Otwórz menu główne

Jan Brandys (ur. 13 listopada 1886 w Pawłowicach-Dębinie, zm. 27 lutego 1970 w Londynie) – polski ksiądz rzymskokatolicki, powstaniec śląski i działacz plebiscytowy, w 1964 mianowany przez władze emigracyjne dziekanem generalnym[1].

Jan Brandys
Ilustracja
Ks. Jan Brandys przed 1928 rokiem
Kraj działania  Polska
Województwo  śląskie
Data i miejsce urodzenia 13 listopada 1886
Pawłowice
Data i miejsce śmierci 27 lutego 1970
Londyn
dziekan generalny
Okres sprawowania Od 11 listopada 1964
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja diecezja katowicka
Prezbiterat 22 czerwca 1912
Odznaczenia
Wstęga Wielka Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości z Mieczami Krzyż Walecznych (1920-1941, trzykrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi I stopnia

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

 
Ks. Brandys z rytuałem w ręku, w czasie ceremonii poświęcenia przez biskupa polowego Józefa Gawlinę sztandaru 75 Pułku Piechoty

Był młodszym bratem ks. senatora Pawła Brandysa. Szkołę ludową ukończył w rodzinnej miejscowości. Do gimnazjum uczęszczał w Pszczynie, gdzie w 1908 r. uzyskał maturę. W tym samym roku rozpoczął studia filozoficzno–teologiczne na Uniwersytecie Wrocławskim. 22 czerwca 1912 przyjął święcenia kapłańskie. Był wikarym w parafii w Bukowicach k. Milcza, a następnie był administratorem parafii Raszowa w powiecie kozielskim. W latach 1915–1917 był administratorem parafii Łabędy k. Gliwic, a w latach 1917–1919 wikarym w Strzelcach Opolskich.

W połowie czerwca 1919 roku wysunięty został na naczelnego kapelana wojsk powstańczych. Wkrótce wyjechał do Ostrowa wielkopolskiego, skąd przydzielono go do w charakterze kapelana 1 pułku Strzelców Bytomskich. Brał udział w I i III powstaniu śląskim (w III powstaniu zorganizował samodzielny oddział powstańczy składający się głównie z ochotników zza Odry, tzw. Grupa Dziergowicka ks. Brandysa). Po powstaniach został mianowany komisarzem likwidacyjnym dla wielu powiatów z siedzibą w Rybniku. W 1922 władze wojskowe zaproponowały mu objęcie stanowiska dziekana Okręgu Wojskowego Grodno, którego jednak nie przyjął. W grudniu 1923 został najpierw administratorem, a potem proboszczem parafii w Brzezinach Śląskich. W latach 1933–1939 był proboszczem parafii św. Barbary w Chorzowie, gdzie rozbudowano m.in. szpital św. Jadwigi. Należał do współorganizatorów Związku Powstańców Śląskich. Jego nazwisko znalazło się na liście ściganych przez władze hitlerowskie tzw. Sonderfahndungsbuch Polen przed wybuchem II wojny światowej.

We wrześniu 1939 wyjechał do Francji, gdzie został urzędnikiem polskiej Kurii Polowej i kapelanem Obozu WP w Coëtquidan. Po kapitulacji Francji dostał się do Syrii, został tam do VIII 1941 szefem duszpasterstwa Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich. W latach 1941–1942 w stopniu majora pełnił funkcję szefa duszpasterstwa Wojska Polskiego na Środkowym Wschodzie, a potem szefa Armii Polskiej na Wschodzie oraz III Korpusu Polskiego i jednostek wojskowych na Środkowym Wschodzie.

W 1942 roku wydany został Modlitewnik Żołnierski pt. „Panie pozostań z nami : modlitewnik i śpiewnik” / oprac. Polskie Duszpasterstwo Polowe W.P. [Wojska Polskiego] na Środkowym Wschodzie, w którym to, jako Dziekan W.P. napisał przedmowę oraz był jego współtwórcą.

Po zakończeniu II wojny światowej osiadł w Wielkiej Brytanii, gdzie w 1947 został proboszczem polskiej parafii na Devonia Road w Londynie. Został powołany do składu emigracyjnej Kapituły Orderu Odrodzenia Polski[2]. 11 listopada 1964 Prezydent RP na Uchodźstwie August Zaleski mianował go dziekanem generalnym[3].

Zmarł w Londynie po ciężkiej chorobie 27 lutego 1970 i tam został pochowany na cmentarzu św. Patryka w Leyton[3].

Ordery i odznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Lista awansów oficerskich dokonana przez prezydenta A. Zaleskiego, w: Zeszyty Historyczne, zeszyt 16, Paryż 1969, s. 142.
  2. Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 10 kwietnia 1961 r. o powołaniu kapituły Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 11, Nr 3 z 21 kwietnia 1961. 
  3. a b Kryska-Karski i Żurakowski 1991 ↓, s. 79.
  4. Dz.U.R.P. z 1962 r. Nr 2. s. 6.
  5. Dz.U.R.P. z 1956 r. Nr 1. s. 3.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj

  • Centralna Biblioteka Wojskowa [1].
  • Cmentarz Monte Cassino [2].