Otwórz menu główne

II bitwa pod Guadalcanalem – jedna z bitew morskich podczas walk o Guadalcanal w czasie II wojny światowej, stoczona pomiędzy okrętami marynarki japońskiej a amerykańskiej u północnego brzegu wyspy Guadalcanal w archipelagu Wysp Salomona, w nocy z 14 na 15 listopada 1942. Znana także jako "bój olbrzymów", w odróżnieniu od stoczonej dwa dni wcześniej bitwy, w której japońskie okręty liniowe walczyły z zespołem krążowników amerykańskich.

II bitwa pod Guadalcanalem
II wojna światowa, Wojna na Pacyfiku
Ilustracja
Pancernik USS "Washington" strzelający do "Kirishimy", noc 14/15 listopada
Czas 14-15 listopada 1942
Miejsce wody przybrzeżne Guadalcanalu
Terytorium Pacyfik
Przyczyna japońska próba dostarczenia posiłków na Guadalcanal
Wynik taktyczne i operacyjne zwycięstwo USA
Strony konfliktu
 Japonia  Stany Zjednoczone
Dowódcy
Gun’ichi Mikawa
Nobutake Kondō
Willis A. Lee
Siły
1 pancernik
2 ciężkie krążowniki
2 lekkie krążowniki
9 niszczycieli
2 pancerniki
4 niszczyciele
Straty
1 pancernik i 1 niszczyciel zatopione
10 transportowców zatopionych
249 zabitych
3 niszczyciele zatopione
1 pancernik uszkodzony
191 zabitych
Położenie na mapie Wysp Salomona
Mapa lokalizacyjna Wysp Salomona
miejsce bitwy
miejsce bitwy
9,1°S 159,7°E/-9,083333 159,700000

Spis treści

PodłożeEdytuj

Na noc 14 listopada 1942 Japończycy zaplanowali dużą operację transportową, polegającą na wysłaniu 11 statków transportowych z żołnierzami i sprzętem na wyspę Guadalcanal, na której toczyły się zacięte walki pomiędzy amerykańską piechotą morską a wojskami japońskimi. Dla przygotowania tej operacji, w nocy 12 i 13 listopada pozycje amerykańskie i lotnisko Henderson Field na Guadalcanalu miały być zbombardowane przez japoński zespół ciężkich okrętów. Akcja ta doprowadziła do pierwszej bitwy pod Guadalcanalem, w której Japończycy utracili pancernik "Hiei", a Amerykanie 2 krążowniki i kilka dalszych uszkodzonych, samo lotnisko jednak nie ucierpiało.

Po odwrocie poszczerbionego amerykańskiego zespołu, bezpośrednie okolice Guadalcanalu pozostały bez amerykańskich okrętów. Wprawdzie admirał William Halsey nakazał skierować tam 2 nowe pancerniki: USS "Washington" i "South Dakota" z eskortą niszczycieli, to jednak znajdowały się one wówczas o 350 mil na południe od wyspy i ich nadejście musiało zająć trochę czasu.

W nocy z 13 na 14 listopada pod wyspę podpłynął nowy zespół japońskich okrętów wiceadmirała Gun’ichi Mikawy w składzie 4 krążowników ciężkich ("Chokai", "Kinugasa", "Maya", "Suzuya"), lekkich krążowników "Isuzu" i "Tenryu" i 6 niszczycieli[A 1]. Krążowniki "Maya" i "Suzuya" kontradmirała Shoji Nishimury zbombardowały po 1 w nocy lotnisko 989 pociskami kalibru 203 mm[1], niszcząc bombowiec i 17 myśliwców oraz uszkadzając 32 samoloty. Jednakże w dzień, kiedy Amerykanie odzyskali atut panowania w powietrzu, pozostałe amerykańskie bombowce TBF Avenger z wyspy i torpedowe Avengery oraz bombowce nurkujące SBD Dauntless z lotniskowca USS "Enterprise" odnalazły po godz. 9 uchodzący zespół japoński i zatopiły krążownik "Kinugasa" na południe od Rendovy (511 zabitych). Uszkodzono także krążowniki "Isuzu" (zmniejszenie prędkości od bliskiego wybuchu), "Maya" (pożar od uderzenia samolotu Dauntless, 37 zabitych) i "Chokai" (lekkie uszkodzenia od bliskiego wybuchu)[1]. Następnie, w ciągu dnia, amerykańskie samoloty odnalazły także zespół transportowców, płynących w stronę wyspy i zatopiły aż 6 z nich, uszkadzając i zmuszając do zawrócenia siódmy. Wieczorem pod wyspę dopłynęły już tylko 4 transportowce i 11 niszczycieli, także załadowanych wojskiem, częściowo pochodzącym z zatopionych statków. Amerykańskie okręty podwodne tego dnia nieskutecznie atakowały jeden z krążowników adm. Mikawy (USS "Flying Fish", SS-229) i pancernik "Kirishima" (USS "Trout", SS-202)[1][2].

