Dobiesław Damięcki

polski aktor

Dobiesław Damięcki, ps. „Sułkowski”, „Damian” (ur. 2 kwietnia 1899 w Karniewku k. Pułtuska[1], zm. 10 kwietnia 1951 w Warszawie) – polski aktor oraz reżyser, nestor aktorskiego rodu: mąż Ireny Górskiej-Damięckiej, ojciec Damiana i Macieja, dziadek Grzegorza, Mateusza i Matyldy. Żołnierz Polskiej Organizacji Wojskowej, Oddziału II SG WP, powstaniec śląski.

Dobiesław Damięcki
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 2 kwietnia 1899
Karniewek, Królestwo Polskie
Data i miejsce śmierci 10 kwietnia 1951
Warszawa, Polska
Współmałżonek

Jadwiga Hryniewiecka
Irena Górska-Damięcka

Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (1920-1941) Złoty Krzyż Zasługi Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi I stopnia

ŻyciorysEdytuj

Pochodził z drobnej rodziny szlacheckiej herbu Dąbrowa, był synem Stefana Damięckiego i Karoliny z Pomaskich[2]. Był uczniem Gimnazjum im. Króla Władysława IV w Warszawie – jednym z pierwszych drużynowych 17 Warszawskiej Drużyny Harcerskiej. W 1917 rozpoczął studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Warszawskiego. Od 1917, pod pseudonimem „Sułkowski”, był członkiem Lotnego Oddziału Polskiej Organizacji Wojskowej. Wraz z ze swoim oddziałem uczestniczył w lipcu 1918 w największej akcji ekspropriacyjnej POW, na transport pieniędzy austriackich niedaleko stacji Bąkowiec, gdzie skonfiskowano 2 mln marek austriackich[3].

Okres międzywojennyEdytuj

W listopadzie 1918 wstąpił na ochotnika do wojska, zostając członkiem Biura Wywiadowczego Naczelnego Dowództwa Wojsk Polskich. Do 1920 odbywał służbę wojskową, uczestnicząc w walkach na froncie wojny polsko-bolszewickiej, prawdopodobnie w szeregach 5 Pułku Piechoty Legionów. Awansowany na porucznika ze starszeństwem od 1 czerwca 1919[4]. Brał udział w akcji zajmowania Pomorza przez Wojsko Polskie, a następnie kierował ekspozyturą wywiadu polskiego w Chojnicach[5]. Od lipca 1920 Wydział Plebiscytowy dla Górnego Śląska czynił starania o skierowanie go do pracy w obszarze plebiscytowym. Po zakończeniu służby, ponownie podjął studia na uniwersytecie. W 1921 brał udział w III powstaniu śląskim[2], w szeregach dywersyjnej Grupy „Wawelberga”. Pod pseudonimem „Damian”, w stopniu porucznika dowodził podgrupą destrukcyjną „Wschód”. Po powrocie do Warszawy został jednym z działaczy Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej. Reprezentował m.in. ZNMS na II Ogólnym Zjeździe Młodzieży Akademickiej w grudniu 1921 w Wilnie. Od maja 1922 przez kilka miesięcy był redaktorem „Głosu Niezależnego”, pisma ZNMS.

Po ukończeniu przerwanych studiów uniwersyteckich, od 1924 był słuchaczem warszawskiej szkoły Instytutu „Reduta”, zaś w 1925 został przyjęty do teatru „Reduty”. Od 1926 występował w Teatrze im. Bogusławskiego w Warszawie, a następnie w teatrach: Miejskim w Łodzi, Wielkim i Rozmaitości we Lwowie oraz „Melodram”, Ateneum, Polskim, Narodowym, Letnim i Małym w Warszawie. Grał m.in. Konrada w Wyzwoleniu S. Wyspiańskiego, Rodryga w Cydzie P. Corneille’a, Raskolnikowa w Zbrodni i karze F. Dostojewskiego, Holofernesa w Judycie J. Giraudoux, Edmunda w Królu Learze W. Szekspira[2].

Przez pewien czas prowadził Zespół Sceny Robotniczej Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego. W kwietniu 1932 z Leonem Schillerem był krótko aresztowany za podpisanie odezwy solidaryzującej się z ukraińskim ruchem socjalistycznym. W 1934 był współorganizatorem ogólnopolskiego strajku aktorskiego. W 1936 został członkiem Naczelnej Rady Artystycznej przy Związku Artystów Scen Polskich, a od 1937 członkiem Zarządu Głównego ZASP[2].

