Otwórz menu główne

Eugeniusz Sylwester Wyrwicki (ur. 30 grudnia 1901 w Pabianicach, zm. 7 czerwca 1940 w Rouen) – major dyplomowany pilot Wojska Polskiego.

Eugeniusz Wyrwicki
major dyplomowany pilot major dyplomowany pilot
Data i miejsce urodzenia 30 grudnia 1901
Pabianice
Data i miejsce śmierci 7 czerwca 1940
Rouen
Przebieg służby
Lata służby 1920-1940
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg - Wojsko Polskie,
Roundel of Poland (1921-1993).svg - lotnictwo Wojska Polskiego
Jednostki 113 Eskadra Myśliwska,
Brygada Pościgowa
Stanowiska dowódca eskadry
szef sztabu
Główne wojny i bitwy wojna polsko-bolszewicka,
II wojna światowa,
kampania wrześniowa,
kampania francuska
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi Polowa Odznaka Pilota francuski Croix de Guerre 1939-1945

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w Pabianicach, w rodzinie Jakuba, szewca, i Weroniki. W 1918 roku, wraz ze swoim bratem, brał udział w rozbrajaniu żołnierzy pruskich. Brał udział w wojnie polsko-radzieckiej, za co otrzymał możliwość bezpłatnych studiów, ale nie skorzystał z niej i w 1920 roku zgłosił się ochotniczo do Wojska Polskiego. W 1923 roku ukończył Oficerską Szkołę Piechoty. 2 lipca 1923 roku Prezydent RP mianował go podporucznikiem ze starszeństwem z 1 lipca 1923 roku i 46. lokatą w korpusie oficerów piechoty[1], a minister spraw wojskowych wcielił do 32 pułku piechoty w Modlinie[2][3][4].

Rok później zgłosił się na ochotnika do służby w lotnictwie. Skierowano go do Niższej Szkoły Pilotów w Bydgoszczy, a potem także do Wyższej Szkoły Pilotów w Grudziądzu. W grudniu 1925 roku został przeniesiony z korpusu oficerów piechoty do korpusu oficerów aeronautycznych z równoczesnym wcieleniem do 6 pułku lotniczego we Lwowie[5]. Od 1928 roku służył w 3 pułku lotniczym w Poznaniu[6].

W listopadzie 1929 roku uczestniczył w zdjęciach walk powietrznych do filmu „Gwiaździsta eskadra”. 12 listopada tego roku, w czasie jednej z walk stoczonej na wysokości około 800 metrów nad ziemią, uderzył podwoziem swojej maszyny Spad 61C1 o prawe górne skrzydło samolotu Potez XV pilotowanego przez por. pil. Jana Bilskiego. W wyniku kolizji skrzydło oderwało się od kadłuba, a samolot porucznika Bilskiego wpadł w korkociąg i runął na ziemię. Pilot oraz obserwator, ppor. Feliks Szczęsny Lipiński, ponieśli śmierć. Obaj lotnicy nie posiadali spadochronów. Porucznik Wyrwicki lądował przymusowo w Krzyżownikach. W trakcie lądowania samolot został rozbity. Pilot wyszedł z kraksy bez szwanku[7][a].

W latach 1931-1933 był słuchaczem XII Kursu Normalnego Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie. Z dniem 1 października 1933 roku, po ukończeniu kursu i uzyskaniu tytułu naukowego oficera dyplomowanego, został przydzielony do Departamentu Aeronautyki Ministerstwa Spraw Wojskowych. Przeniesiony na własną prośbę do 1 pułku lotniczego w Warszawie. 22 listopada 1934 roku objął dowództwo 113 eskadry myśliwskiej. Jako „młody i zdolny oficer, utalentowany pilot myśliwski, w szybkim tempie doprowadził jednostkę do wyników stawiających ją na poziomie najlepiej wyszkolonych eskadr myśliwskich 1 pułku lotniczego”[8]. W 1935 roku ukończył kurs dowódców eskadr, a z dniem 1 listopada 1936 roku zdał dowództwo eskadry. Był wykładowcą w Wyższej Szkole Lotniczej w Warszawie (od 1937 roku). Od czerwca 1939 roku szef sztabu Brygady Pościgowej. Był jednym z twórców systemu wczesnego ostrzegania – pierwszego jakiego użyto na świecie – dla Brygady Pościgowej umożliwiającemu naprowadzanie na niemieckie samoloty dokonujące ataków na Warszawę.

