Otwórz menu główne

Gorzyce (powiat przeworski)

wieś w województwie podkarpackim, powiecie przeworskim
Ten artykuł dotyczy wsi w województwie podkarpackim, w powiecie przeworskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.

Gorzycewieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie przeworskim, w gminie Tryńcza[4].

Gorzyce
Kościół nocą
Kościół nocą
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat przeworski
Gmina Tryńcza
Liczba ludności (2011) 1325[1][2]
Strefa numeracyjna 16
Kod pocztowy 37-204[3]
Tablice rejestracyjne RPZ
SIMC 0611985
Położenie na mapie gminy Tryńcza
Mapa lokalizacyjna gminy Tryńcza
Gorzyce
Gorzyce
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Gorzyce
Gorzyce
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Gorzyce
Gorzyce
Położenie na mapie powiatu przeworskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu przeworskiego
Gorzyce
Gorzyce
Ziemia50°07′47″N 22°34′42″E/50,129722 22,578333
Wiejski Dom Kultury
Ostry zakręt z ograniczoną widocznością na DK 77
Dom zakonny KDzJ
Niezachowany dawny młyn w 1930

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa przemyskiego. Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii pw. Najświętszego Serca Jezusowego. Przez miejscowość przebiega droga krajowa nr 77 z Lipnika do Przemyśla.

Spis treści

Części wsiEdytuj

Integralne części wsi Gorzyce[5][4][6]
SIMC Nazwa Rodzaj
0612039 Borki osada
0611991 Cierpisze część wsi
0612000 Gościniec część wsi
0612016 Podłuże część wsi
0612045 Zasanie osada
0612022 Żurawiec część wsi

HistoriaEdytuj

Wieś po raz pierwszy była wzmiankowana w 1589 roku jako Wola Podsańska. Nazwa Wola to oznaczało wolność na wiele lat od czynszów na rzecz dworu i dziedzica w celu zagospodarowania się osadników w nowym miejscu. Wole otrzymywały też drugi człon przymiotnikowy, od nazwiska założyciela lub nazwy innej wsi, której była wcześniej przysiółkiem. Nazwa Wola Podsańska wskazuje na jej położenie pod Sanem. Przydatnym źródłem do poznania historii są regestra poborowe, które zapisali poborcy podatkowi Ziemi Przemyskiej[7][a].

W 1628 roku wzmiankowano wieś Zurowice (zidentyfikowanej jako Żurawiec), która powstała w środkowej części Podsamskiej Woli (w 1604 roku była własnością szlachecką Jana Świętosławskiego)[b]. W 1662 i 1674 roku Wolę Podsańską zapisano dwukrotnie (za pewnie z powodu przedzielenia jej Żurawcem), z czego wynika że podzielono ją na dwie części (w 1674 roku jedna część miała 71 domów, a druga część miała 34 domy)[8])[c].

W 1711 roku – wieś była wzmiankowana jako Wola Posańska alias Buchow[d][9]. W 1713 roku wieś była wzmiankowana dwukrotnie jako – Wola Posańska alias Gorzyce i Wola Posanska alias Gorzyce et Jagieła alias Wola Gorliczyńska[10]. Ostatnim wójtem Woli Posańskiej był Trofim Sawka (1701). Księgi gromadzkie wsi Tryńcza podają że w 1723 roku wieś została podzielona na dwie części i powstały: Gorzyce i Jagieła, a pierwszymi wójtami zostali: Marcin Kusy (w Gorzycach) i Stanisław Jagieła (w Jagielle)[11]. Kolejnymi wójtami w Gorzycach byli: Matwi Groch (1728, 1730, 1732) i Wojciech Mathie (1738).

W latach 1817–1831 właścicielem dóbr Klucza Trynieckiego, do którego należały też Gorzyce był Wojciech Mier. Następnymi właścicielami byli: Karolina Mier (1831–1833) i Feliks Mier. W 1842 roku byli już spadkobiercy Mierów; a od 1843 roku nowym właścicielem wzmiankowany był Antoni Kellerman. W 1879 roku dobra Trynieckie były już podzielone: Maria Kellerman (Gorzyce I, Jagiełła) i Domicella Kellerman (Gorzyce II, Tryńcza, Ubieszyn, Wólka Małkowa) oraz Józef Kellerman (Wólka Ogryskowa). W roku 1890 dobra tabularne stanowiły obszar: Gorzyce I (Maria Drohojewska z Kellermanów – 311 morgi; w tym 173 morgi lasu i 113 morgi roli); Gorzyce II (Domicella Kellerman – 499 morgi; w tym 496 morgi lasu)[12]. Kolejnymi właścicielami części Gorzyce I byli kolejno: Stanisław Drohojowski i Maria Kellerman (1880–1899), Stanisław Drohojewski (1900–1901), Karol Peikart (1902), Antoni Szczekot (1903), Konwent S.S. Franciszkanek we Lwowie (Klasztor S.S. Franciszkanek Adoracji Najświętszego Sakramentu we Lwowie; w latach 1904–1906), Spadkobiercy po Marii Drohojewskiej z Kellermanów (1907–1910), Irena z Kellermanów Lityńska (1911–1930), ostatnim właścicielem był książę Andrzej Lubomirski. Właścicielami części wsi Gorzyce II byli: Domicella Kellerman, Józef hr. Banchidy , Bronisław Nowiński, a ostatnim właścicielem w latach 1922-1944 był Marian Nowiński.

