I wojna w Zatoce Perskiej

Wojna w Iraku na początku lat 90tych rozpoczęta atakiem Iraku na Kuwejt i zakończona jego odbiciem przez koalicję antyiracką

I wojna w Zatoce Perskiejkonflikt zbrojny zapoczątkowany 2 sierpnia 1990 roku zbrojnym najazdem Iraku na Kuwejt, zakończony wyzwoleniem Kuwejtu przez międzynarodową koalicję wiosną 1991 roku, w ramach operacji wojskowej Pustynna Burza (ang. Desert Storm).

I wojna w Zatoce Perskiej
Ilustracja
Czas 2 sierpnia 1990 – 3 marca 1991
Miejsce Zatoka Perska
Terytorium Kuwejt, Irak, Arabia Saudyjska, Izrael
Przyczyna roszczenia terytorialne i ekonomiczne Iraku wobec Kuwejtu
Wynik zwycięstwo koalicji antyirackiej, wyzwolenie Kuwejtu
Strony konfliktu
 Kuwejt
 Irak
Dowódcy
George Bush
Colin Powell
Norman Schwarzkopf
Dżabir as-Sabah
Saddam Husajn
Tarik Aziz
Ali Hassan al-Madżid
Straty
Kuwejt:
1200 zabitych
Koalicja:
240 – 392 zabitych,
776 rannych
20 000 – 35 000 zabitych
brak współrzędnych
Mapa świata z zaznaczonymi państwami koalicji

Sytuacja polityczna w chwili wojny z KuwejtemEdytuj

Po wojnie z Iranem (1980–1988) gospodarka Iraku poważnie ucierpiała. Po zakończeniu wojny z Iranem stosunki Iraku z zachodem stały się bardziej napięte. USA przestało popierać Husajna w sierpniu 1990 roku - choć jeszcze w lipcu prezydent USA chwalił rząd Husajna a stosunki między państwami były bardzo dobre[1]. Ponad 80-miliardowe długi były nie do zwrócenia. Prezydent Iraku Saddam Husajn powoływał się jednak przede wszystkim na historyczne zaszłości między Kuwejtem a Irakiem. Faktem jest, iż terytorium Kuwejtu było pod władzą osmańską z dowództwem w Basrze, jednak faktyczną władzę sprawowali w Kuwejcie Brytyjczycy. Kuwejt bowiem, od 1899, pozostając formalnie w granicach Imperium Osmańskiego, stał się protektoratem brytyjskim, a od 1918 roku terytorium mandatowym Wielkiej Brytanii.

Osobny artykuł: agresja Iraku na Kuwejt.
 
Saddam Husajn i premier krótkotrwałej Republiki Kuwejtu Ala Husajn Ali (1990)

Jednym z głównych powodów agresji Iraku na Kuwejt była również kwestia dostępu do kuwejckich złóż ropy naftowej, które są po Arabii Saudyjskiej największymi złożami tego surowca na świecie. Irak zarzucał Kuwejtowi naruszanie limitu określonego przez OPEC w wydobywaniu ropy naftowej[2]. Husajn wykorzystał fakt, że na arenie międzynarodowej nastąpiły znaczące zmiany (tzw. Jesień Ludów i będące jej skutkiem upadek znaczenia ZSRR oraz perspektywa zjednoczenia Niemiec). Nie liczył się on z możliwością zdecydowanej międzynarodowej kontrakcji w odpowiedzi na podbój Kuwejtu. Jednak świat niemal jednomyślnie zareagował negatywnie. 6 sierpnia Rada Bezpieczeństwa ONZ nałożyła rezolucję nr 661, która zakazywała handlu z Irakiem, a także zawieszono połączenia lotnicze i zamrożono aktywa irackiego rządu za granicą. Powołano też specjalną komisję nadzorującą sankcje[3].

Osobny artykuł: Republika Kuwejtu.

