Hurma hebanowa
Hurma hebanowa (Diospyros ebenum J.Koenig ex Retz.), nazywana również hebanowym drzewem, hebankiem hebanem i hebanowcem hebanowym (ta nazwa jest nieprawidłowa) – gatunek drzewa z rodziny hebankowatych. Rośnie dziko w Indiach i na Sri Lance[5].
![]() | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina | |
Rodzaj | |
Gatunek |
hurma hebanowa |
Nazwa systematyczna | |
Diospyros ebenum J.Koenig ex Retz. Physiogr. Sälsk. Handl. 1: 176 1781[3] | |
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |
![]() brak danych
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/%C3%89bano.jpg/180px-%C3%89bano.jpg)
Morfologia
edytujDrzewo o wysokości do 25 m i średnicy pnia do 60 cm[6]. Liście podłużnie jajowate lub lancetowate, nagie i całobrzegie. Kwiaty rozdzielnopłciowe, wyrastające po 3-15 w kątach liści. Mają 4-ząbkowy kielich, szerokodzwonkowatą koronę o białawych i kosmatych płatkach, 1 słupek i około 20 pręcików. Owocem jest ciemna jagoda[7].
Drewno
edytujJest jednym z rodzajów hebanu. Drewno hurmy hebanowej w stanie suchym ma ciężar właściwy 915 kg/m3 (w stanie mokrym do 1200kg/m3), twardość (badana metodą Janki) 10790 N, wytrzymałość na ściskanie 63,5 MPa. Biel jest jasnożółty i wyraźnie oddzielony od twardzieli, która jest czarna jak smoła, czasem z szarymi lub ciemnobrązowymi smugami. Jest błyszczące, słoje słabo widoczne, promienie dostrzegalne tylko pod mikroskopem. Jest odporne na butwienie, na owady i bardzo trwałe. Nie posiada zapachu. Jest wysoko cenionym gatunkiem drewna, przez co osiąga wysokie ceny[6].
Zastosowanie
edytuj- Główną wartość użytkową stanowi drewno. Jest wykorzystywane do wyrobu drewnianych instrumentów muzycznych (np. klarnety, flety), klawiszy fortepianowych, elementów skrzypiec, niektórych instrumentów pomiarowych, do produkcji ekskluzywnych mebli i przedmiotów ozdobnych[7].
- Według niektórych badaczy roślin biblijnych drewno hurmy hebanowej i dalbergii czarnodrzew są przywołane w Biblii w kilku miejscach (np. Ez 27,15, PnP 3,10, Am 3,15)[8].
- Owoce przez miejscową ludność używane są do zatruwania i łowienia ryb[9].
Przypisy
edytuj- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-12] (ang.).
- ↑ The Plant List. [dostęp 2014-11-20].
- ↑ Diospyros ebenum, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-10].
- ↑ a b Ceylon Ebony. [dostęp 2014-12-03].
- ↑ a b Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
- ↑ Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.
- ↑ Diospyros ebenum – World Agroforestry Centre. [dostęp 2014-12-03].
- EoL: 483958
- Flora of North America: 250092181
- GBIF: 3032979
- identyfikator iNaturalist: 191534
- IPNI: 322350-1
- ITIS: 505969
- NCBI: 570484
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2769646
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:322347-1
- identyfikator Tropicos: 11500335
- USDA PLANTS: DIEB2
- CoL: 6D99D