W 1934 roku powstała Gmina (zbiorowa) Tryńcza, w której skład weszły dotychczasowe gminy (jednostkowe): Głogowiec, Gniewczyna Łańcucka, Gniewczyna Tryniecka, Gorzyce, Jagiełła, Tryńcza, Ubieszyn, Wólka Małkowa i Wólka Ogryzkowa[13][14]. W latach 1932-1934 liczba grekokatolików w Gorzycach zmniejszyła się z 317 do 224 wiernych. W I połowie XX wieku w Gorzycach było 231 domów, a w Wólce Ogryzkowej było 50 domów. W 1939 roku w Gorzycach było 240 grekokatolików (w tym 10 ukraińsko-języcznych i 230 polsko-języcznych) , 480 rzymsko-katolików w parafii gniewczyńskiej, 215 rzymsko-katolików w parafii trynieckiej i 5 rodzin żydowskich.

W połowie lipca 1944 roku podczas frontu wyzwolicielska Armia Radziecka zbudowała na Sanie nowy most drewniany, ale był bardzo krótko. Gdy wybuchły walki z Ukraińskimi Nacjonalistami, 26 października 1945 roku most został spalony. Na terenie Gminy Tryńcza, a także w wielu miejscach na podkarpaciu działały oddziały tzw. „dzikiej partyzantki”, które dokonywały mordów i napadów rabunkowych na Ukraińcach i miejscowych Polakach. 2 marca 1945 roku w Woli Buchowskiej dokonano mordu na trzech grekokatolikach[15], a także w lesie koło Tryńczy dokonano licznych mordów rabunkowych na Polakach powracających z robót przymusowych z Niemiec[e][16]. W kwietniu 1945 roku na Ukrainę wysiedlono z Gorzyc i Woli Buchowskiej 181 osób z 39 domów.

W 1962 roku staraniem działacza społecznego z Kolonii Leżachowskiej przygotowano projekt techniczny budowy mostu na Sanie[17], ale władze państwowe z tej budowy zrezygnowały. Pozostało tylko połączenie promowe, które w 1999 roku, zostało ostatecznie zlikwidowane.

W latach 1954–1972 w Gorzycach istniała tzw. gromada Gorzyce, która obejmowała: Gorzyce, Jagiełłę i Wólkę Ogryzkową. Od 1973 roku wieś należy do Gminy Tryńcza.

W Gorzycach był też młyn, należący do Ordynacji Lubomirskich z Przeworska, a po II wojnie światowej był w posiadaniu rodziny Cegielskich, później upaństwowiony, a w 1980 roku został zniszczony w wyniku pożaru. Z Gorzyc pochodził Henryk Ficek wojewoda rzeszowski w latach 1981-1990. W 1989 roku wykonano gazyfikację wsi. Bardzo zasłużył się dla miejscowej społeczności sołtys Zbigniew Ficek, za jego kadencji poczyniono wiele potrzebnych inwestycji wiejskich: telefonizacja (1992), wodociąg (1995), scalenie gruntów (1994–1997), drogi polne i gminne, budowa kościoła (1995–2001), kanalizacja (2008), remiza strażacka, szkolna hala sportowa (2012)[18].

KościółEdytuj

Kościół greckokatolickiEdytuj

Historia cerkwi w Gorzycach.

Początki obrządku wschodniego na terenie Gorzyc według legendarnej tradycji rozpoczęły się w średniowieczu. Schematyzm Greckokatolickiej Eparchii Przemyskiej na 1879 rok w opisie parochii Dębno, wzmiankuje w języku ukraińskim o Parochii Buchowska wymienionej w gramotach:(Gramota najdawniejsza na dotacijo sjej parohij nachoditsja w aktach parohijalnych z 1397 Vladislaus Dei Gratia Rex Poloniae. Dawnijszimi czasami mal, "Buchowska paroch", otdilne pastwisko, poznijsze priłuczeno do gromadskogo)[19].

Drewniana cerkiew pw. Podwyższenia Krzyża Świętego została zbudowana w 1723 roku[20][f]. W czasie reform józefińskich parochia została zdegradowana do rangi kapelani (jednostki duszpasterskiej niższej rangi dla miejscowości o małej liczbie wiernych). W 1821 roku była wizytacja kanoniczna eparchy Jana Śniegórskiego. W 1830 roku w Kapelanii Gorzyce było 531 wiernych w Gorzycach, Woli Buchowskiej, Ubieszynie i Tryńczy[21].

W 1894 roku była kanoniczna wizytacja eparchy przemyskiego Juliana Pełesza, a w 1907 roku cerkiew została odnowiona i pomalowana przez Domicelę Kellerman[22]. 12 czerwca 1909 roku cerkiew odwiedził bp rzymskokatolicki św. Józef Sebastian Pelczar podczas przejazdu na wizytację parafii w Sieniawie[23][g]. W 1910 roku zbudowano murowaną plebanię (Домь мр. зб. 1910)[24]. W 1938 roku było 630 wiernych (237 – w Gorzycach, 202 – w Woli Buchowskiej, 100 – w Tryńczy i 91 – w Ubieszynie)[h]. Gdy w latach 1944–1945 wybuchły walki z Ukraińskimi nacjonalistami, cerkiew została w 1944 roku spalona przez partyzanta. Ukraińskojęzyczni grekokatolicy zostali wysiedleni, a pozostali polskojęzyczni grekokatolicy przyjęli wyznanie rzymskokatolickie. Parochia została zlikwidowana, a pozostała tylko murowana plebania, która w 1945 roku przejęta przez nowo powstałą parafię rzymskokatolicką w Gorzycach.