Wraz z inwazją w Kuwejcie miejsce miał zamach stanu panarabskich wojskowych na czele z Alą Husajnem Alim. Puczyści powołali krótkotrwałą Republikę Kuwejtu. Emir i rodzina królewska przez rząd wojskowych oskarżeni zostali o działania antyludowe, antydemokratyczne, proimperialistyczne i syjonistyczne. Dotychczasowy rząd oskarżony został również o defraudacje środków państwowych w celu osobistego wzbogacenia się rodziny[4]. Republika już wkrótce została włączona do Iraku jako jedna z irackich prowincji[5].

W samym Iraku atak spotkał się z powszechną aprobatą narodu[6]. Także większość Arabów spoza Iraku z satysfakcją przyjęła i popierała inwazję na Kuwejt. W przeciwieństwie do obywateli, rządy wielu państw arabskich potępiły Irak za ten atak, co wiązało się z uzyskaniem różnych przywilejów – Egiptowi umorzono długi, a bojkotowanej Syrii zezwolono na udział w rozmowach dyplomatycznych. Dzięki agresji na Kuwejt Saddam uzyskał szacunek pośród Arabów, jakiego od czasów Gamala Nasera nie zebrał żaden z liderów Bliskiego Wschodu. Husajn zyskał też na znaczeniu po tym, gdy pomimo własnych problemów finansowych wsparł Palestyńczyków. Poparcie wzbudziło zwłaszcza to, że Husajn, w trakcie interwencji koalicji USA i Wlk. Brytanii, próbował atakować rakietami SCUD miasta na terenie Izraela. Rozentuzjazmowane tłumy na Bliskim Wschodzie zanosiły za niego modły i nosiły portrety przedstawiające dyktatora[7].

„Pustynna burza”Edytuj

Osobny artykuł: Operacja Pustynna Burza.

Główną rolę w likwidacji skutków agresji miały odegrać Stany Zjednoczone, których zaangażowanie było zgodne z doktryną Cartera. Całość operacji miała odbyć się z mandatu ONZ. Przeprowadzono dwie operacje: Desert Shield (od 7 sierpnia 1990 – miała to być ochrona zagrożonej przez Saddama Husajna Arabii Saudyjskiej). ONZ po licznych ostrzeżeniach wobec Iraku postawiła ultimatum wycofania się wojsk irackich z Kuwejtu do 15 stycznia 1991.

Po upływie terminu ultimatum rozpoczęła się operacja Desert Storm (od 17 stycznia 1991) oraz jej dalsza część „Pustynny miecz”. Były także inne operacje: Instant Thunder („Nagły grom”) – akcja nalotów amerykańskich na Irak. 25 lutego generał Norman Schwarzkopf poprowadził ofensywę lądową, która trwała trzy dni. 28 lutego 1991 roku prezydent George H.W. Bush ogłosił zwycięskie zakończenie wojny i wyzwolenie Kuwejtu, w którym jednak nie wprowadzono demokratycznych reform. 3 marca Saddam Husajn przyjął warunki rozejmu[8]. Na jego podstawie Irak zrzekł się na rzecz Kuwejtu 120 km² terytorium z polem naftowym Ar-Rumajla i częścią portu Umm Kasr. Zmiana granicy została oficjalnie zaaprobowana przez ONZ w 1992 r.[9].

Irak po przegranej spotkał się z wieloma sankcjami nałożonymi przez ONZ, boleśnie odczuwanymi przez Irakijczyków przez długi czas. Wprowadzono drastyczne obniżenie sprzedaży irackiej ropy naftowej. Irak zobowiązany był do wypłacenia olbrzymich odszkodowań za zniszczenia spowodowane w Kuwejcie. Nałożono również embargo na handel i wprowadzono nadzór międzynarodowy z ramienia ONZ. Ponadto zmuszono Irak do zniszczenia broni masowego rażenia i powołano na północy i południu kraju strefy wyłączone dla lotnictwa irackiego dla ochrony odpowiednio Kurdów i szyitów.

