Graniczna Placówka Kontrolna Łysa Polana

Graniczna Placówka Kontrolna Zwardoń/Łysa Polana – nieistniejący obecnie pododdział Wojsk Ochrony Pogranicza wykonujący kontrolę graniczną osób i środków transportu bezpośrednio w przejściu granicznym na granicy z Czechosłowacją:

PPK Zwardoń/
GPK Zwardoń/Łysa Polana

GPK SG w Łysej Polanie
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1945[a]
Rozformowanie 24 sierpnia 2005 (przekształcenia)
Tradycje
Rodowód PPK Zwardoń
Organizacja
Dyslokacja Zwardoń
Łysa Polana
Formacja Wojska Ochrony Pogranicza
Straż Graniczna
Podległość 9 Oddział Ochrony Pogranicza
KW MO
3 Karpacka Brygada WOP
Karpacka Brygada WOP
Karpacki Oddział SG

Graniczna Placówka Kontrolna Straży Granicznej w Łysej Polanie – nieistniejąca obecnie graniczna jednostka organizacyjna polskiej straży granicznej wykonująca kontrolę graniczną osób i środków transportu bezpośrednio w przejściu granicznym na granicy z Czechosłowacją/Republiką Słowacką[b].

Formowanie i zmiany organizacyjneEdytuj

W październiku 1945 roku Naczelny Dowódca WP nakazywał sformować na granicy 51 przejściowych punktów kontrolnych[c]. Graniczna Placówka Kontrolna Zwardoń powstała w 1945 roku jako kolejowy przejściowy punkt kontrolny III kategorii o etacie nr 8/12[1] i numerze 33[2]. Obsada PPK składała się z 10 żołnierzy i 1 pracownik cywilny[3].

W 1946 roku przejściowy punkt kontrolny został przeformowany do kategorii C według etatu nr 7/12. Przyjął też statut drogowego PPK. W 1947 przeorganizowany na kategorię D według etatu 7/33. Przyjął też nową nazwę granicznej placówki kontrolnej WOP. W 1848 roku nastąpiła kolejna reorganizacja Wojsk Ochrony Pogranicza. Oddziały WOP przeformowano w brygady ochrony pogranicza, a GPK WOP Zwardoń przemianowano na Graniczną Placówkę Ochrony Pogranicza i przeformowano według etatu nr 7/74 i nadano jej numer 43[2]. Placówkę przeniesiono do m. Łysa Polana i w 1950 roku przeformowana na etat nr 096/27. W 1952 włączona do etatu 3 B WOP[4].

Jesienią 1965 roku graniczna placówka weszła w podporządkowanie Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej[5]. Wycofano się z tego rozwiązania w końcu 1971 roku, ponieważ od 1 października 1971 roku WOP został podporządkowany pod względem operacyjnym pod MSW (pod względem gospodarczym – od 1 stycznia 1972 roku). Do WOP powrócił też cały pion kontroli ruchu granicznego wraz z przejściami granicznymi. Przywrócono jednolity system ochrony granicy państwa. GPK Łysa Polana weszła w podporządkowanie dowódcy 3. Karpackiej Brygady WOP, w Nowym Sączu, następnie od 1976 roku Karpackiej Brygady WOP[6].

Straż Graniczna:
15 maja 1991 roku po rozwiązaniu Wojsk Ochrony Pogranicza, 16 maja 1991 roku, Graniczna Placówka Kontrolna Łysa Polana weszła w podporządkowanie Karpackiego Oddziału Straży Granicznej i przyjęła nazwę Graniczna Placówka Kontrolna Straży Granicznej w Łysej Polanie (GPK SG SG w Łysej Polanie)[7].