Parochowie Greckokatolickiej Kapelanii w Gorzycach
Lata Paroch Uwagi biograficzne
?–1789 Bazyli Bojarski zm. 18 kwietnia 1789 r. w Gorzycach
1789–1792 Jan Chodaniewicz ur. w 1755 r., wyświęcony w 1783 r., paroch w Leżachowie i komendarz w Gorzycach, zmarł 4 marca 1830 r., w wieku 75 lat, w Leżachowie
1792–1794 Łukasz Mieżyński administrator
1794–1795 Aleksy Kaczkowski administrator
1795–1811 Bazyli Kubajewicz zm. 29 stycznia 1811 r. w Gorzycach
1811 Bazyli Latoszyński ur. w 1785 r., wyświęcony w 1809 r., w 1811 r. administrator w Gorzycach, w 1836 r. paroch w Michałowicach
1811–1813 Jan Chotyniecki paroch w Sieniawie i administrator w Gorzycach
1813–1816 Jan Krypiakiewicz ur. w 1786 r. w Pełkiniach, syn parocha Jana Krypiakiewicza, wyświęcony w 1811 r., w latach 1813-1816 administrator w Gorzycach, w latach 1818-1842 paroch w Pełkiniach, zmarł 7 stycznia 1842 r. w Pełkiniach
1816–1821 Jan Balicki cooperator (wikariusz)
1821–1826 Jan Kaczkowski ur. w 1798 r., wyświęcony w 1821 r., w latach 1821–1826 paroch w Gorzycach, w latach 1826-1865 paroch w Dębnie i dziekan Kańczudzki, zm. 14 kwietnia 1865 r. w Dębnie
1826–1830 Mikołaj Ludkiewicz[21]
1831–1838 Mikołaj Ludkiewicz ur. w 1800 r., wyświęcony w 1826 r., paroch w Leżachowie i administrator w Gorzycach, zmarł 3 sierpnia 1872 r. w Leżachowie
1835 Jan Bilecki[25] w 1835 r. w Gorzycach, w 1836 r. wikariusz w Jarosławiu, zm. w 1836 r. w Jarosławiu
1835–1836 Michał Muczyński ur. w 1808 r., wyświęcony w 1835 r., od 1836 r. paroch w Korzenicy
1838–1841 Wiktor Kiwerowicz ur. w 1811 r., wyświęcony w 1837 r., w latach 1838-1841 administrator w Gorzycach, w latach 1842-1896 paroch w Zapałowie, w latach 1874-1896 dziekan Oleszycki, zmarł 23 kwietnia 1896 r. w Zapałowie
1842–1843 Antoni Krynicki administrator - ur. w 1813 r., wyświęcony w 1841 r., zm. 25 lutego 1848 r.[26]
1844–1850 Julian Kordasiewicz administrator[27] - ur. w 1815 r., wyświęcony w 1843 r.
1850–1853 Teodor Pańkowski ur. w 1816 r., wyświęcony w 1846 r., w latach 1848-1849 administrator w Artasowie, w 1849 r. administrator w Rogóźnie, w latach 1850-1853 administrator w Gorzycach, w latach 1873-1892 paroch w Ryszkowej Woli, zmarł 8 sierpnia 1892 r. w Ryszkowej Woli
1853–1857 Antoni Lityński administrator
1857–1858 Mikołaj Rozdzielski ur. w 1821 r., wyświęcony w 1850 r., w latach 1857-1858 administrator w Gorzycach, w latach 1868-1878 paroch w Leżajsku, w latach 1873-1890 dziekan Kańczudzki, w latach 1878-1896 paroch w Sokalu, zmarł 17 maja 1896 r. w Sokalu
1858–1860 Michał Lisikiewicz ur. w 1828 r., wyświęcony w 1852 r., w latach 1858-1860 paroch w Gorzycach, w latach 1868-1871 administrator w Stupnicy, w latach 1871-1895 paroch w Kropiwniku Nowym, zmarł 22 stycznia 1896 r. w Kropiwniku Nowym
1860–1874 Michał Kiszakiewicz[28] ur. w 1823 r., wyświęcony w 1854 r., w latach 1860–1874 paroch w Gorzycach, w latach 1874–1896 paroch w Piskorowicach, zmarł 30 września 1896 r. w Piskorowicach
1874–1891 Wiktor Kmicikiewicz[29] ur. w 1842 r., żonaty, wyświęcony w 1869 r., w latach 1873-1874 wikariusz w Dąbrowicy, w latach 1874-1891 paroch w Gorzycach, w latach 1892-1902 paroch w Leżajsku, w latach 1902-1912 paroch w Króliku Polskim, zmarł 31 września 1912 r. w Króliku Polskim
1891–1894 Michał Saprun[30] ur. w 1861 r., żonaty, wyświęcony w 1887 r., w latach 1887–1889 administrator w Porzeczu Gruncie; w latach 1889-1891 administrator w Miłkowie, w latach 1891–1894 paroch w Gorzycach, w latach 1894–1899 paroch w Rybniku, w latach 1899–1904 paroch w Kunińskiej Woli, zm. 12 stycznia 1904 r.
1895 Jan Bryliński administrator[31] - ur. w 1866 r. wyświęcony w 1892 r., w 1893 roku w Cieplicach, w 1895 roku w Gorzycach, w latach 1898–1929 w Piskorowicach
1896–1902 Wasyl Wołoszyński[32] ur. w 1865 r., żonaty, wyświęcony w 1890 r., w r. 1890 w Bandrowie, w latach 1891–1892 w Krywe, w r. 1893 w Rudzie Monastyrskiej; w r. 1894 administrator w Biliczu; w r. 1895 w Bandrowie, w latach 1896–1902 w Gorzycach, w latach 1903–1905 w Machnowie, w latach 1906–1915 paroch w Radrużu, w czasie okupacji rosyjskiej w 1915 r. przeszedł na prawosławie, a następnie wyjechał na Wołyń
1903 Józef Karanowicz[33] ur. w 1871 r., wyświęcony w 1897 r., w latach 1897–1901 wikariusz w Skwarzawie Dolnej, w 1902 r. paroch w Tegłowie, w 1903 r. paroch w Gorzycach, w latach 1904–1912 paroch w Cetuli, w latach 1913–1927 paroch w Jaksmanicach, zm. w 1927 r. w Jaksmanicach
1903–1945 Eustachy Kusznir[34] ur. w 1870 r., żonaty, wyświęcony w 1896 r., w latach 1896-1897 wikariusz w Nowym Lublińcu, w latach 1897–1903 wikariusz w Kuryłówce, w latach 1903–1945 paroch w Gorzycach, w 1945 roku wysiedlony na Ukrainę

