Kipunja wyżynna

gatunek ssaka

Kipunja wyżynna[3] (Rungwecebus kipunji) – gatunek ssaka z rodziny koczkodanowatych (Cercopithecidae), odkryty w 2003 roku w górach Tanzanii.

Kipunja wyżynna
Rungwecebus kipunji[1]
(Ehardt, Butynski, Jones & Davenport, 2005)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Nadrząd łożyskowce
Rząd naczelne
Podrząd wyższe naczelne
Nadrodzina koczkodanowce
Rodzina koczkodanowate
Podrodzina koczkodany
Rodzaj kipunja[a]
Gatunek kipunja wyżynna
Synonimy
  • Lophocebus kipunji Ehardt, Butynski, Jones & Davenport, 2005
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 EN pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

SystematykaEdytuj

TaksonomiaEdytuj

Gatunek opisany naukowo w 2005 pod nazwą Lophocebus kipunji[4].

Początkowo naukowcy dysponowali tylko zdjęciami zwierzęcia i na tej podstawie zaliczyli je do spokrewnionych z pawianami mangab, dlatego gatunek opisano jako mangabę górską. "Science" zamieścił jednak wyniki dokładnych badań osobnika, który niedługo potem został złapany w pułapkę zastawioną przez afrykańskich rolników.

Specjalnie dla gatunku stworzono nowy rodzaj o nazwie Rungwecebus[5], dotąd zaliczano go do grupy mangab. Nazwa Rungwecebus pochodzi od góry Rungwe, gdzie po raz pierwszy zobaczono tego ssaka. Naukowcy oceniają, że żyje prawdopodobnie około 1100 tych małp.

CharakterystykaEdytuj

Kipunja wyżynna jest najbliżej spokrewniona z pawianami. Osobniki tego gatunku mają brązowo-szare futro, białe na brzuchu. Są wszystkożerne, jedzą liście, pędy, kwiaty, owoce, nie gardzą korą, porostami, mchem i bezkręgowcami. Na małpy te polują orły, lampart oraz miejscowi ludzie.

MorfologiaEdytuj

Rozmiary:

  • Około 90 centymetrów na wyprostowanych łapach[6].

Masa:

  • Od 10 do 16 kilogramów[6].

UwagiEdytuj

  1. Rungwecebus Davenport, Stanley, Sargis, De Luca, Mpunga, Machaga & Olson, 2005

PrzypisyEdytuj

  1. Rungwecebus kipunji, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Davenport, T.R.B. & Jones, T. 2008, Rungwecebus kipunji, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015 [online], wersja 2015-3 [dostęp 2015-10-10] (ang.).
  3. Systematyka i nazwy polskie za: Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 48. ISBN 978-83-88147-15-9.
  4. T. Jones, C. L. Ehardt, T. M. Butynski, T. R. Davenport, N. E. Mpunga, S. J. Machaga, D. W. De Luca. The highland mangabey Lophocebus kipunji: a new species of African monkey. „Science”. 308 (5725), s. 1161-1164, 2006. DOI: 10.1126/science.1109191 (ang.). 
  5. T. R. Davenport, W. T. Stanley, E. J. Sargis, D. W. De Luca, N. E. Mpunga, S. J. Machaga, L. E. Olson. A new genus of African monkey, Rungwecebus: morphology, ecology, and molecular phylogenetics. „Science”. 312 (5778), s. 1378-1381, 2006. DOI: 10.1126/science.1125631 (ang.). 
  6. a b Dopiero co odkryte, już zagrożone. KopalniaWiedzy.pl, 2008. [dostęp 2008-08-31].

BibliografiaEdytuj

  1. Ehardt, C. L., Butynski, T. M. & Davenport, T. R. B.: Kipunji, Rungwecebus kipunji (Hayman, 1936) (ang.). Primates in Peril: The World's 25 Most Endangered Primates, 2007. [dostęp 18 maja 2008].
  2. Newly Discovered Monkey Is Threatened With Extinction (ang.). 2008. [dostęp 15 listopada 2017].