W ramach reorganizacji struktur Straży Granicznej związanej z przygotowaniem Polski do wstąpienia, do Unii Europejskiej i przystąpieniem do Traktatu z Schengen. Podczas restrukturyzacji wprowadzono kompleksową ochronę granicy już na najniższym szczeblu organizacyjnym tj. strażnica i graniczna placówka kontrolna. Wprowadzona całościowa ochrona granicy zniosła podział na graniczne jednostki organizacyjne ochraniające tylko tzw. „zieloną granicę” i prowadzące tylko kontrole ruchu granicznego. W wyniku tego, 15 października 2002 roku GPK SG w Łysej Polanie przejęła wraz z obsadą etatową pod ochronę odcinek granicy, po rozformowanej strażnicy SG w Łysej Polanie[7].

Graniczna Placówka Kontrolna Straży Granicznej w Łysej Polanie pod tą nazwą funkcjonowała do 23 sierpnia 2005 roku i 24 sierpnia 2005 roku, kiedy to została przekształcona na placówkę Straży Granicznej w Łysej Polanie (PSG w Łysej Polanie)[d].

Dowódcy/komendanci granicznej placówki kontrolnejEdytuj

  • por. Antoni Michalski (1947–?)
  • ppor. Jan Pietraszewski (?–1954)
  • ppor. Włodzimierz Trefoń (1954–?)
  • kpt. Antoni Lewiński[8]
  • mjr Franciszek Dalszewski[8]
  • ppłk Antoni Sławiński[8]
  • ppłk Aleksander Świderski[8]
  • mjr Jan Baniak[8]
  • ppłk Zenon Szukalski[8]
  • mjr Marian Tota[8] (1984–15.05.1991)

Straż Graniczna:

  • mjr SG Marian Tota (16.05.1991–1994)[9].

UwagiEdytuj

  1. Od 1991 roku graniczna placówka kontrolna Straży Granicznej.
  2. Od 1 stycznia 1993 roku ze Słowacją.
  3. Rozkaz nr 0304/Org. ND WP z 28.10.1945 roku → Prochwicz 2011 ↓, s. 123.
  4. W miejsce dotychczas funkcjonujących strażnic oraz granicznych placówek kontrolnych utworzono placówki Straży Granicznej. Funkcjonariusze i pracownicy pełniący służbę i zatrudnieni w strażnicach oraz granicznych placówkach kontrolnych Straży Granicznej stali się odpowiednio funkcjonariuszami i pracownikami placówek Straży Granicznej (Dz.U. z 2005 r. nr 90, poz. 757).

PrzypisyEdytuj

  1. ASGran., sygn. 217/32 ↓.
  2. a b Historia KB WOP ↓, s. 321.
  3. Dominiczak 1985 ↓, s. 47.
  4. ASGran., sygn. 2825/1 ↓.
  5. Jackiewicz 1998 ↓, s. 22-23.
  6. Zarząd Regionu Sądeckiego Związku Emerytów i Rencistów SG: Zarys historii Karpackiej Brygady WOP (pol.). W: Związek Emerytów i Rencistów Straży Granicznej [on-line]. emeryci-sg.org.pl, 2017-05-26. [dostęp 2018-12-14].
  7. a b muzeumsg ↓.
  8. a b c d e f g Jarmoliński 2013 ↓, s. 169.
  9. Marian Tota – Zasłużony dla Związku Emerytów i Rencistów Straży Granicznej (pol.). emeryci-sg.org.pl. [dostęp 2018-12-14].

BibliografiaEdytuj

  • Henryk Dominiczak: Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945-1985. Warszawa: Wojskowa Drukarnia w Łodzi, 1985.
  • ASGr.Historia Karpackiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza. Kraków 1962.
  • Archiwum Straży Granicznej, zespół D WOP, sygn. 217/32, k. 56-60. Wykaz przejściowych punktów kontrolnych. Pismo z 9.11.1945 r.
  • Tadeusz Jarmoliński: Kontrola ruchu granicznego w Polsce w latach 1945 – 1990. Warszawa–Koszalin: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej im. Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 92; 75-531 Koszalin, 2013.
  • Zespół Wydziału Prezydialnego Karpackiego Oddziału SG: Straż Graniczna od 1991 – Karpacki Oddział Straży Granicznej (pol.). W: Muzeum Polskich Formacji Granicznych im. Władysława Raginisa [on-line]. muzeumsg.pl. [dostęp 2020-01-15].