Kościół Rzymsko-KatolickiEdytuj

Początki.

Wieś Gorzyce do 1928 roku, w całości należała do parafii rzymskokatolickiej w Gniewczynie Łańcuckiej[35]. W 1925 roku książę Andrzej Lubomirski w swojej prywatnej posiadłości w Gorzycach założył kaplicę filialną[36]; Schematyzm Diecezji Przemyskiej na rok 1927 podaje wzmiankę o istnieniu kaplicy w Gorzycach In Gorzyce adest capella celebrationis adaptata[i]. Kaplica ta była obsługiwana przez wikarych z Gniewczyny: (ks. Józef Matuszek, ks. Rudolf Niemczyk, ks. Walenty Sobowski, ks. Marcin Myszak, ks. Stanisław Zborowski). W 1928 roku dolna część Gorzyc została przydzielona do nowej parafii w Tryńczy (około 300 wiernych)[37][j].

Historia parafii Gorzyce.
 
Niezachowany drewniany kościół parafialny pw. NSPJ w Gorzycach (1945-2001)

Po II wojnie światowej pozostały poniemieckie drewniane baraki, z których jeden zaadaptowano na Rzymsko-Katolicki kościół parafialny, a drugi na szkołę powszechną.

Parafia w Gorzycach została erygowana dekretem bp Franciszka Bardy 11 lipca 1945 roku, a potwierdzonego 13 września 1945 roku i objęła Gorzyce oraz część Woli Buchowskiej. 27 sierpnia 1945 roku proboszczem został ks. Zbigniew Chimiak. 28/29 grudnia 1968 roku kościół uległ częściowemu uszkodzeniu podczas pożaru[38], który następnie odremontowano. Od 1970 roku w parafii posługują siostry zakonne Karmelitanki Dzieciątka Jezus[k].

Z parafii w Gorzycach pochodził ks. Adolf Kowal (ur. w 1933 r. w Gorzycach; wyświęcony 1959 r. w Przemyślu. Wikariusz w: Rudnej Wielkiej, Bielinach i Błażowej. Od 1970 r. proboszcz w Błażowej, od 1979 r. dziekan Dekanatu Błażowskiego, w 1988 r. otrzymał godność prałata; zmarł 28 czerwca 1998 r.).

W 1995 roku podjęto decyzję o budowie nowego kościoła wraz z plebanią w centrum wioski. Kościół zbudowano w latach 1997-2001, a jego poświęcenia dokonał 19 sierpnia 2001 roku[39] Abp metropolita przemyski Józef Michalik.

Parafia przynależy do Dekanatu Przeworsk I, w archidiecezji przemyskiej[40].

Proboszczowie parafii w Gorzycach.
Lata Proboszcz Uwagi biograficzne
1945–1950 ks. Zbigniew Chimiak ur. 13 lutego 1912 r. w Rudkach na kresach wschodnich, gimnazjum ukończył w Samborze, wyświęcony w 1936 r. w Przemyślu. Wikariusz w: Markowej (1936-1937), Jaworniku Polskim (1938)[41]. Proboszcz w: Stalach (1938-1942), Mołodyczu (1942-1945), Gorzycach (1945-1950), Harcie (1950-1960) i Szówsku (1960–1982). Zm. 24 września w 1989 r..
1950–1982 ks. Józef Świerczek ur. 17 lutego 1917 r. w Ropie koło Gorlic w 1938 r. rozpoczął studia w Seminarium Duchownym w Przemyślu[42]. Wikariusz w Babicy (1945-1947). Proboszcz w: Sieniawie (1957-1950) i Gorzycach (1950-1982), zm. 15 lipca 1982 r..
1982–2005 ks. Adam Pietrucha
2005– nadal ks. Marian Jagieła ur. w 1959 r., wyświęcony w 1985 r. Wikariusz: w Rzeszowie (1985-1988), Przemyślu (1988-1990). Posługa misyjna na Ukrainie w: Czeczelniku (1990) i Czerniowcach (1990-1991). Wikariusz w Kańczudze (1991-1992). Proboszcz: w Hadlach Szklarskich (1992-1999), Birczy (1999-2005), Gorzycach (od 2005).

EdukacjaEdytuj

Szkoła Parafialna Cerkiewna.

