Eugeniusz Wyrwicki

Oficer dyplomowany Wojska Polskiego, pilot myśliwski

Eugeniusz Sylwester Wyrwicki (ur. 30 grudnia 1901 w Pabianicach, zm. 7 czerwca 1940 w Rouen) – major dyplomowany pilot Wojska Polskiego.

Eugeniusz Wyrwicki
major dyplomowany pilot major dyplomowany pilot
Data i miejsce urodzenia 30 grudnia 1901
Pabianice
Data i miejsce śmierci 7 czerwca 1940
Rouen
Przebieg służby
Lata służby 1920-1940
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie,
Roundel of Poland (1921–1993).svg Lotnictwo Wojska Polskiego,
Roundel of France.svg Aéronautique Militaire
Jednostki 113 Eskadra Myśliwska,
Brygada Pościgowa
Stanowiska dowódca eskadry
szef sztabu
Główne wojny i bitwy wojna polsko-bolszewicka,
II wojna światowa,
kampania wrześniowa,
kampania francuska
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi Polowa Odznaka Pilota francuski Croix de Guerre 1939-1945

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w Pabianicach, w rodzinie Jakuba, szewca, i Weroniki. W 1918 roku, wraz ze swoim bratem, brał udział w rozbrajaniu żołnierzy pruskich. Brał udział w wojnie polsko-radzieckiej, za co otrzymał możliwość bezpłatnych studiów, ale nie skorzystał z niej i w 1920 roku zgłosił się ochotniczo do Wojska Polskiego. W 1923 roku ukończył Oficerską Szkołę Piechoty. 2 lipca 1923 roku Prezydent RP mianował go podporucznikiem ze starszeństwem z 1 lipca 1923 roku i 46. lokatą w korpusie oficerów piechoty[1], a minister spraw wojskowych wcielił do 32 pułku piechoty w Modlinie[2][3][4].

Rok później zgłosił się na ochotnika do służby w lotnictwie. Skierowano go do Niższej Szkoły Pilotów w Bydgoszczy, a potem także do Wyższej Szkoły Pilotów w Grudziądzu. W grudniu 1925 roku został przeniesiony z korpusu oficerów piechoty do korpusu oficerów aeronautycznych z równoczesnym wcieleniem do 6 pułku lotniczego we Lwowie[5]. Od 1928 roku służył w 3 pułku lotniczym w Poznaniu[6].

W listopadzie 1929 roku uczestniczył w zdjęciach walk powietrznych do filmu „Gwiaździsta eskadra”. 12 listopada tego roku, w czasie jednej z walk stoczonej na wysokości około 800 metrów nad ziemią, uderzył podwoziem swojej maszyny Spad 61C1 o prawe górne skrzydło samolotu Potez XV pilotowanego przez por. pil. Jana Bilskiego. W wyniku kolizji skrzydło oderwało się od kadłuba, a samolot porucznika Bilskiego wpadł w korkociąg i runął na ziemię. Pilot oraz obserwator, ppor. Feliks Szczęsny Lipiński, ponieśli śmierć. Obaj lotnicy nie posiadali spadochronów. Porucznik Wyrwicki lądował przymusowo w Krzyżownikach. W trakcie lądowania samolot został rozbity. Pilot wyszedł z kraksy bez szwanku[7][a].

W latach 1931-1933 był słuchaczem XII Kursu Normalnego Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie. Z dniem 1 października 1933 roku, po ukończeniu kursu i uzyskaniu tytułu naukowego oficera dyplomowanego, został przydzielony do Departamentu Aeronautyki Ministerstwa Spraw Wojskowych. Przeniesiony na własną prośbę do 1 pułku lotniczego w Warszawie. 22 listopada 1934 roku objął dowództwo 113 eskadry myśliwskiej. Jako „młody i zdolny oficer, utalentowany pilot myśliwski, w szybkim tempie doprowadził jednostkę do wyników stawiających ją na poziomie najlepiej wyszkolonych eskadr myśliwskich 1 pułku lotniczego”[8]. W 1935 roku ukończył kurs dowódców eskadr, a z dniem 1 listopada 1936 roku zdał dowództwo eskadry. Był wykładowcą w Wyższej Szkole Lotniczej w Warszawie (od 1937 roku). Od czerwca 1939 roku szef sztabu Brygady Pościgowej. Był jednym z twórców systemu wczesnego ostrzegania – pierwszego jakiego użyto na świecie – dla Brygady Pościgowej umożliwiającemu naprowadzanie na niemieckie samoloty dokonujące ataków na Warszawę.