Siły główneEdytuj

 
Główne siły morskie adm. Kondō zmierzają w kierunku Guadalcanalu, 14 listopada 1942 r.

Osłonę japońskiego lądowania, przewidywanego na noc 14 listopada, stanowił zespół wiceadmirała Nobutake Kondō, którego trzon stanowił szybki pancernik "Kirishima" (okręt bliźniaczy "Hiei", oryginalnie jeden z czterech japońskich krążowników liniowych). W skład jego wchodziły także dwa krążowniki ciężkie "Atago" i "Takao", uzbrojone w 10 dział kalibru 203 mm każdy, 2 starsze krążowniki lekkie "Nagara" i "Sendai" i 9 niszczycieli.

Amerykańskim zespołem Task Force 64, który miał udaremnić desant, dowodził kontradmirał Willis A. Lee. Jego trzon stanowiły 2 pancerniki – flagowy USS "Washington" i USS "South Dakota". Były to nowoczesne okręty, silnie uzbrojone w 9 dział 406 mm każdy, chronione potężnym pancerzem, aczkolwiek "South Dakota" miała sprawne tylko 7 dział po uszkodzeniach w bitwie pod Santa Cruz. W skład zespołu ponadto wchodziły 4 niszczyciele.

BitwaEdytuj

Amerykański zespół podążał kursem południowym, na wschód od wyspy Savo, w kierunku brzegu Guadalcanalu. Amerykanie jako pierwsi zostali dostrzeżeni przez japoński zespół zwiadowczy dowodzony przez kontradmirała Shintaro Hashimoto, w składzie lekkiego krążownika "Sendai" i niszczyciela "Shikinami", płynący zbliżonym kursem za zespołem amerykańskim (amerykańskie okręty zostały jednak wzięte za krążowniki[2]). Japończycy wówczas odłączyli z zespołu głównego krążownik lekki "Nagara" i 6 niszczycieli w celu opłynięcia wyspy Savo od zachodu i południa i wyjścia na kurs zespołu amerykańskiego, zaskakując go. O godzinie 22.52 amerykański zespół wykonał ostry zwrot na zachód, idąc teraz równolegle do brzegu Guadalcanalu. Dostrzeżono na nich wówczas podążające za nimi "Sendai" i niszczyciel. Około godziny 23.17 amerykańskie pancerniki otworzyły do nich ogień według wskazań radaru, z odległości ok. 10 km, lecz Japończycy wykonali zwrot i zdołali ujść.

 
Dwa tonące japońskie transportowce koło Guadalcanalu, 15 listopada 1942 r.

Kilka minut po ostrzelaniu "Sendai", amerykańskie niszczyciele znajdujące się na czele szyku torowego i wpływające w przesmyk między Savo a przylądkiem Esperance, natknęły się na wypływający spoza Savo zespół niszczycieli japońskich, z krążownikiem "Nagara". Japończycy wykazali po raz kolejny swoje doświadczenie w starciach nocnych lekkich sił i w ostrym i szybkim starciu artyleryjskim i torpedowym zostały zatopione amerykańskie niszczyciele USS "Preston" i "Walke" i ciężko uszkodzony USS "Benham" (musiał być dobity następnego dnia przez USS "Gwin"); ocalał jedynie uszkodzony USS "Gwin". Do walki włączyły się następnie nadpływające amerykańskie pancerniki, ciężko uszkadzając artylerią średnią niszczyciel "Ayanami" (musiał być dobity przez "Uranami")[2].