Początki szkolnictwa sięgają początków XIX wieku, a przydatnym źródłem archiwalnym do poznania historii szkolnictwa w Galicji, są Austriackie Szematyzmy Galicji i Lodomerii, które podają wykaz szkół ludowych, wraz z nazwiskami ich nauczycieli. Schematyzm Grecko-katolicki z 1830 roku[21] podaje wiadomość, że istniała wówczas szkoła parafialna przy cerkwi pw. Podwyższenia Świętego Krzyża w Gorzycach. W 1835 roku nauczycielem był adjutor Daniel Doda[25], a w latach 1847–1849 nauczycielem był adjutor Grzegorz Bednarz i było 9 uczniów (9 Juv)[l]. W połowie XIX wieku szkoła parafialna cerkiewna w Gorzycach została zlikwidowana.

Powstanie szkoły ludowej w Gorzycach.

W 1882 roku powstały szkoły ludowe w Tryńczy, Ubieszynie i Jagielle[m].

W 1893 roku wieś otrzymała bezprocentową pożyczkę na budowę szkoły[43]. W latach 1893–1895 została zbudowana szkoła murowana w Gorzycach (schematyzmy greckokatolickiej eparchii przemyskiej z lat 1893, 1894, 1895 podają: szkoły w Tryńczy, Ubieszynie, Woli Buchowskiej, szkoła w Gorzycach muruje się – [въ Горицяхъ муруєся])[31].

Historia szkoły w Gorzycach.
 
Opis ustanowienia szkoły w Gorzycach w 1895 roku
 
Miejsce po dawnej szkole galicyjskiej (1895-1939)

Szkoła ludowa jednoklasowa w Gorzycach powstała na podstawie uchwały C.k. Rady szkolnej krajowej z dnia 27 maja 1895 roku[44]. Szkoła rozpoczęła działalność 1 września 1895 roku, a jej pierwszym nauczycielem został Jan Bróź. Szkoła była płatna 30 kopiejek od numeru domu. W latach 1896-1902 nauczycielem był Feliks Świątecki, a w latach 1902-1929 roku Tomasz Brzęś (w 1917 roku mianowano go kierownikiem 2-klasowej szkoły w Gorzycach)[45], a w 1929 roku został jako kierownik 4-letniej szkoły w Gorzycach – spensjonowany (przeniesieny na emeryturę)[46]. W 1914 roku C.k. Rada szkolna krajowa przekształciła 1-klasowa szkołę ludową na 2-klasową w Gorzycach w okręgu Przeworskim[47].

Od 1902 roku szkoła posiadała nauczycieli pomocniczych, którymi byli: Tomasz Brzęś (1902-1903), Honorata Nitka (1903–1905)[48], Adela Domiczkówna(1905-1906)[49], Olga Olechowska(1906–1909), Józef Ćwikła (1908-1909)[50], Bronisława Tylkowa (1909–1911), Stanisław Mizia (1909–1911)[51], Bronisława Jasieniakówna (1911-1914?)[52], Marian Nowak (1912-1914?)[53], Bronisława Nowakowa z Jasieniaków (1913–1914), Michał Weselak (1913-1914?), Eugenia Ostrowska (1913-1914?)[54], Stanisława Maria Jaruszewska (w 1932 roku przydzielona do Markowej) i Zofia Emilia Brzęsiówna (długoletnia nauczycielka w Gorzycach), Petronela Kohutówna (w 1932 roku przydzielona do Gaci). W 1913 roku szkoła była płatna 60 centów od numeru domu i dochodu cerkwi. Według Spisu szkół z 1924 roku[55]: szkoła była 3-klasowa, murowana o 3 salach lekcyjnych i posiadała 2 morgi pola jako uposażenie dla kierownika szkoły[n][o].

Kierownicy szkoły w Gorzycach.
1895–1896. Jan Bróź[48].
1896–1903. Feliks Świątecki[56].
1903–1929. Tomasz Brzęś[57][58][46].
1930–1938. Tomasz Szerszeń.
Czasy najnowsze.
 
Budynek dawnej szkoły w Gorzycach (1945-1965)
 
Szkoła podstawowa w Gorzycach

Na początku II wojny światowej, na skutek działań wojennych szkoła została zniszczona. Po wyzwoleniu tych terenów z pod okupacji faszystowskiej (27 lipca 1944 roku), pozostały poniemieckie drewniane baraki wojskowe, z których pierwszy zaadaptowano na kościół parafialny, a drugi na szkołę powszechną siedmioklasową, w której kierownikiem został ponownie Tomasz Szerszeń. W 1964 roku rozpoczęto budowę nowoczesnej szkoły, którą oddano do użytku 22 lipca 1965 roku jako tzw. tysiąclatkę. Do początków lat 80-tych długoletnim dyrektorem był Stanisław Maziarz.

W 1992 roku podjęto decyzję o rozbudowie szkoły; nową część oddano do użytku 9 października 1997 roku, którą poświęcił bp Stefan Moskwa. W 1999 roku na mocy reformy oświaty, zorganizowano 6-letnią szkołę podstawową i 3-letnie gimnazjum. 14 października 2009 roku szkole nadano imię papieża św. Jana Pawła II. W latach 2011–2012 dobudowano halę sportową, którą oddano do użytku 6 grudnia 2012 roku. W 2017 roku na mocy reformy oświaty przywrócono 8-letnią szkołę podstawową.

