Otwórz menu główne

Karol Orłoś (ur. 9 lipca 1894 w Udyczu koło Humania, w guberni kijowskiej Imperium Rosyjskiego, zginął 25 lipca 1931 w Dęblinie) – kapitan pilot i obserwator Wojska Polskiego. Brat Henryka Orłosia, mykologa, pracownika Instytutu Badawczego Leśnictwa i Jerzego Orłosia, lotnika myśliwskiego dywizjonu 307.

Karol Orłoś
Ilustracja
kapitan pilot-obserwator kapitan pilot-obserwator
Data i miejsce urodzenia 9 lipca 1894
Humań, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 25 lipca 1931
Dęblin, II Rzeczpospolita
Przebieg służby
Lata służby od 1918
Siły zbrojne Armia Imperium Rosyjskiego
Wojsko Polskie
Jednostki 36 Pułk Piechoty Legii Akademickiej, 1 Eskadra Wywiadowcza, 1 Pułk Lotniczy
Stanowiska dowódca eskadry szkolnej Oficerskiej Szkoły Lotnictwa
Główne wojny i bitwy I wojna światowa, wojna polsko-bolszewicka
Późniejsza praca lotnictwo
Odznaczenia
ObserwatorPolowy
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari

Spis treści

Służba wojskowaEdytuj

W szkole działał w tajnych stowarzyszeniach polskich (w „Bratniej Pomocy Młodzieży Polskiej” i w „Kole Młodzieży Polskiej”)[1]. W latach 1913–1915 był wydawcą nielegalnych pism („Pierwsze Wzloty” i „Promień Wolności”)[2]. W 1914 złożył egzamin dojrzałości. Z chwilą wybuchu I wojny światowej udało mu się uniknąć poboru do armii carskiej. W maju 1916, po zdaniu matury, został powołany do armii carskiej[3].

12 listopada 1918 r. przyjechał do Polski i natychmiast wstąpił do wojska. Został przydzielony do 36 pułku piechoty Legii Akademickiej. Od 9 stycznia do 2 lipca 1919 był uczniem Klasy „K” Szkoły Podchorążych Piechoty[4]. Później ukończył kurs obserwatorów lotniczych i został przydzielony do 18 Eskadry, a następnie do 1 Eskadry Wywiadowczej. Wziął czynny udział w wojnie z bolszewikami. Za odwagę i poświęcenie został odznaczony orderem Virtuti Militari oraz Polową Odznaką Obserwatora. Otrzymał także pochwałę w rozkazie Naczelnego Dowództwa.

Po wojnie ukończył Niższą i Wyższą Szkołę Pilotów, a następnie przez parę lat pracował w Zakładach Mechanicznych E. Plage i T. Laśkiewicz w Lublinie jako kontroler wojskowy. W 1924 pełnił służbę w Centralnych Zakładach Lotniczych, pozostając oficerem nadetatowym 1 Pułku Lotniczego. 1 grudnia 1924 awansował na kapitana ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1924 i 22. lokatą w korpusie oficerów aeronautyki.

W 1925 został przeniesiony do Oficerskiej Szkoły Lotnictwa w Grudziądzu (od 1927 w Dęblinie). W Szkole piastował stanowisko dowódcy eskadry szkolnej, a następnie szefa pilotażu.

Okoliczności śmierci i kontrowersjeEdytuj

25 lipca 1931, o godz. 4:25, zginął w Dęblinie śmiercią lotnika w kolizji z innym samolotem szkolnym[5]. Była to jedna z najtragiczniejszych katastrof w lotnictwie wojskowym II RP. Obok kapitana Karola Orłosia, zginęli w niej piloci: por. Bolesław Bogowski i kpr. Konrad Rykowski[6]. Sama katastrofa została opisana w PRL przez pisarza Janusza Meissnera w książkach „Wiatr w podeszwach” i „Pilot gwiaździstego znaku”. Prawdziwość przedstawionych przez Meissnera faktów, który jak sam twierdził, był świadkiem tej katastrofy, została zakwestionowana przez innego – faktycznego – świadka katastrofy, późniejszego dowódcę Dywizjonu 303, Witolda Urbanowicza. Ten, w liście z 1 listopada 1974 roku do rodziny Karola Orłosia, dokładnie opisał całe zdarzenie i rolę Meissnera w tych wydarzeniach. List był przeznaczony do publikacji właśnie w celu obrony dobrego imienia Karola Orłosia, ale wydawnictwo „Iskry” (wydawca Meissnera) odmówiło wówczas opublikowania samego listu czy też sprostowania i nie chciało angażować się w tę sprawę. Broniący honoru swego stryja pisarz Kazimierz Orłoś był wówczas (w 1974 r.) szykanowany przez komunistyczne władze, ponadto jego nazwisko objęto zapisem PRL-owskiej cenzury. Ostatecznie list ten został opublikowany dopiero w 2015 r.[7]

Ordery i odznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Orłoś 2015 ↓, s. 166.
  2. Orłoś 2015 ↓, s. 168.
  3. Centralne Archiwum Wojskowe (dalej CAW), Teczka Karola Orłosia, sygn. a.p. 375 + 1894, Główna Karta Ewidencyjna.
  4. Lenkiewicz, Sujkowski i Zieliński 1930 ↓, s. 438.
  5. CAW, Pismo Prokuratora przy Wojskowym Sądzie Rejonowym nr 1 (ppłk. dr. K. Zielińskiego), do Departamentu Ministerstwa Spraw Wojskowych z 19 sierpnia 1931 r. na temat pierwszej katastrofy lotniczej w Dęblinie z dnia 25 lipca 1931 r., sygn. pisma 1582/31.
  6. Ibidem. Ówczesna prasa informując o wypadku podawała często mylne dane osobowe, gdyż kilka godzin później miał tam miejsce następny wypadek. Np. "Ilustrowana Republika" z 26 lipca 1931 r. na pierwszej stronie błędnie podawała, że w tej katastrofie: "Kpt. Orłoś, kpt. Bakczyński i plut. Rutkowski ponieśli śmierć na miejscu. Ciężko ranny został kapral podchorąży Stanisław Popławski".
  7. Orłoś 2015 ↓, s. 299.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 11 listopada 1928 roku, s. 437.
  9. Tadeusz Orłoś (ur. czerwiec 1925, zm. czerwiec 1944 r.) był żołnierzem Batalionów Chłopskich na Lubelszczyźnie. Zginął w czerwcu 1944 r. w bitwie z Niemcami koło Józefowa w Lasach Janowskich. Ciężko ranny, sam się zastrzelił nie chcąc wpaść w ręce wroga [za:] Kazimierz Orłoś, Dzieje..., Wydawnictwo Literackie, Kraków 2015 r., s. 434).

BibliografiaEdytuj