. Połowa młodych ginie w okresie pierwszych dwóch miesięcy ich życia, a 2/3 - przed osiągnięciem drugiego roku życia, czyli przed osiągnięciem dojrzałości płciowej. Maksymalna długość życia cziru na wolności wynosi prawdopodobnie ok. 8 lat.

Zagrożenia i ochronaEdytuj

Dawniej był to gatunek bardzo liczny, nawet rzędu miliona osobników. Populacja cziru jest zagrożona na skutek utraty siedlisk oraz nielegalnych polowań. Z sierści cziru pozyskiwana jest wełna shahtoosh charakteryzująca się wyjątkową miękkością. Wyroby z tej wełny osiągają wysokie ceny na rynkach wielu krajów. Oprócz wełny z cziru pozyskiwane są rogi i mięso. W latach 80. i 90. XX wieku liczebność spadła do 65–72,5 tys. sztuk. Dzięki skutecznej ochronie gatunku populacja cziru wzrosła, obecnie (2016) szacuje się, że żyje 100–150 tys. osobników. Cziru jest uznawane za gatunek bliski zagrożenia, w latach 2000–2016 było uznawane za gatunek zagrożony wyginięciem[2].

Cziru jest objęty konwencją waszyngtońską CITES (załącznik I)[5].

BibliografiaEdytuj

  1. Halina Komosińska, Elżbieta Podsiadło: Ssaki kopytne : przewodnik. Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 2002, s. 257-258. ISBN 83-01-13806-8.
  2. Rebitzke, J. 2002: Pantholops hodgsonii (ang.). (On-line), Animal Diversity Web. [dostęp 27 lutego 2008].
  3. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Pantholops hodgsonii. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 12 stycznia 2009]

PrzypisyEdytuj

  1. Pantholops hodgsonii, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b Pantholops hodgsonii, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  3. Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk, 2015, s. 297. ISBN 978-83-88147-15-9.
  4. Zygmunt Kraczkiewicz: SSAKI. Wrocław: Polskie Towarzystwo Zoologiczne - Komisja Nazewnictwa Zwierząt Kręgowych, 1968, s. 81, seria: Polskie nazewnictwo zoologiczne.
  5. Appendices I, II and III of CITES (ang.). cites.org, 12 czerwca 2013. [dostęp 2013-06-28].