Główne starcie miało miejsce na zachodnim końcu przesmyku między Savo a Guadalcanalem. Po nadpłynięciu od północy głównych sił japońskich, USS "South Dakota" znalazła się pod ich ostrzałem, gubiąc przy tym w ciemności styczność z "Washingtonem", który wysforował się do przodu, płynąc bliżej brzegu Guadalcanalu. Pancernik "South Dakota" zdołał uniknąć ponad 30 torped wystrzelonych w jego kierunku, lecz następnie między godziną 23:42 a 0:05 otrzymał z niewielkiej odległości (ok. 5300 m) 27 trafień pociskami[A 2], z czego 6 kalibru 356 mm, 7 kalibru 203 mm, 8 kalibru 152,4 mm, 4 kalibru 140 mm i 2 kalibru 127 mm[3], które uszkodziły m.in. radar obserwacji powietrznej i nawodnej CXAM-1, radary artyleryjskie Mk-3 oraz Mk-4 i inne urządzenia kierowania ogniem, a także wywołały drobne pożary oraz zabiły 38 ludzi i zraniły 60[4]. Z uwagi na wcześniejszą awarię głównej magistrali elektrycznej, oraz odniesione w walce uszkodzenia w systemach kierowania ogniem, pancernik został pozbawiony prowadzenia dalszej skutecznej walki nocnej (przy ograniczonej widoczności), mimo, że pociski wywołały tylko drobne uszkodzenia nadbudówek i niewielkie przecieki, nie mogąc zagrozić pływalności, ruchowi i uzbrojeniu okrętu[4] (były to mimo to najpoważniejsze uszkodzenia odniesione przez amerykański pancernik w starciu artyleryjskim).

W tamtym czasie do bitwy włączył się niezauważony amerykański okręt flagowy – pancernik USS "Washington", obserwujący japońskie okręty na radarze. Mimo początkowych kłopotów z rozróżnieniem nieprzyjacielskich okrętów od "South Dakoty", po zapaleniu reflektorów przez "Kirishimę", otworzył do niej o północy celny ogień z artylerii głównej i średniej. Pomimo celnych trafień i wywołanych nimi pożarów, japoński pancernik zdołał przenieść ogień na USS "Washington", ale nie uzyskał trafień. Sam z kolei, w ciągu 7 minut od otwarcia ognia przez "Washington", po otrzymaniu 20 trafień[5] pociskami 406 mm i około 40 kalibru 127 mm, zamienił się w płonący, niesterowny wrak. Około 3:25 "Kirishima" przewróciła się na prawą burtę i zatonęła w rejonie pozycji 9°05′S 159°42′E/-9,083333 159,700000, większość załogi – 1100 ludzi, została uratowana przez niszczyciele, zginęło 212 ludzi[2]. Według niektórych publikacji, uszkodzony pancernik został samozatopiony przez załogę[6], co jest nieprawdą[7]. Lekko uszkodzony podczas starcia został również krążownik "Atago".

Podczas walki "Washingtona" z japońskim zespołem, uszkodzona "South Dakota" opuściła pole boju, bez kontaktu radiowego z okrętem flagowym. Przez najbliższą godzinę samotny USS "Washington", próbujący mimo to odnaleźć japońskie transportowce i stanowiący "jednoosobowy zespół operacyjny", ścigany był przez japońskie niszczyciele, jednak ich ataki torpedowe nie odniosły skutku. Około godziny 1:10 japońskie siły główne opuściły pole walki.