Sport i rekreacjaEdytuj

W Gorzycach działa klub sportowy San Gorzyce. Został on utworzony w 1956 r. Obecnie „San” gra w A-klasie grupy przeworskiej.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Portal polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-05-16].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  4. a b GUS. Rejestr TERYT
  5. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. KSNG: Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części (pol.). opublikowany [w:] Dz.U. z 2013 r. poz. 200 ze zmianami w Dz.U. z 2015 r. poz. 1636. [dostęp 2018-01-06].
  7. Aleksander Jabłonowski. Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa Źródła dziejowe. Tom XVIII, część I. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. Tom VII, część 1. Ziemie Ruskie, Ruś Czerwona. (Wola Podsańska w regestrze poborowym z 1589 roku) (str. 6) (dostęp 2017-10-05)
  8. Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Rejestr pogłównego ziemi przemyskiej 1674. Wydawnictwo WSP. Rzeszów 2000 ​ISBN 83-87288-55-1​ (str. 32 i 48)
  9. Taryfa podymnego ziemi przemyskiej z 1711 (str. 110). Biblioteka Czartoryskich w Krakowie rkp 2472 (nr 25), str. 101-140
  10. Józef Półćwiartek. Rewizja generalna ziemi przemyskiej części zasańskiej (lewobrzeżnej) z 1713 roku (str. 58). Wydawnictwo "Prace Humanistyczne" Rzeszowskiego TPN. R. VII: 1975, seria I, nr 7, str. 43-62
  11. Księgi Sądowe wiejskie. T. 2/ wydawca Bolesław Ulanowski (Księgi gromadzkie wsi Tryńcza str. 131)
  12. Podkarpacka Biblioteka Cyfrowa Skorowidz dóbr Tabularnych. 1890
  13. Dz.U. z 1934 r. nr 64, poz. 549
  14. Dziennik Urzędowy Kuratorium Okręgu Szkolnego Lwowskiego. 1934. (nr 9) (str. 506) [Dostęp 2017-03-14]
  15. Mordy na ludności Ukraińskiej 1944-1947. Wola Buchowska
  16. Tadeusz Markiel. Alina Skibińska. „Jakie to ma znaczenie, czy zrobili to z chciwości?” Zagłada domu Trynczerów. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2011. ​ISBN 978-83-932202-6-7
  17. Archiwum Państwowe w Rzeszowie [Sygn. akt AP Rzeszów 59/210/0/-/1007 1962
  18. Kamień wmurowany (jaroslawska.pl)
  19. Shimatizm Vsego Klira Katolikow Obadu Graecesko-Ruskogo Eparhij Peremyskoj na god ot rożd hr 1879 (str. 178) [dostęp 2017-03-06]
  20. Zestawił Dr. Spiss Tadeusz C.K. Komisarz Powiatowy Wykaz drewnianych kościołów i cerkwi w Galicji Powiat Przeworski/Cerkwie (rok zbudowania cerkwi w Gorzycach) (str. 56). Lwów. Nakładem C. N. Namiestnictwa. 1912
  21. a b c Schematismus Universi Venerabilis Cleri Dioeceseos Graeco Catholicae Premisliensis pro Anno Domini MDCCCXXX (str. 50) (dostęp 2017-03-06) [w:] Gorzyce-Capella. loc. Eccl. ad Exaltion. S. Crucis. Patronus Titl. D. Adalbertus Comes Mier. Capellan loc. Nicolai Ludkiewicz ord. 1826. In matre Numerus Animarum Gr. Cath-185. Filiali; Tryńcza-85. Ubieszyn-81. Wulka Buchowska-180. Jagielna- . Summa-531. Schola Parochialis.
  22. Shimatizm’ Vsego Klira Greko-katoličeskogo Eparchij Soedinenyh’ Peremyskoj, Samborskoj i Sjanockoj na God’ ot’ Rożd. Hr 1910 (str. 158) [Dostęp 2017-03-16]
  23. Kronika Diecezji Przemyskiej. R. IX z. 7-8 (str. 403)
  24. Shimatizm’ Vsego Klira Greko-katoličeskogo Eparchij Soedinenyh’ Peremyskojorskoj i Sjânockoj na rok ot’ rożd Hr 1914 (str. 130) [Dostęp 2017-03-16]
  25. a b Podkarpacka Biblioteka Cyfrowa Schematismus Universi Venerabilis Cleri Dioeceseos Graeco Catholicae Premisliensis pro Anno Domini MDCCCXXXV (str. 48) [Dostęp 2017-03-17]
  26. Schematismus Universi Venerabilis Cleri Dioeceseos Graeco Catholicae Premisliensis pro Anno Domini MDCCCXLIII (str. 47) [Dostęp 2017-03-17]
  27. Schematismus Universi Venerabilis Cleri Dioeceseos Graeco Catholicae Premisliensis pro Anno Domini MDCCCXXXLVII (str. 50) [dostęp 2017-03-08]
  28. Shimatizm Vsego Klira Katolikow Obradu Graecesko-Ruskogo Eparhij Peremyskoj na ot rożd hr. 1868 (str. 65-66) [Dostęp 2017-03-14]
