Otwórz menu główne

Nowa Kaledonia

francuskie terytorium zamorskie (płd.-zach. część Oceanu Spokojnego)
Ten artykuł dotyczy terytorium zamorskiego Francji. Zobacz też: inne znaczenia.

Nowa Kaledonia (fr. Nouvelle-Calédonie) – francuskie terytorium zamorskie o statusie wspólnoty sui generis w zachodniej części Oceanu Spokojnego, w Melanezji, około 1400 km na wschód od Australii i 1500 km na północny zachód od Nowej Zelandii.

Nouvelle-Calédonie
Nowa Kaledonia
Flaga Nowej Kaledonii
Godło Nowej Kaledonii
Flaga Nowej Kaledonii Godło Nowej Kaledonii
Hymn: La Marseillaise
(Marsylianka)
Położenie Nowej Kaledonii
Język urzędowy francuski
Stolica Numea
Status terytorium terytorium zależne, terytorium zamorskie – wspólnota sui generis
Zależne od Francji
Głowa terytorium Prezydent Emmanuel Macron
w jego imieniu Wysoki Komisarz Vincent Bouvier
Szef rządu prezydent rządu Philippe Germain[1]
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe

19 058,0 km²
482,5 km² (2,53%)
Liczba ludności (2017)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
183. na świecie
279 070[2]
14,64 osób/km²
Jednostka monetarna frank CFP (XPF)
Rok utworzenia 1853
Strefa czasowa UTC +11
Kod ISO 3166 NC/NCL/540
Domena internetowa .nc
Kod samochodowy NCL
Kod telefoniczny +687
Mapa Nowej Kaledonii
Druga (oprócz flagi Francji) oficjalna flaga Nowej Kaledonii[3]

Spis treści

GeografiaEdytuj

Osobny artykuł: Geografia Nowej Kaledonii.

W skład terytorium wchodzi główna wyspa, Nowa Kaledonia (Grande Terre), wraz z przybrzeżnymi wyspami (m.in. Wyspy Lojalności, Île des Pins, Wyspy Chesterfield).

Terytorium jest często potocznie nazywane le Caillou przez mieszkańców pochodzenia europejskiego oraz la Kanaky przez mieszkańców pochodzenia melanezyjskiego.

Powierzchnia całego terytorium zamorskiego Nowej Kaledonii wynosi 18 575,5 km²; w tym główna wyspa – 16 594,6 km²; liczy 279 070 mieszkańców (2017 r.). Stolicą terytorium jest Numea (Nouméa) w południowej części wyspy Nowa Kaledonia. Melanezyjscy Kanakowie stanowią 42,5% mieszkańców, Europejczycy 37,1%, Polinezyjczycy 11,8%.

Wnętrze głównej wyspy jest górzyste, z najwyższym szczytem Mont Panié, 1628 m n.p.m. Klimat tropikalny, opady sezonowe, 1500 mm na Wyspach Lojalności, 2000 mm na wschodnim wybrzeżu, 4000 mm w górach, 1200 mm na zachodzie.

Nowa Kaledonia jest pochodzenia kontynentalnego – jest fragmentem Gondwany. Najpierw, 85 mln lat temu, oddzieliła się od Australii, a 65 mln od Nowej Zelandii. Izolacja od gatunków powstających w innych rejonach świata, takich jak ssaki, spowodowała, że wyspa stała się „arką Noego” dla wielu różnorodnych, prymitywnych organizmów, głównie roślin, jak np. araukaria. Spośród 3,3 tys. gatunków roślin ¾ jest endemiczne – a także 5 rodzin monotypowych, w tym amborellowate[4].

Przed przybyciem ludzi żył tu m.in. Sylviornis neocaledoniae o wysokości 1,7 m i wadze 30 kg. Obecnie (2014 r.) żyją tu 24 endemiczne gatunki ptaków, w tym kagu będący jedynym gatunkiem w rodzinie Rhynochetidae; dokładnie połowa z nich jest co najmniej narażona na wyginięcie[5]. Z 70 gatunków gadów 62 są endemiczne. Zwierzęta te są zagrożone przez sprowadzone i zdziczałe szczury, koty, psy i świnie.

Podział administracyjnyEdytuj

Nowa Kaledonia dzieli się na trzy prowincje:

Te zaś podzielone są na 33 gminy.

HistoriaEdytuj

Wyspy zostały zasiedlone około 1500 lat p.n.e. Około XI wieku n.e. przybyli tu Polinezyjczycy i wymieszali się z rdzenną ludnością.