 
Transportowiec "Kinugawa Maru" wyrzucony na brzeg Guadalcanalu

Tymczasem, dowódca pozostałości japońskiego zespołu transportowców, kontradmirał Raizo Tanaka, zdecydował nie narażać okrętów i ludzi na nich na bombardowania w ciągu dnia przy normalnym rozładunku i postanowił nad ranem osadzić 4 transportowce na mieliźnie przy Guadalcanal. Wysadzono z nich na ląd 2000 ludzi z lekką bronią i jedynie część zapasów, reszta wyposażenia z okrętami faktycznie następnego dnia padła łupem amerykańskich samolotów i dział okrętów.

PodsumowanieEdytuj

Bezpośrednio w wyniku starcia Japończycy utracili pancernik i niszczyciel i 249 zabitych, nie licząc efektów wcześniejszych ataków lotniczych, a Amerykanie trzy niszczyciele i 191 zabitych, ponadto uszkodzony został pancernik USS "South Dakota", którego remont trwał do lutego 1943. Było to więc z tego punktu widzenia taktyczne zwycięstwo Amerykanów. Jednakże, co istotniejsze, Japończycy stracili 10 transportowców, tracąc przy tym szanse na dalsze zaopatrywanie wojsk walczących na Guadalcanalu w stopniu wystarczającym. Japonia miała przy tym znacznie mniejsze możliwości uzupełniania strat w okrętach. Klęska w bitwach morskich pod Guadalcanalem ostatecznie przesądziła przegraną Japończyków na lądzie.

Na tym samym akwenie, na północ od Guadalcanalu, miały miejsce także bitwy znane jako: bitwa koło wyspy Savo 9 sierpnia, bitwa koło przylądka Esperance 11 – 12 października i bitwa pod Tassafaronga 30 listopada 1942.

Zestawienie siłEdytuj

 
Dwa japońskie transportowce płoną po ataku amerykańskiego lotnictwa w pobliżu przylądka Tassafaronga, 15 listopada 1942 r.
  • † – okręty zatopione
  • # – okręty uszkodzone

JapończycyEdytuj

Dowódca – adm. Nobutake Kondō

  • Zespół bombardowania (ang. Emergency Bombardment Force)
  • Czołowy zespół wymiatania (ang. Ahead Sweeping Unit)
    • 3. Flotylla Niszczycieli (kadm. Shintaro Hashimoto)

Alianci – Task Force 64Edytuj

Dowódca – kadm. Willis Lee

AdnotacjeEdytuj

  1. Niszczyciele: "Asashio", "Arashio", "Michishio", "Kazagumo", "Makigumo", "Yugumo". Zestawienie sił według Bob Hackett and Sander Kingsepp: HIJMS KINUGASA: Tabular Record of Movement
  2. a b Trafienia USS "South Dakota": jeden pocisk 356 mm "Kirishimy", który nie przebił barbety wieży rufowej, 17 pocisków 203 mm z "Atago" i "Takao", 6 pocisków 152 mm prawdopodobnie "Kirishimy", jeden 127 mm i jeden nieustalony – W.H.Garzke, op.cit.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Sander Kingsepp: Bob Hackett and HIJMS MAYA: Tabular Record of Movement w serwisie Imperial Japanese Navy Page, dostęp 8-3-2009
  2. a b c d Bob Hackett, Sander Kingsepp and Lars Ahlberg: IJN KIRISHIMA: Tabular Record of Movement w serwisie Imperial Japanese Navy Page, dostęp 10-3-2009
  3. Robert Lundgren, http://www.navweaps.com/index_lundgren/South_Dakota_Damage_Analysis_Summary.pdf.
  4. a b William H Garzke, Battleships: United States battleships, 1935-1992, Robert O Dulin, wyd. Rev. and updated ed, Annapolis: Naval Institute Press, 1995, s. 74-77, ISBN 1-55750-174-2, OCLC 29387525.
  5. Michał Kopacz Druga bitwa morska pod Gudalcanal w Technika Wojskowa Historia 4/2012, na podstawie Robert Lundgren Kirishima Damage Analysys 2009
  6. Z.Flisowski, op.cit.
  7. Robert Lundgren & Tony DiGiulian, http://www.navweaps.com/index_lundgren/Kirishima_Damage_Analysis.pdf.

BibliografiaEdytuj