II wojna światowaEdytuj

 
List gończy za małżeństwem Damięckich, wydany sześć dni po zamachu na Igo Syma
 
Grób Dobiesława Damięckiego na cmentarzu Powązkowskim

W konspiracji reprezentował ZASP w tajnej Radzie Teatralnej[6]. Brał czynny udział w ruchu oporu. Był podejrzewany o udział w wykonaniu 7 marca 1941 wyroku sądu podziemnego Związku Walki Zbrojnej na aktorze-kolaborancie Igo Symie, gdyż niedługo przedtem ostro wyrażał się w paru lokalach na temat Syma[7].

Wypije człowiek bruderszaft z jakimś ścierwem, a potem wstydzi się przez całe życie![7]

Będziesz tu jeszcze, łajdaku, wisiał na latarni[8]

W związku z tym zamachem był poszukiwany przez hitlerowców, wydano listy gończe za nim i jego partnerką, aktorką Ireną Górską. Do końca wojny para ukrywała się w Podszkodziu koło Ostrowca Świętokrzyskiego, gdzie Dobiesław pod przybranym nazwiskiem Józefa Bojanowskiego organizował tajne nauczanie[7]. W Ostrowcu współpracował z miejscową organizacją PPS-WRN, pisywał artykuły do prasy konspiracyjnej[2]. Tam też urodzili się obaj synowie Damięckich: Damian i Maciej[7].

Okres powojennyEdytuj

Po wyzwoleniu w 1945 założył w Ostrowcu liceum ogólnokształcące, a następnie wznowił działalność aktorską. 8 sierpnia 1945 został wybrany prezesem Zarządu Głównego ZASP. Działał też w lubelskiej „PPS”. Od 1945 występował w wielu miastach polskich z Teatrem Wojska Polskiego w Łodzi, od 1951 w zespole Teatru Narodowego w Warszawie. Grał w filmie i zajmował się reżyserią teatralną (Żabusia G. Zapolskiej, Mazepa J. Słowackiego)[2]. 18 listopada 1948 przed Sądem Okręgowym w Warszawie Damięcki występował jako biegły razem z Jerzym Toeplitzem w trwającym procesie przeciwko polskim aktorom występującym w filmie Heimkehr.

Został pochowany w alei zasłużonych (grób 62/63) na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie[9].

Nagrody i odznaczeniaEdytuj

Był odznaczony m.in. Srebrnym Krzyżem Virtuti Militari (1921)[10], Krzyżem Walecznych oraz Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Złotym Krzyżem Zasługi.

RodzinaEdytuj

Dwukrotnie żonaty: z tancerką Jadwigą Hryniewiecką i aktorką Ireną Górską[2]. Ojciec aktorów Damiana i Macieja Damięckich. Dziadek aktorów: Grzegorza, Mateusza i Matyldy Damięckich.

FilmografiaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Stanisław Łoza (red.), Czy wiesz kto to jest?, (Przedr. fotooffs., oryg.: Warszawa : Wydaw. Głównej Księgarni Wojskowej, 1938.), Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe : na zam. Zrzeszenia Księgarstwa, 1983, s. 129.
  2. a b c d e f g Stanisław Dąbrowski i inni, Słownik biograficzny teatru polskiego, 1973, s. 115, ISBN 978-83-01-11260-8, OCLC 1049683 [dostęp 2020-02-07].
  3. Zyta Zarzycka: Polskie działania specjalne na Górnym Śląsku 1919-1921. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1989, s. 25.
  4. Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924, s. 122, 478.
  5. Wojciech Skóra: Placówki wywiadu polskiego w Chojnicach. Przyczynek do dziejów Pomorza Zachodniego i Nadwiślańskiego w dwudziestoleciu międzywojennym. Poznań: Rys, 2011, s. 20–40.
  6. Dobiesław Damięcki, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby). [online] [dostęp 2021-01-13].
  7. a b c d Magdalena Grzebałkowska: Irena i mężczyźni. wyborcza.pl, 2000-12-05. [dostęp 2021-01-13].
  8. Grażyna Kuźnik: Igo Sym: Niemiecki szpieg w masce amanta był rodem z Żywca. Dziennik Zachodni, 2013-06-15. [dostęp 2021-01-13].
  9. Cmentarz Stare Powązki: DOBIESŁAW DAMIĘCKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2019-11-02].
  10. Dekret Wodza Naczelnego L. 3423 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 43, s. 1723).

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj