Otwórz menu główne

I wojna w Zatoce Perskiej

I wojna w Zatoce Perskiejkonflikt zbrojny zapoczątkowany 2 sierpnia 1990 roku zbrojnym najazdem Iraku na Kuwejt, zakończony wyzwoleniem Kuwejtu przez międzynarodową koalicję wiosną 1991 roku, w ramach wojskowej operacji Desert Storm („Pustynna burza”).

I wojna w Zatoce Perskiej
Ilustracja
Czas 2 sierpnia 1990 – 3 marca 1991
Terytorium Kuwejt, Irak, Arabia Saudyjska, Izrael
Przyczyna roszczenia terytorialne i ekonomiczne Iraku wobec Kuwejtu
Wynik zwycięstwo koalicji antyirackiej, wyzwolenie Kuwejtu
Strony konfliktu
 Kuwejt
Koalicja państw pod przewodnictwem Stanów Zjednoczonych
 Irak
Dowódcy
Kuwejt Dżabir as-Sabah
Stany Zjednoczone George H.W. Bush
Stany Zjednoczone Norman Schwarzkopf
Stany Zjednoczone Colin Powell
Irak Saddam Husajn
Irak Ali Hassan al-Madżid
Straty
Koalicja
240 – 392 zabitych
776 rannych
Kuwejt
1200 zabitych
20 000 – 35 000 zabitych
brak współrzędnych
Mapa świata z zaznaczonymi państwami koalicji

Spis treści

Sytuacja polityczna w chwili wojny z KuwejtemEdytuj

Po wojnie z Iranem (1980–1988) gospodarka Iraku poważnie ucierpiała. Po zakończeniu wojny z Iranem stosunki Iraku z zachodem stały się bardziej napięte. USA przestało popierać Husajna w sierpniu 1990 roku - choć jeszcze w lipcu prezydent USA chwalił rząd Husajna a stosunki między państwami były bardzo dobre[1]. Ponad 80-miliardowe długi były nie do zwrócenia. Prezydent Iraku Saddam Husajn powoływał się jednak przede wszystkim na historyczne zaszłości między Kuwejtem a Irakiem. Faktem jest, iż terytorium Kuwejtu było pod władzą osmańską z dowództwem w Basrze, jednak faktyczną władzę sprawowali w Kuwejcie Brytyjczycy. Kuwejt bowiem, od 1899, pozostając formalnie w granicach Imperium Osmańskiego, stał się protektoratem brytyjskim, a od 1918 roku terytorium mandatowym Wielkiej Brytanii.

Osobny artykuł: agresja Iraku na Kuwejt.
 
Saddam Husajn i premier krótkotrwałej Republiki Kuwejtu Ala Husajn Ali (1990)

Jednym z głównych powodów agresji Iraku na Kuwejt była również kwestia dostępu do kuwejckich złóż ropy naftowej, które są po Arabii Saudyjskiej największymi złożami tego surowca na świecie. Irak zarzucał Kuwejtowi naruszanie limitu określonego przez OPEC w wydobywaniu ropy naftowej[2]. Husajn wykorzystał fakt, że na arenie międzynarodowej nastąpiły znaczące zmiany (upadek ZSRR, zjednoczenie Niemiec). Nie liczył się on z możliwością zdecydowanej międzynarodowej kontrakcji w odpowiedzi na podbój Kuwejtu. Jednak świat niemal jednomyślnie zareagował negatywnie. 6 sierpnia Rada Bezpieczeństwa ONZ nałożyła rezolucję nr 661, która zakazywała handlu z Irakiem, a także zawieszono połączenia lotnicze i zamrożono aktywa irackiego rządu za granicą. Powołano też specjalną komisję nadzorującą sankcje[3].

Osobny artykuł: Republika Kuwejtu.

Wraz z inwazją w Kuwejcie miejsce miał zamach stanu panarabskich wojskowych na czele z Alą Husajnem Alim. Puczyści powołali krótkotrwałą Republikę Kuwejtu. Emir i rodzina królewska przez rząd wojskowych oskarżeni zostali o działania antyludowe, antydemokratyczne, proimperialistyczne i syjonistyczne. Dotychczasowy rząd oskarżony został również o defraudacje środków państwowych w celu osobistego wzbogacenia się rodziny[4]. Republika już wkrótce została włączona do Iraku jako jedna z irackich prowincji[5].

W samym Iraku atak spotkał się z powszechną aprobatą narodu[6]. Także większość Arabów spoza Iraku z satysfakcją przyjęła i popierała inwazję na Kuwejt. W przeciwieństwie do obywateli, rządy wielu państw arabskich potępiły Irak za ten atak, co wiązało się z uzyskaniem różnych przywilejów – Egiptowi umorzono długi, a bojkotowanej Syrii zezwolono na udział w rozmowach dyplomatycznych. Dzięki agresji na Kuwejt Saddam uzyskał szacunek pośród Arabów, jakiego od czasów Gamala Nasera nie zebrał żaden z liderów Bliskiego Wschodu. Husajn zyskał też na znaczeniu po tym, gdy pomimo własnych problemów finansowych wsparł Palestyńczyków. Poparcie wzbudziło zwłaszcza to, że Husajn, w trakcie interwencji koalicji USA i Wlk. Brytanii, próbował atakować rakietami SCUD miasta na terenie Izraela. Rozentuzjazmowane tłumy na Bliskim Wschodzie zanosiły za niego modły i nosiły portrety przedstawiające dyktatora[7].