  29. Shimatism’ Vsego Klira Greko-katoličeskogo Eparhij Soedinenych’ Peremyskoj, Samborskoj i Sânockoj na God’ ot’ Rozd. Hr. 1886 (str. 136) [dostęp 2017-03-08]
  30. Shimatism’ Vsego Klira Greko-katoličeskogo Eparhij Soedinenych’ Peremyskoj, Samborskoj i Sânockoj na God’ ot’ Rozd. Hr. 1892 (str. 129) [Dostęp 2017-03-14]
  31. a b Shimatizm Vsego Klira Greko-katoliceskogo Eparhij Soedinenyh Peremyskoj, Samorskoj i Sjanockoj na rok ot roż Hr...1895 (str. 122-123) [dostęp 2017-03-06]
  32. Shimatism’’ Vsego Klira Greko-katoličeskogo Eparhij Soedinenyh’ Peremyskoj, Samborskoj i Sânockoj na God’ ot’ Rozd. Hr. 1897 (str. 126-127) [Dostęp 2017-03-14]
  33. Shimatizm Vsego Klira Greko-katoliceskogo Eparhij Soedinenych Peremyskoj, Samborskoj i Sjanockoj na rok ot roż Hr. 1903 (str. 158-159) [Dostęp 2017-03-14]
  34. Shimatism’ Vsego Klira Greko-katoličeskogo Eparhij Soedinenyh’ Peremyskoj, Samborskoj i Sânockoj na God’ ot’ Rozd. Hr. 1904 (str. 158-159) [dostęp 2017-03-08]
  35. Schematismus Universi Venerabilis Cleri Saecularis et Regularis Dioecesis Rit(us) Lat(ini) Premisliensis pro Anno Domini 1928 (str. 112) [dostęp 2017-03-06]
  36. Schematismus Universi Venerabilis Cleri Saecularis et Regularis Dioecesis Premisliensis Rit(us) Lat(ini) pro Anno Domini 1927 (str. 100) [dostęp 2017-03-06]
  37. Schematismus Universi Venerabilis Cleri Saecularis et Regularis Dioecesis Rit(us) Lat(ini) Premisliensis pro Anno Domini 1929 (str. 114) [dostęp 2017-03-06]
  38. Pożar drewnianego kościółka. Nowiny organ KW Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Nr 309(6064), 31.XII.1968-1.I.1969. [dostęp 2019-01-04]. (str. 2)
  39. Artykuł o Parafii w Gorzycach w Tygodniku Katolickim – Niedziela
  40. Opis dekanatu na stronie archidiecezji
  41. Schematyzm Diecezji Przemyskiej Ob (rządku) Łac (ińskiego) (1938) (str. 61) [dostęp 2017-03-06]
  42. Schematyzm Diecezji Przemyskiej Ob (rządku) Łac (ińskiego) (1938) (str. 30) [dostęp 2017-03-06]
  43. Sądecka Biblioteka Cyfrowa Szkolnictwo Ludowe. Organ Nauczycieli Ludowych. Nr 1. W Nowym Sączu, 20 kwietnia 1893. Rocznik III (str. 13) [dostęp 2018-02-11]
  44. Szkolnictwo. Organ Nauczycieli Ludowych. Rocznik V. (Nr. 18) (str. 158) (dostęp 2017-10-05)
  45. Dziennik Urzędowy C.K. Rady szkolnej w Galicji. 1917 (Nr 8), (str. 138)
  46. a b Dziennik Urzędowy Kuratorjum Okręgu Szkolnego Lwowskiego. Rocznik 1929 (str. 144) (dostęp 2017-1009)
  47. Dziennik Urzędowy c.k. Rady Szkolnej krajowej w Galicji. 1914 (9 czerwca 1914 – Nr.11) (str. 189-190) (dostęp 2017-10-05)
  48. a b Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1896 (str. 452) [dostęp 2017-03-08]
  49. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1906 (str. 656) [dostęp 2017-03-06]
  50. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1909 (str. 708) [dostęp 2017-03-06]
  51. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1910 (str. 708) [dostęp 2017-03-06]
  52. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1912 (str. 762)
  53. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1913 (str. 831) [Dostęp 2017-03-31
  54. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1914 (str. 841) [dostęp 2018-09-02]
  55. Spis nauczycieli publicznych szkół powszechnych i państwowych seminariów nauczycielskich oraz Spis szkół w okręgu szkolnym Lwowskim obejmującym województwa Lwowskie, Stanisławowskie i Tarnopolskie Seweryn Lehnert. Lwów. 1924. s. 41, 51, 52
  56. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkium Księstwem Krakowskim na rok 1897 (str. 452) (dostęp 2017-10-05)
  57. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1904 (str. 623) [dostęp 2017-03-08]
  58. Dziennik Urzędowy c. k. Rady szkolnej krajowej w Galicji. Rocznik 1903 (str. 284) (dostęp 2017-10-08)