Od 1 do 7 września w sztabie Brygady Pościgowej. 7 września wraz z Brygadą Pościgową przebazowany pod Lublin. 10 września otrzymuje zadanie zwiadu lotniczego w okolicach Warszawy. Wyrwicki na P.11 wylądował na lotnisku na Mokotowie i zameldował się w Naczelnym Dowództwie, gdzie otrzymał rozkaz dostarczenia map sztabowych dla będących w okrążeniu Armii „Poznań” i „Pomorze”. 18 września Brygada Pościgowa otrzymała rozkaz ewakuowania do Rumunii. 17 września major Wyrwicki pilotując RWD-13 przewiózł z lotniska Petlikowice koło Buczacza do Warszawy rozkazy Naczelnego Wodza dla dowództwa obrony miasta[9]. Przy lądowaniu na Lotnisku Mokotowskim samolot został rozbity[9]. Wyrwicki otrzymał myśliwiec P.11a, którym wykonał loty łącznikowe do Modlina, gdzie zrzucał też środki opatrunkowe[10]. Udało mu się również dokonać nalotów na niemieckie pozycje na obrzeżach Warszawy[potrzebny przypis]. W obliczu kapitulacji Warszawy, Wyrwicki postanowił przedostać się za granicę. 22 września 1939 roku, po zdemontowaniu fotela w jednoosobowym P.11a, bez spadochronów, zabrał ze sobą do kabiny ppłk. Mateusza Iżyckiego i udało im się opuścić Warszawę, a następnie dotrzeć na Węgry[10][9][b].

Po przedostaniu się do Francji był instruktorem. Potem został mianowany dowódcą 4 dywizjonu myśliwskiego. Braki odpowiedniej ilości sprzętu sprawiły, że dywizjon nie został uformowany, a od 3 czerwca 1940 roku Wyrwicki został dowódcą polskiego Podwójnego Klucza Frontowego Nr 7 „Wy” - wchodzącego w skład francuskiego II/10 dywizjonu myśliwskiego (Groupe de Chasse II/10) latającego na samolotach Bloch MB.152 i stacjonującego w Bernay leżącym w okolicach Amiens.

7 czerwca 1940 roku, o 4:00, 11 samolotów Groupe de Chasse II/10 wystartowało z Bernay na tzw. wymiatanie, czyli rodzaj patrolu którego celem jest atakowanie napotkanych przypadkiem samolotów nieprzyjaciela. Około godziny 6:30 w okolicach Amiens natknięto się na sześć Bf 109 i dużą liczbę Bf 110, które lecąc od strony słońca, nie zostały dostrzeżone przez pilotów Groupe de Chasse zanim nie zaatakowały, a do których przyłączyły się wspomniane Bf-109. Wskutek ataku Niemców, francusko-polski dywizjon został rozproszony a po zestrzeleniu jednego z francuskich pilotów, pozostali Francuzi wycofali się. Czterej Polacy – mjr Wyrwicki, ppor. Dudwał, ppor. Poniatowski i ppor. Radomski, zostali sami.

Podporucznik Radomski zauważył zestrzelenie jednego z polskich samolotów. Utraciwszy kontakt z pozostałymi dwoma, wycofał się i bezpiecznie wylądował. Był jedynym Polakiem, który wrócił z tej walki. Podporucznik Dudwał zginął, gdy siła wybuchu jego samolotu wyrzuciła go z kabiny. Pilot spadł na ziemię nie otwierając spadochronu. Dwaj pozostali piloci – major Wyrwicki i ppor. Poniatowski zostali ranni, lądowali przymusowo i zmarli w wyniku odniesionych ran. Major Wyrwicki zmarł w szpitalu w Rouen. Został pochowany na cmentarzu wojennym w d`Auberive nad Marną, grób nr 284.

Eugeniusz Wyrwicki był żonaty z Felicją, z którą miał dwoje dzieci: Zofię i Bogumiła. Bogumił Wyrwicki, który brał udział w powstaniu warszawskim, zginął w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu.

Ordery i odznaczeniaEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Według Andrzej Morgała: Samoloty wojskowe w Polsce 1924–1939, Warszawa: Bellona, 2003, s.20 i 407, wyskoczył ze spadochronem.
  2. Według Andrzej Morgała: Samoloty wojskowe w Polsce 1924–1939, Warszawa: Bellona, 2003, s. 316, major Wyrwicki przeleciał z Warszawy po 20 września samolotem RWD-5 (rej. SP-AJB)

PrzypisyEdytuj

  1. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 44 z 3 lipca 1923 roku, s. 439.
  2. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 52 z 29 lipca 1923 roku, s. 493.
  3. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 218, 465.
  4. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 203, 406.
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 132 z 16 grudnia 1925 roku, s. 720.
  6. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 532, 561.
  7. Dziennik Poznański Nr 263 z 14 listopada 1929 r. Kurier Poznański Nr 525 z 13 listopada 1929 r. Jerzy Pawlak, Polskie eskadry w latach 1918-1939 s. 238.
  8. Jerzy Pawlak, Polskie eskadry w latach 1918-1939 s. 82.
  9. a b c Wojciech Mazur: RWD-13. T. 86. Edipresse Polska S.A., 2016, s. 49, seria: Wielki Leksykon Uzbrojenia. Wrzesień 1939. ISBN 978-83-7945-310-8.
  10. a b Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w Wojnie Obronnej 1939. s.265

BibliografiaEdytuj