Siły koalicjiEdytuj

 
Amerykańscy żołnierze w Zatoce Perskiej
 
Myśliwce F-15 zaparkowane na pustyni w czasie wojny w Zatoce
 
Brytyjski czołg Challenger 1 w akcji
 
Francuscy i amerykańscy żołnierze oglądają wrak irackiego czołgu T-54 zniszczonego przez lotnictwo Koalicji
 
Zniszczona iracka kolumna wojskowa

Tabela przedstawia państwa i szacowaną liczbę żołnierzy uczestniczących w konflikcie[10].

Lista sił koalicyjnych według liczby żołnierzy
Państwo Liczba żołnierzy
  Stany Zjednoczone 697 000
  Arabia Saudyjska 60 000 – 100 000
  Wielka Brytania 53 462
  Egipt 35 000
  Francja 18 000
  Syria 14 500
  Maroko 13 000
  Kuwejt 9 900
  Oman 6 300
  Pakistan 4 900 – 5 500
  Kanada 4 600
  Zjednoczone Emiraty Arabskie 4 300
  Katar 2 600
  Bangladesz 2 300
  Włochy 1 950
  Australia 700
  Holandia 700
  Niger 600
  Szwecja[a] 525
  Senegal 500
  Hiszpania 500
  Argentyna 450
  Bahrajn 400
  Belgia 400
  Czechosłowacja [b] 350
  Polska [c] 319
  Korea Południowa 314
  Afganistan 300
  Norwegia 280
  Grecja 200
  Filipiny 200
  Honduras 150
  Dania 100
  Nowa Zelandia 100
  Węgry 50

Straty środowiskoweEdytuj

Działania wojenne objęły powierzchnię około 7 000 km². Po raz pierwszy na tak dużą skalę wystąpiły w trakcie jej trwania efekty środowiskowe, będące wynikiem zarówno konwencjonalnych działań zbrojnych, jak i celowej działalności służącej zaszkodzeniu środowisku naturalnemu. Najpoważniejsze konsekwencje dla środowiska naturalnego regionu miało zniszczenie szybów naftowych i przedostanie się do środowiska znacznych ilości toksycznych substancji ropopochodnych, które skaziły około 1 000 km² pustyni[11].

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Szwecja jako państwo neutralne wysłała jedynie nieuzbrojony personel szpitala polowego.
  2. Czechosłowacka Jednostka Przeciwchemiczna – 200 żołnierzy i personel medyczny – 150 osób.
  3. Polski Kontyngent Wojskowy w Zatoce Perskiej.

PrzypisyEdytuj

  1. Malik s.97-100
  2. Malik s.98
  3. Wojciech Hajnus: Mój Irak. Warszawa: Wydawnictwo Zysk i S-KA, 2009, s. 179-180. ISBN 978-83-7506-314-1.
  4. Daily Report: Soviet Union. Issues 147-153. 1990. s. 124.
  5. Itamar Rabinovich i Haim Shaked (Ed.). Middle East Contemporary Survey Vol. 14. Oxford: Westview Press. 1990. s. 403.
  6. Malik s.99
  7. Malik s.100-104
  8. Wojciech Hajnus: Mój Irak. Warszawa: Wydawnictwo Zysk i S-KA, 2009, s. 181-182. ISBN 978-83-7506-314-1.
  9. Kuwejt. Historia, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2012-09-29].
  10. NationMaster.com: Gulf War Coalition Forces (ang.). [dostęp 3.02.2008].
  11. Wiesław Ptach, Anna Mitraszewska. Wpływ wojny w Zatoce Perskiej na lądowe środowisko naturalne. „Przegląd Naukowy Inżynieria i Kształtowanie Środowiska”. 32, 2005. Warszawa. ISSN 1732-9353. [dostęp 2016-08-20]. 

BibliografiaEdytuj

  • Alistair Finlan: I wojna w Zatoce Perskiej 1991. Polskie Media Amer.Com, 2009.
  • Ryszard Malik: Gangster z Tikritu. Kraków: Assimil, 2004 ​ISBN 83-87564-42-7​.