Nowa Kaledonia została odkryta przez Europejczyków w 1774 roku; odkrył ją James Cook. Nazwę swą wywodzi od łac. nazwy SzkocjiCaledonia – zgodnie z powszechną niegdyś praktyką nazywania nowo odkrytych terytoriów (a także – nowo budowanych osad) tak, jak terytoria i miejsca już istniejące. Od 1853 roku stanowiła posiadłość francuską. W latach 1864–1894 istniała tu kolonia karna, gdzie deportowano wielu skazanych komunardów. W czasie II wojny światowej była ważną bazą wojsk alianckich na Pacyfiku. Od 1946 roku uznana za terytorium zamorskie Francji. W latach 80. doszło do licznych zatargów z Francją, spowodowanych dążeniami niepodległościowymi rdzennej ludności. W 1988 roku podpisano porozumienie o odłożeniu na 10 lat kwestii referendum nad przyszłym statusem politycznym terytorium. W 1998 roku Nowa Kaledonia przyjęła status terytorium zamorskiego (fr. territoire d’outre mer) o specyficznym statusie (fr. statut particulier lub statut original)[6] pomiędzy „wspólnotą zamorską” (podległość Francji, obywatelstwo i paszporty francuskie) a niepodległym państwem (własny rząd i obywatelstwo), o cechach terytorium stowarzyszonego. Wyspy nie należą do strefy Schengen, ale ich mieszkańcy mają prawo głosowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego.

Nowa Kaledonia jest obecnie w pełni samodzielna administracyjnie, posiada reprezentantów w parlamencie francuskim (2 deputowanych i 2 senatorów). Na mocy porozumienia z 1998 roku pomiędzy 2014 a 2018 rokiem przewidziano przeprowadzenie referendum, w którym mieszkańcy mieli opowiedzieć się za niepodległością Nowej Kaledonii lub pozostawieniem jej pod zależnością Francji. W referendum wyznaczonym na 4 listopada 2018 r. większość mieszkańców Nowej Kaledonii (56,4 %) odrzuciła ideę oderwania się od Francji i opowiedziała się za utrzymaniem dotychczasowego statusu terytorium[7]. Za ogłoszeniem niepodległości opowiedziało się 43,6 proc. ludności, głównie autochtonicznej, nie stanowiącej jednak obecnie większości mieszkańców terytorium. Uprawnionych do głosowania było 175 tys. osób. Frekwencja wyniosła aż 80,6 proc., co spowodowało wydłużenie o godzinę czasu otwarcia niektórych komisji referendalnych w stolicy. Zgodnie z postanowieniami umów politycznych z Francją, w ciągu 4 lat możliwa będzie reasumpcja głosowania[8].

GospodarkaEdytuj

Na Nowej Kaledonii znajdują się bardzo bogate złoża rud niklu (ok. 12% światowego wydobycia – 3. miejsce w świecie i 1/4 światowych zasobów) i kobaltu (ok. 8% światowego wydobycia – 4. miejsce). Dużym ośrodkiem hutnictwa niklu jest Numea. Eksploatacja surowców mineralnych przyczyniła się jednak do degradacji środowiska w wielu miejscach wyspy. Poza terenami przemysłowymi rozwija się turystyka – ok. 100 tys. turystów rocznie.

DemografiaEdytuj

Terytorium zamieszkiwało około 175 tys. ludzi (1999 r.), z czego 41,5% stanowią Kanakowie – rdzenni mieszkańcy wysp. Inni mieszkańcy wysp to Francuzi (ok. 33,5%) zwani Caldoches (w większości urodzeni w Nowej Kaledonii), Polinezyjczycy (ok. 10,5%) – mieszkańcy wyspy Ouvea, emigranci z wysp Futuna, Tahiti oraz Uvea. Pozostałe 7,5% stanowią mniejsze grupy – Ni-Vanuatu, Japończycy, Włosi, Anglicy, Australijczycy, Arabowie i inni[9].

ReligiaEdytuj

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[10][11]:

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. New Caledonia (ang.). World Statesmen.org – Ben M. Cahoon. [dostęp 2015-01-23].
  2. The World Factbook — Central Intelligence Agency, www.cia.gov [dostęp 2017-10-04] (ang.).
  3. New Caledonia adopts second flag in compromise over French rule (ang.). The Telegraph, 2010-07-20. [dostęp 2013-01-27].
  4. Biodiversity Hotspots – New Caledonia – Unique Biodiversity.
  5. New Caledonia (to France). Breeding endemics. BirdLife Data Zone: Country Profiles. [dostęp 18 maja 2014].
  6. Nouvelle-Calédonie, Le Petit Larousse (2010), Paris, s.1559.
  7. EN DIRECT - Nouvelle-Calédonie : le non à l'indépendance l'emporte avec 56,4% des voix, selon les résultats définitifs, „LCI” [dostęp 2018-11-04] (fr.).
  8. Maciej Okraszewski Nowa Kaledonia pozostaje we Francji. Autochtoni przegrali referendum niepodległościowe
  9. Aleksander Posern-Zieliński (red.): Wielka Encyklopedia Geografii Świata. T. 18: Świat grup etnicznych. Poznań: Kurpisz, 2000, s. 179–180.
  10. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-08-01].
  11. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-08-01].

Linki zewnętrzneEdytuj

  • Nowa Kaledonia – zdjęcia i informacje na temat wysp i mieszkańców Nowej Kaledonii