Edward Passendorfer

Edward Władysław Passendorfer (ur. 13 stycznia 1894 w Wadowicach Górnych, zm. 10 sierpnia 1984 w Warszawie) – polski geolog, specjalizujący się w stratygrafii, tektonice i paleontologii.

Edward Passendorfer
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 13 stycznia 1894
Wadowice Górne
Data i miejsce śmierci 10 sierpnia 1984
Warszawa
profesor nauk geologicznych
Alma Mater Uniwersytet Jagielloński
Doktorat 1919
Uniwersytet Jagielloński
Habilitacja 1929
Profesura 1936
Polska Akademia Nauk
Status członek rzeczywisty
Uczelnia Państwowy Instytut Geologiczny
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
Okres zatrudn. 1919-1964
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL”
Grób Edwarda Passendorfera na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie

ŻyciorysEdytuj

Syn Oskara urzędnika pocztowego i Bronisławy z Wachalów. W 1912 roku ukończył VII Gimnazjum w Krakowie i podjął studia w zakresie geologii i paleontologii na Uniwersytecie Jagiellońskim. Studiował z przerwami do roku 1919, w którym uzyskał doktorat na podstawie rozprawy Szkic opracowania stratygraficznego kredy górnotatrzańskiej, wykonanej pod kierunkiem Władysława Szajnochy. Odbył też serię staży na uniwersytetach w Lozannie, Grenoble, Genewie i Paryżu, jego wykładowcami byli wówczas m.in. Maurice Lugeon, Wilfrid Kilian oraz Émile Haug.

Od 1919 do 1930 roku pracował w Państwowym Instytucie Geologicznym w Warszawie, równocześnie prowadząc zlecone wykłady na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz ćwiczenia na Akademii Górniczo-Hutniczej. Monografia kredy wierchowej Tatr (praca doktorska 1919) była przez pół wieku podstawowym źródłem wiedzy o utworach tego okresu w Tatrach. Monografia albu wierchowego Tatr (1929, rozprawa habilitacyjna) weszła do kanonu literatury stratygraficznej i stanowi klasyczną pozycję cytowaną na całym świecie. W 1925 prowadził badania paleontologiczne we Francji i Szwajcarii. W 1929 uzyskał veniam legendi na Uniwersytecie Jagiellońskim z geologii, które w następnym roku rozszerzył na paleontologię

W 1930 roku uzyskał (na podstawie rozprawy Studium stratygraficzne i paleontologiczne nad kredą serii wierchowej w Tatrach) uprawnienia veniam legendi w zakresie paleontologii, w 1933 uzyskał ich rozszerzenie na geologię. W latach 1930-1934 pracował jako zastępca profesora paleontologii na Uniwersytecie Poznańskim. Od 1934 roku pracował jako nauczyciel w Seminarium Nauczycielskim w Mysłowicach i gimnazjum w Siemianowicach.

W 1936 roku otrzymał stanowisko profesora geologii na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. Kierował Katedrą Geologii do 1939 roku. W czasie II wojny światowej pozostał w Wilnie, do 1944 roku pracował w Urzędzie Geologicznym, potem organizował Instytut Geologii. Brał udział w tajnym nauczaniu na poziomie gimnazjalnym.

Po wojnie trafił do Torunia, gdzie był jednym z organizatorów Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika. Był prodziekanem tego wydziału w latach 1945-1947 oraz dziekanem od 1947 do 1948 roku. W latach 1945-1952 kierował Katedrą Geologii, a przez krótki okres także paleontologii.

18 sierpnia 1951 roku prezydium rządu PRL wydało uchwalę o utworzeniu Wydziału Geologii na Uniwersytecie Warszawskim. Efektem tej decyzji było przeniesienie Edwarda Passendorfera wraz z współpracownikami do Warszawy, gdzie został dziekanem nowo utworzonej jednostki. Funkcję dziekana pełnił do 1954, a kierownika Katedry Geologii do 1964 roku. Pracował także w Zakładzie Nauk Geologicznych PAN, gdzie kierował Pracownią Paleozoiku i Mezozoiku (1959-1963) oraz Pracownią Stratygrafii (1963-1972).

Znaczna część badań prowadzonych przez Edwarda Passendorfera dotyczyła mezozoiku Tatr. Był on działaczem Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego i PTTK, współzałożycielem Koła Pomorskiego Klubu Wysokogórskiego PTTK w Toruniu. Był też działaczem, a w latach 1968-1971 wiceprezesem Polskiego Towarzystwa Geologicznego.

Został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1954)[1] oraz Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Polonia Restituta i tytułem „Zasłużonego Nauczyciela PRL”[2]

Godność członka honorowego nadały mu Polskie Towarzystwo Geologiczne (1972) oraz Polskie Towarzystwo Przyrodników im. Kopernika.

Pochowany na Starych Powązkach (kwatera N-3-15)[3].

Wybrane publikacjeEdytuj

  • Jak powstały Tatry (1934, Książnica-Atlas, Lwów – Warszawa),
  • Jak powstał Bałtyk (1947, Nakład Księgarni Naukowej, Toruń),
  • Z przeszłości geologicznej Pomorza (1949, Księgarnia Naukowa T. Szczęsny, Toruń),
  • O wieku ziemi (1949, Księgarnia Naukowa T. Szczęsny, Toruń),
  • O budowie i ruchach skorupy ziemskiej (1954, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa),
  • Wstęp do nauk geologicznych (1956, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa),
  • Epoka lodowa w Polsce (1959),
  • Przewodnik geologiczny po Kujawach i Pomorzu (1961, wspólnie z Andrzejem Wilczyńskim),
  • Na skalnej drodze (1966, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa),
  • Zarys nauk geologicznych (1968, redakcja, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa).

PrzypisyEdytuj

  1. M.P. z 1954 r. nr 112, poz. 1588
  2. Jerzy Głazek,Piotr Roniewicz Edward Passendorfer (1894-1984) [w:] "Annales Societatis Geologorum Poloniae - Rocznik Polskiego Towarzystwa Geologicznego' wyd. Kraków 1985 s.537-543
  3. Cmentarz Stare Powązki: PASSENDORFEROWIE, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2020-02-10].

BibliografiaEdytuj

  • Sławomir Kalembka (red.), Pracownicy nauki i dydaktyki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika 1945–2004. Materiały do biografii, Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2006, s. 528, ISBN 83-231-1988-0.

Linki zewnętrzneEdytuj