„Pustynna burza”Edytuj

Główną rolę w likwidacji skutków agresji miały odegrać Stany Zjednoczone, których zaangażowanie było zgodne z doktryną Cartera. Całość operacji miała odbyć się z mandatu ONZ. Przeprowadzono dwie operacje: Desert Shield (od 7 sierpnia 1990 – miała to być ochrona zagrożonej przez Saddama Husajna Arabii Saudyjskiej). ONZ po licznych ostrzeżeniach wobec Iraku postawiła ultimatum wycofania się wojsk irackich z Kuwejtu do 15 stycznia 1991.

Po upływie terminu ultimatum rozpoczęła się operacja Desert Storm (od 17 stycznia 1991) oraz jej dalsza część „Pustynny miecz”. Były także inne operacje: Instant Thunder („Nagły grom”) – akcja nalotów amerykańskich na Irak. 25 lutego generał Norman Schwarzkopf poprowadził ofensywę lądową, która trwała trzy dni. 28 lutego 1991 roku prezydent George H.W. Bush ogłosił zwycięskie zakończenie wojny i wyzwolenie Kuwejtu, w którym jednak nie wprowadzono demokratycznych reform. 3 marca Saddam Husajn przyjął warunki rozejmu[8]. Na jego podstawie Irak zrzekł się na rzecz Kuwejtu 120 km² terytorium z polem naftowym Ar-Rumajla i częścią portu Umm Kasr. Zmiana granicy została oficjalnie zaaprobowana przez ONZ w 1992 r.[9].

Irak po przegranej spotkał się z wieloma sankcjami nałożonymi przez ONZ, boleśnie odczuwanymi przez Irakijczyków przez długi czas. Wprowadzono drastyczne obniżenie sprzedaży irackiej ropy naftowej. Irak zobowiązany był do wypłacenia olbrzymich odszkodowań za zniszczenia spowodowane w Kuwejcie. Nałożono również embargo na handel i wprowadzono nadzór międzynarodowy z ramienia ONZ. Ponadto zmuszono Irak do zniszczenia broni masowego rażenia i powołano na północy i południu kraju strefy wyłączone dla lotnictwa irackiego dla ochrony odpowiednio Kurdów i szyitów.

Siły koalicjiEdytuj

Tabela przedstawia państwa i szacowaną liczbę żołnierzy uczestniczących w konflikcie[10].

Lista sił koalicyjnych według liczby żołnierzy
Państwo Liczba żołnierzy
  Stany Zjednoczone 697 000
  Arabia Saudyjska 100 000
  Wielka Brytania 45 400
  Egipt 33 600
  Francja 14 600
  Syria 14 500
  Maroko 13 000
  Kuwejt 9900
  Oman 6300
  Pakistan 4900
  Zjednoczone Emiraty Arabskie 4300
  Katar 2600
  Bangladesz 2200
  Kanada 2000
  Włochy 1200
  Australia 700
  Holandia 600
  Niger 600
  Senegal 500
  Hiszpania 500
  Bahrajn 400
  Belgia 400
  Polska (PKW) 319
  Afganistan 300
  Argentyna 300
  Czechosłowacja (CzJPchem) 200
  Grecja 200
  Korea Południowa 200
  Dania 100
  Węgry 50
  Norwegia 50

Straty środowiskowe[11]Edytuj

Działania wojenne objęły powierzchnię około 7 000 km². Po raz pierwszy na tak dużą skalę wystąpiły w trakcie jej trwania efekty środowiskowe, będące wynikiem zarówno konwencjonalnych działań zbrojnych, jak i celowej działalności służącej zaszkodzeniu środowisku naturalnemu. Najpoważniejsze konsekwencje dla środowiska naturalnego regionu miało zniszczenie szybów naftowych i przedostanie się do środowiska znacznych ilości toksycznych substancji ropopochodnych, które skaziły około 1 000 km² pustyni.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Malik s.97-100
  2. Malik s.98
  3. Wojciech Hajnus: Mój Irak. Warszawa: Wydawnictwo Zysk i S-KA, 2009, s. 179-180. ISBN 978-83-7506-314-1.
  4. Daily Report: Soviet Union. Issues 147-153. 1990. s. 124.
  5. Itamar Rabinovich i Haim Shaked (Ed.). Middle East Contemporary Survey Vol. 14. Oxford: Westview Press. 1990. s. 403.
  6. Malik s.99
  7. Malik s.100-104
  8. Wojciech Hajnus: Mój Irak. Warszawa: Wydawnictwo Zysk i S-KA, 2009, s. 181-182. ISBN 978-83-7506-314-1.
  9. Kuwejt. Historia - Encyklopedia PWN.
  10. NationMaster.com: Gulf War Coalition Gulf War Coalition Forces (ang.). [dostęp 3.02.2008].
  11. Wiesław Ptach, Anna Mitraszewska. Wpływ wojny w Zatoce Perskiej na lądowe środowisko naturalne. „Przegląd Naukowy Inżynieria i Kształtowanie Środowiska”. 32, 2005. Warszawa. ISSN 1732-9353. [dostęp 2016-08-20]. 

BibliografiaEdytuj

  • Alistair Finlan: I wojna w Zatoce Perskiej 1991. Polskie Media Amer.Com, 2009.
  • Ryszard Malik: Gangster z Tikritu. Kraków: Assimil, 2004 ​ISBN 83-87564-42-7​.