Szczur

rodzaj gryzoni

Szczur[10] (Rattus) – rodzaj ssaka z podrodziny myszy (Murinae) w rodzinie myszowatych (Muridae), obejmujący kilkadziesiąt gatunków. Do najbardziej rozpowszechnionych należą, występujące również w Polsce, szczur śniady i szczur wędrowny, a także występujący w południowo-wschodniej Azji i na wyspach Pacyfiku szczur polinezyjski.

Szczur
Rattus[1]
G. Fischer, 1803[2]
Ilustracja
Przedstawiciel rodzaju – pożywiający się szczur wędrowny (R. norvegicus)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Infragromada

łożyskowce

Rząd

gryzonie

Podrząd

Supramyomorpha

Infrarząd

myszokształtne

Nadrodzina

myszowe

Rodzina

myszowate

Podrodzina

myszy

Plemię

Rattini

Rodzaj

szczur

Typ nomenklatoryczny

Mus decumanus Pallas, 1779 (= Mus norvegicus Berkenhout, 1769)

Synonimy
Gatunki

zobacz opis w tekście

Szczury domowe

WystępowanieEdytuj

Szczury występują na wszystkich kontynentach oprócz Antarktydy[11][12][13]. Z ludźmi dotarły także na wiele wysp i archipelagów położonych na oceanach.

MorfologiaEdytuj

Długość ciała (bez ogona) 65–300 mm, długość ogona 77–330 mm, długość ucha 14,6–27 mm, długość tylnej stopy 17–50 mm; masa ciała 22–540 g[12].

SystematykaEdytuj

EtymologiaEdytuj

  • Rattus: łac. rattus „szczur”[14].
  • Acanthomys: gr. ακανθα akantha „kolec, cierń”, od ακη akē „punkt”; μυς mus, μυος muos „mysz”[15]. Gatunek typowy: Acanthomys leucopus J.E. Gray, 1867.
  • Epimys: gr. επι epi; μυς mus, μυος muos „mysz”[16]. Gatunek typowy: Mus rattus Linnaeus, 1758.
  • Stenomys: gr. στηνος stēnos „wąski, cienki”[17]; μυς mus, μυος muos „mysz”[18]. Gatunek typowy: Mus verecundus O. Thomas, 1904.
  • Christomys: Wyspa Bożego Narodzenia (ang. Christmas Island); gr. μυς mus, μυος muos „mysz”[18]. Gatunek typowy: Mus macleari O. Thomas, 1887.
  • Cironomys: gr. κειρω keirō „obciąć, ostrzyc”[19]; μυς mus, μυος muos „mysz”[18]. Gatunek typowy: Rattus hoogerwerfi Chasen, 1939.
  • Geromys: gr. γηρας gēras „starość”[20]; μυς mus, μυος muos „mysz”[18]. Gatunek typowy: Mus gestri O. Thomas, 1897 (= Mus sordidus Gould, 1858).
  • Mollicomys: łac. mollis „miękki, delikatny”[21]; gr. μυς mus, μυος muos „mysz”[18]. Gatunek typowy: Mus hoffmanni Matschie, 1901.
  • Octomys: gr. οκτω oktō „osiem”[22]; μυς mus, μυος muos „mysz”[18]. Gatunek typowy: Mus concolor Blyth, 1859 (= Mus exulans Peale, 1848).
  • Pullomys: łac. pullus „ciemnego koloru”[23]; gr. μυς mus, μυος muos „mysz”[18]. Gatunek typowy: Mus pulliventer G.S. Miller, 1902 (= Mus rattus Linnaeus, 1758).
  • Togomys: Togo, Afryka Zachodnia; gr. μυς mus, μυος muos „mysz”[9]. Gatunek typowy: Togomys melanoderma Dieterlen, 1986 (= Mus exulans Peale, 1848).

Podział systematycznyEdytuj

Szeroki zakres zmienności morfologicznej uniemożliwia obecnie obiektywną ogólną diagnozę i najprawdopodobniej takson ten składa się z kilku monofiletycznych klastrów[13]. Do rodzaju należą następujące gatunki[11][10]:

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Rattus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. G. Fisher: Das Nationalmuseum der Naturgeschichte zu Paris: von seinem ersten Ursprunge bis zu seinem jetzigen Glanze. Cz. 2. Frankfurt am Main: Verlegt bei Fridrich Esslinger, 1803, s. 128. (niem.)
  3. J.L. Frisch: Das Natur-System der vierfüssigen Thiere, in Tabellen. Glogau: Christian Friedrich Günther, 1775, s. 7. (niem.)
  4. J.E. Gray. Notes on the Variegated or Yellow-tailed Rats of Australasia. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 35, s. 598, 1867 (ang.). 
  5. É.L. Trouessart. Synopsis systematicus et geographicus Mammalium tam viventium quam fossilium. „Bulletin de la Société d’Études scientifiques d’Angers”. 10, s. 117, 1881 (fr.). 
  6. O. Thomas. New Genera of Australasian Muridæ. „The Annals and Magazine of Natural History”. Eighth Series. 6, s. 507, 1910 (ang.). 
  7. a b c d e Sody 1941 ↓, s. 260.
  8. Sody 1941 ↓, s. 261.
  9. a b F. Dieterlen: Revocation of name. W: W. F. H. Ansell (red.): African mammals 1938–1988. St Ives: The Tendrine Press, 1989, s. 65. ISBN 0-9512562-1-1. (ang.)
  10. a b Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 279–280. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  11. a b C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 476–484. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.)
  12. a b Ch. Denys, P. Taylor & K. Aplin. Opisy gatunków Muridae: Ch. Denys, P. Taylor, C. Burgin, K. Aplin, P.-H. Fabre, R. Haslauer, J. Woinarski, B. Breed & J. Menzies: Family Muridae (True Mice and Rats, Gerbils and relatives). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (red. red.): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 829–851. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.)
  13. a b D.E. Wilson & D.M. Reeder (red. red.): Genus Rattus. W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-12-05].
  14. Palmer 1904 ↓, s. 601.
  15. Palmer 1904 ↓, s. 73.
  16. Palmer 1904 ↓, s. 267.
  17. Jaeger 1944 ↓, s. 221.
  18. a b c d e f g Jaeger 1944 ↓, s. 141.
  19. Brown 1954 ↓, s. 206.
  20. Brown 1954 ↓, s. 366.
  21. Jaeger 1944 ↓, s. 138.
  22. Jaeger 1944 ↓, s. 151.
  23. Jaeger 1944 ↓, s. 189.

BibliografiaEdytuj