Otwórz menu główne

Góra Gnojna[1][2][3], także Góra Gnojowa[4][5][6] – wzniesienie znajdujące się na skarpie wiślanej na Starym Mieście w Warszawie między wylotami ulic Celnej i Dawnej a ul. Bugaj. Dawne wysypisko śmieci i nieczystości Starej Warszawy.

Góra Gnojna
Ilustracja
Góra Gnojna od strony wschodniej
Państwo  Polska
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Góra Gnojna
Góra Gnojna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Góra Gnojna
Góra Gnojna
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Góra Gnojna
Góra Gnojna
Ziemia52°15′00″N 21°00′50″E/52,250000 21,013889
Fragment mapy Warszawy z 1772 roku, na którym widoczne jest Stare Miasto i Gnojowa (Gnojna) Góra
Taras widokowy na szczycie góry

Nazwa Gnojna Góra pochodzi od odpadków i gnoju, które trafiały w to miejsce z terenu całego miasta[1]. W murach obronnych nad wysypiskiem znajdowała się furta oraz wieża Gnojna[1].

Wysypisko funkcjonowało w tym miejscu do 1844[4]. Podejmowane wcześniej próby jego zamknięcia kończyły się niepowodzeniem gdyż mieszkańcy w dalszym ciągu z uporem używali Góry Gnojnej jako miejsca pozbywania się śmieci i nieczystości[5].

HistoriaEdytuj

Lokalizacja wysypiska była bardzo dogodna dla mieszkańców, jednocześnie było ono źródłem okropnego smrodu; zagrażało także zatruciem wód znajdujących się w pobliżu[5]. Było również wylęgarnią szczurów[7].

W wysypisku zakopywani byli po szyję ludzie chorzy na syfilis – wierzono, że ma to właściwości zdrowotne[8].

W 1691 wysypisko osiągnęło tak duże rozmiary, że uchwałą magistratu postanowiono je „szarwarkiem chędożyć i do Wisły znieść”[3]. Nie przyniosło to jednak żadnego rezultatu[3]. Pod koniec XVII wieku rozrastająca się góra śmieci zagroziła „zasypaniem budynków ks. jezuitów”[3] i budynków gospodarczych znajdujących się u jej podnóża[5]. W 1744 wysypisko obłożono darnią, a od końca XVIII wieku ograniczano wywóz śmieci[4]. Po 1831 właściciele posesji przy ul. Jezuickiej i ul. Bugaj skarżyli się w pismach do namiestnika na trujące wyziewy, niemożność wynajęcia lokali oraz zasypywanie domów przez obsuwającą się górę[9].

W 1834 inżynier miasta Klopmann opracował projekt zjazdu do Wisły przez ulicę Celną, którego realizacja wymagałoby likwidacji wysypiska, ale w 1843 został on odrzucony (zrealizowano projekt Feliksa Pancera)[10].

Wysypisko zostało zamknięte w 1844[4]. Po zamknięciu stok góry został obłożony ziemią[11].

Miąższość odpadków w górze wynosi około 23 metrów[12].

W 1923 na Górze Gnojnej wzniesiono wielki zespół domów mieszkalnych i magazynowych Pocztowej Kasy Oszczędności zaprojektowany przez Mariana Lalewicza[6]. Utworzony na rzucie podkowy, otaczał z trzech stron zbocze góry[6]. Uszkodzony w 1939 i zniszczony w 1944 kompleks nie został odbudowany po II wojnie światowej, gdyż jego górny budynek zasłaniał panoramę Starego Miasta[6]. Skrócono ulicę Brzozową i ponownie otwarto widok na rzekę.

W latach 1962–1968 przeprowadzono tam badania archeologiczne[4]. W 2004 koronę skarpy wyremontowano[13]. Obecnie pełni ona funkcję tarasu widokowego, z którego można oglądać dolinę Wisły.

W południowej części tarasu znajduje się posąg Siłacza wykonany w 1908 przez Stanisława Czarnowskiego[14]. Rzeźba przedstawiająca nagiego mężczyznę dźwigającego głaz została tam ustawiona w 1972[14].

Pozostałe informacjeEdytuj

Podobne wysypisko, również nazywane Górą Gnojową, funkcjonowało do 1785 w Nowej Warszawie[5]. Znajdowało się na skarpie w pobliżu ul. Zakątnej[5].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Jan Bystroń: Warszawa. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1977, s. 19.
  2. Maria Lewicka: Atlas architektury Starego Miasta w Warszawie. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1992, s. 68. ISBN 83-213-3512-8.
  3. a b c d Marian Gajewski: Urządzenia komunalne Warszawy. Zarys historyczny. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979, s. 217. ISBN 83-06-00089-7.
  4. a b c d e Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 220. ISBN 83-01-08836-2.
  5. a b c d e f Anna Berdecka, Irena Turnau: Życie codzienne w Warszawie okresu Oświecenia. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1969, s. 68.
  6. a b c d Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 1. Agrykola–Burmistrzowska. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 1995, s. 239. ISBN 83-902793-5-5.
  7. Adam Szczypiorski: Plan regulacyjny Pragi i zjazd Pancera [w: Rocznik Warszawski V]. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1966, s. 109.
  8. Warszawa Małgorzata Omilanowska, Wydawnicwo Wiedza i Życie 2000, wydanie 3, ​ISBN 83-7184-861-7
  9. Adam Szczypiorski: Plan regulacyjny Pragi i zjazd Pancera [w: Rocznik Warszawski V]. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1966, s. 110.
  10. Adam Szczypiorski: Plan regulacyjny Pragi i zjazd Pancera [w: Rocznik Warszawski V]. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1966, s. 110–111.
  11. Karol Mórawski, Wiesław Głębocki, Bedeker Warszawski, Warszawa: wyd. Iskry, 1996, ISBN 83-207-1525-3, OCLC 830113055.
  12. Zdzisław Biernacki: IV. Geomorfologia i wody powierzchniowe. W: Wisła w Warszawie. Warszawa: Biuro Zarządu m.st. Warszawy, Wydział Planowania Przestrzennego i Architektury, Opracowanie graficzne, druk i oprawa: Dom Wydawniczy ELIPSA, 2000, s. 22-70. ISBN 83-907333-7-4. [dostęp 2014-10-18].
  13. Adam Dylewski, Warszawa i okolice, Urszula Zwolińska (oprac.), Bielsko-Biała: wyd. Pascal, 2008, ISBN 978-83-7513-139-0, OCLC 297851733.
  14. a b Jerzy Łoziński, Andrzej Rottermund (red.): Katalog zabytków sztuki. Miasto Warszawa. Część I – Stare Miasto. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczna i Filmowe, 1993, s. 588. ISBN 83-221-0628-9.