Od 1 do 7 września w sztabie Brygady Pościgowej. 7 września wraz z Brygadą Pościgową przebazowany pod Lublin. 10 września otrzymuje zadanie zwiadu lotniczego w okolicach Warszawy. Wyrwicki na P.11 wylądował na lotnisku na Mokotowie i zameldował się w Naczelnym Dowództwie, gdzie otrzymał rozkaz dostarczenia map sztabowych dla będących w okrążeniu Armii „Poznań” i „Pomorze”. 18 września Brygada Pościgowa otrzymała rozkaz ewakuowania do Rumunii. 17 września major Wyrwicki pilotując RWD-13 przewiózł z lotniska Petlikowice koło Buczacza do Warszawy rozkazy Naczelnego Wodza dla dowództwa obrony miasta[9]. Przy lądowaniu na Lotnisku Mokotowskim samolot został rozbity[9]. Wyrwicki otrzymał myśliwiec P.11a, którym wykonał loty łącznikowe do Modlina, gdzie zrzucał też środki opatrunkowe[10]. Udało mu się również dokonać nalotów na niemieckie pozycje na obrzeżach Warszawy[potrzebny przypis]. W obliczu kapitulacji Warszawy, Wyrwicki postanowił przedostać się za granicę. 22 września 1939 roku, po zdemontowaniu fotela w jednoosobowym P.11a, bez spadochronów, zabrał ze sobą do kabiny ppłk. Mateusza Iżyckiego i udało im się opuścić Warszawę, a następnie dotrzeć na Węgry[10][9][b].

Po przedostaniu się do Francji był instruktorem. Potem został mianowany dowódcą 4 dywizjonu myśliwskiego. Braki odpowiedniej ilości sprzętu sprawiły, że dywizjon nie został uformowany, a od 3 czerwca 1940 roku Wyrwicki został dowódcą polskiego Podwójnego Klucza Frontowego Nr 7 „Wy” - wchodzącego w skład francuskiego II/10 dywizjonu myśliwskiego (Groupe de Chasse II/10) latającego na samolotach Bloch MB.152 i stacjonującego w Bernay leżącym w okolicach Amiens.

7 czerwca 1940 roku, o 4:00, 11 samolotów Groupe de Chasse II/10 wystartowało z Bernay na tzw. wymiatanie, czyli rodzaj patrolu którego celem jest atakowanie napotkanych przypadkiem samolotów nieprzyjaciela. Około godziny 6:30 w okolicach Amiens natknięto się na sześć Bf 109 i dużą liczbę Bf 110, które lecąc od strony słońca, nie zostały dostrzeżone przez pilotów Groupe de Chasse zanim nie zaatakowały, a do których przyłączyły się wspomniane Bf-109. Wskutek ataku Niemców, francusko-polski dywizjon został rozproszony a po zestrzeleniu jednego z francuskich pilotów, pozostali Francuzi wycofali się. Czterej Polacy – mjr Wyrwicki, ppor. Dudwał, ppor. Poniatowski i ppor. Radomski, zostali sami.

Podporucznik Radomski zauważył zestrzelenie jednego z polskich samolotów. Utraciwszy kontakt z pozostałymi dwoma, wycofał się i bezpiecznie wylądował. Był jedynym Polakiem, który wrócił z tej walki. Podporucznik Dudwał zginął, gdy siła wybuchu jego samolotu wyrzuciła go z kabiny. Pilot spadł na ziemię nie otwierając spadochronu. Dwaj pozostali piloci – major Wyrwicki i ppor. Poniatowski zostali ranni, lądowali przymusowo i zmarli w wyniku odniesionych ran. Major Wyrwicki zmarł w szpitalu w Rouen. Został pochowany na cmentarzu wojennym w d`Auberive nad Marną, grób nr 284.

Eugeniusz Wyrwicki był żonaty z Felicją, z którą miał dwoje dzieci: Zofię i Bogumiła. Bogumił Wyrwicki, który brał udział w powstaniu warszawskim, zginął w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu.

Ordery i odznaczeniaEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Według Andrzej Morgała: Samoloty wojskowe w Polsce 1924–1939, Warszawa: Bellona, 2003, s.20 i 407, wyskoczył ze spadochronem.
  2. Według Andrzej Morgała: Samoloty wojskowe w Polsce 1924–1939, Warszawa: Bellona, 2003, s. 316, major Wyrwicki przeleciał z Warszawy po 20 września samolotem RWD-5 (rej. SP-AJB)

PrzypisyEdytuj

  1. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 44 z 3 lipca 1923 roku, s. 439.
  2. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 52 z 29 lipca 1923 roku, s. 493.
  3. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 218, 465.
  4. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 203, 406.
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 132 z 16 grudnia 1925 roku, s. 720.
  6. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 532, 561.
  7. Dziennik Poznański Nr 263 z 14 listopada 1929 r. Kurier Poznański Nr 525 z 13 listopada 1929 r. Jerzy Pawlak, Polskie eskadry w latach 1918-1939 s. 238.
  8. Jerzy Pawlak, Polskie eskadry w latach 1918-1939 s. 82.
  9. a b c Wojciech Mazur: RWD-13. T. 86. Edipresse Polska S.A., 2016, s. 49, seria: Wielki Leksykon Uzbrojenia. Wrzesień 1939. ISBN 978-83-7945-310-8.
  10. a b Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w Wojnie Obronnej 1939. s.265

BibliografiaEdytuj