Linki zewnętrzneEdytuj

Mapa katastralna wsi Gorzyce z 1852
 
Dół
 
Gorzyce Borki
 
Cierpisze-las przymiarki
 
Podłuże
 
Las obszaru dworskiego-południe
 
Las obszaru dworskiego-północ

UwagiEdytuj

  1. Z regestru poborowego z 1589 roku wynika że wieś była biedna, bo nie wspomniano o ilości łanów (gruntów rolnych), było tylko 25 ogrodników i lokatorzy
  2. Żurawiec posiadał 8 łanów kmiecych, młyn o jednym kamieniu, własność szlachecka Kalenkowicza (Jacka lub Samuela)
  3. W 1674 roku w rejestrze zapisano Wolę Podsamską dwukrotnie w języku łacińskim: część większa (Gorzyce) – Podsamska Wola: a personis subditorum n[umer]o 71, summa facit [fl].....71/0 i część mniejsza (Jagieła) – Wola Podsamska: a personis subditorum n[umer]o 34, facit summa [fl]......34/0.
  4. Wola Posańska alias Buchow (Wola Posańska zwana Buchow) – ten zapis wskazuje na jakieś zależne powiązania z Wolą Buchowską. Wcześniej w 1674 roku w rejestrze pogłównego ziemi przemyskiej zapisano Wolę Buchowską (48 domów).
  5. Cytat z – „Jakie to ma znaczenie, czy zrobili to z chciwości?” Zagłada domu Trynczerów" – ...Wywiezieni na roboty przymusowe do Niemiec, wracali pośpiesznie wszelkimi sposobami, pieszo, rowerami, „na okazję”, wozami konnymi, wojskowymi pociągami i samochodami ciężarowymi, aby teraz na drodze z Gniewczyny do Sieniawy przed progami własnych domów, doczekać okrutnej śmierci z rąk miejscowych dzikich partyzantów dysponujących nielegalną bronią...
  6. Cerkiew była zbudowana na planie prostokąta, zwrócona prezbiterium w kierunku południowym i posiadała kruchtę od strony północnej. Dzwonnica na planie kwadratu, była położona od strony prezbiterium przy ulicy wiejskiej – źródło: Archiwum Państwowe w Rzeszowie. "Gemeinde Gorzyce in Galizien, Kreis Rzeszow [Gmina Gorzyce, pow. Rzeszow – Galicja]" (Mapa katastralna wsi Gorzyce z 1852 roku -"Heiliges Kreutz")
  7. 12 czerwca 1909 roku rzymskokatolicki bp przemyski Józef Sebastian Pelczar na wizytację parafii w Sieniawie i Majdanie Sieniawskim jechał przez: Jarosław, Pełkinie, Tryńczę, Gorzyce i Leżachów. W kronice diecezji przemyskiej z 1909 roku (zeszyt 7-8) podano wzmiankę że arcypasterz wstąpił do cerkiewki w Tryńczy; jest to jednak pomyłka, ponieważ w Tryńczy cerkiewki nie było, tylko w Gorzycach, a delegaci z Przemyśla nie znając dokładnie terenu, pomylili nazwy miejscowości.
  8. W XVII wieku pewna część miejscowych Polaków z powodu dalekiej odległości od łacińskiej parafii gniewczyńskiej przeszła do miejscowej cerkwi.
  9. Łacińskie słowo adaptata oznacza przystosowanie zwyczajnego budynku do celów sakralnych
  10. Ks. Władysław Matyka (z Kurii Biskupiej w Przemyślu), planował utworzyć w Gorzycach parafię, ale spotkało się to z oporem części ludności, która obawiała się wielkich kosztów założenia i utrzymania parafii.
  11. Siostry zakonne w 1970 roku, otrzymały siedzibę w budynku, w którym w latach 1926-1945 była kaplica założona przez księcia Andrzeja Lubomirskiego
  12. szkoły parafialne były prowizoryczne i uczyły tylko nauki czytania i pisania w celu przygotowania chłopców do służenia do mszy i jako podstawy do dalszego kształcenia przyszłej kadry dla duchowieństwa i administracji.
  13. W 1882 roku powstały szkoły w Tryńczy, Ubieszynie i Jagielle, ale były one niezreorganizowane. Szkoły te kontynuowały działalność edukacyjną wcześniejszych szkół parafialnych, ale nie miały zmienionego systemu szkolnego z parafialnego na państwowy (były jednak w 1883 roku wpisane do rejestru państwowego jako niezreorganizowane, a w 1887 roku wpisano je do rejestru jako filialne). W 1887 roku szkoły w Tryńczy i Ubieszynie stały się filialne. Szkoły w XIX wieku były na wsiach tylko męskie, a w miastach męskie i żeńskie, a od 1890 roku szkoły męskie na wsiach zostały zmienione na mieszane (koedukacyjne). W 1893 roku szkoły w Tryńczy i Ubieszynie stały się samodzielne jednoklasowe.
  14. W 1926 roku w szkole było 43 uczniów greko-katolickich.
  15. Biografie nauczycieli kierujących.
    • Jan Bróź – w latach 1893-1894 nauczyciel nadetatowy w 5-klasowej szkole w Przeworsku, w latach 1895–1896 nauczyciel zastępca w 1-klasowej szkole w Gorzycach.
    • Feliks Świątecki – w latach 1884-1885 kierownik szkoły filialnej w Łówczy (powiat lubaczowski), w latach 1885–1886 kierownik narodowej szkoły filialnej w Mużyłowicach (powiat Jaworowski), w latach 1886-1889 kierownik 1-klasowej szkoły w Bonowie (powiat Jaworowski), w latach 1889–1896 kierownik 1-klasowej szkoły w Zawidowiczach (powiat gródecki), w latach 1896–1902 kierownik 1-klasowej szkoły w Gorzycach.
    • Tomasz Brzęś – ur. w 1848 roku, nauczyciel od 1874 roku. W latach 1874-1877 kierownik 1-klasowej szkoły w Jeżowem (powiat Niżański), w latach 1877–1879 nauczyciel 2-klasowej szkoły w Jeżowem, w latach 1879-1880 kierownik 1-klasowej szkoły w Rudniku (powiat Niżański), w latach 1882–1885 kierownik niezorganizowanej szkoły w Trzebosi (powiat kolbuszowski), w latach 1885–1886 nauczyciel 1-klasowej szkoły w Wilczej Woli (powiat kolbuszowski), w latach 1886-1896 kierownik szkoły w Wilczej Woli, w latach 1902–1903 pomocnik 1-klasowej szkoły w Gorzycach, w latach 1903–1929 kierownik szkoły w Gorzycach, w 1929 roku spensjonowany (przeniesiony na emeryturę).
    • Tomasz Szerszeń – ur. 18 grudnia 1887 roku w Izdebkach w powiecie Brzozowskim; w latach 1908-1909 pomocnik w Gaci, w roku 1910 pomocnik w Urzejowicach, w 1911 kierownik w Siedleczce, w latach 1912–1924 kierownik w Głogowcu, w latach 1924–1930 kierownik w Mirocinie, w latach 1930–1938 kierownik w Gorzycach, po roku 1938 kierownik w Ostrowie, po II wojnie światowej kierownik w Jagielle, a następnie ponownie w Gorzycach gdzie po 46 latach pracy nauczycielskiej zmarł.