Otwórz menu główne

Kolzam SPA-66 (seria SN81) – dwuczłonowy autobus szynowy eksploatowany przez Przewozy Regionalne, wcześniej Polskie Koleje Państwowe, produkowany w latach 1988–1990 przez Kolzam Racibórz. Jego eksploatację zakończono w 2015 roku.

SN81
SN81-001 na stacji Czeremcha jako pociąg do Hajnówki
SN81-001 na stacji Czeremcha jako pociąg do Hajnówki
Producent Polska Kolzam Racibórz
Lata budowy 1988–1990
Układ osi 1'A' + 1'1'[a]
Układ wagonów s+r[a]
Liczba miejsc siedzących 48–54
Liczba miejsc ogółem 140
Masa służbowa 23,2 t
Długość całkowita 16 500 mm
Szerokość 2600 mm
Wysokość 3250 mm
Średnica kół 840 mm
Liczba i moc silników 2 szt. 92 kW (123 KM) (SN81-001), 2 szt. 110 kW (148 KM) (SN81-002...006)
Rodzaj przekładni mechaniczna 5S45
Prędkość konstrukcyjna 90 km/h
Portal Portal Transport szynowy

Pojazd ten został zbudowany na podstawie drezyny inspekcyjnej WOA-29, co spowodowało ograniczenia konstrukcyjne (np. brak toalet lub przejść międzywagonowych), które pojawiły się dopiero podczas modernizacji. Doświadczenia zdobyte podczas budowy i eksploatacji pomogły w budowie kolejnych pojazdów tego typu, szczególnie w SA104 – wersji rozwojowej SN81.

HistoriaEdytuj

GenezaEdytuj

Postępujący spadek znaczenia kolei w ruchu pasażerskim w Europie po drugiej wojnie światowej powodował budowę i eksploatację wagonów motorowych na liniach lokalnych. W Polsce jednak spalinowe zespoły trakcyjne zaczęły pojawiać się dopiero w połowie lat 50. Ich dostawy dla PKP skończyły się jednak w połowie lat siedemdziesiątych. Od 1975 do 1988 polski przemysł środków transportu nie wyprodukował żadnego spalinowego pojazdu trakcyjnego tej klasy. Poza pojazdami wąskotorowymi ustał import takich maszyn[1].

Kryzys lat 80. spowodował zmniejszenie zapotrzebowania na przewozy pasażerskie. Ponadto kolej musiała konkurować z coraz lepszą ofertą przewoźników autobusowych. Kolejnym impulsem do modernizacji parku taborowego był zaawansowany wiek dotychczas stosowanych pojazdów, z których najmłodsze w momencie rozpoczęcia produkcji miały 13 lat, natomiast najstarsze prawie 40 i kres ich eksploatacji był planowany na pierwszą połowę lat 90.[1].

17 lipca 1989 dyrektor generalny PKP zatwierdził program budowy autobusów szynowych, w którym powołano się na pozytywne wyniki użytkowania SN81. Program przewidywał dostawę 220 szynobusów - jego wykonawcą zostały ZNTK Poznań wytwarzając szynobusy SA101[2].

BudowaEdytuj

 
Drezyna WOA29

W tej sytuacji dyrekcja firmy Kolzam, producenta lekkich drezyn inspekcyjnych, postanowiła zbudować lekki pojazd szynowy przeznaczony do obsługi pasażerskiego ruchu lokalnego. W celu zaoszczędzenia czasu oraz środków nowy pojazd został wykonany na podstawie projektu drezyny inspekcyjnej. Pierwszy egzemplarz był gotowy w 1988 roku. Łącznie powstało 6 pojazdów, w tym 1 dla PKP LHS[3].

KonstrukcjaEdytuj

SilnikEdytuj

SN81-001Edytuj

W pierwszym, prototypowym egzemplarzu SN81 zostały zamontowane wolnossące silniki wysokoprężne SW-400, wyprodukowane przez Wytwórnię Silników Wysokoprężnych Andoria z Andrychowa. Silniki te mają moc maksymalną 125 KM i pojemność 6540 cm3. Silniki tego typu są wykorzystywane do napędzania między innymi małych ciężarówek i średnich autobusów oraz maszyn rolniczych[4].

PozostałeEdytuj

W kolejnych szynobusach zastosowano nowocześniejszą jednostkę napędową tego samego producenta – silnik 6CT107 o mocy 170 KM i pojemności 6529 cm3, większa moc jest efektem zastosowania turbodoładowania oraz większego stopnia sprężania. 6CT107 jest o 100 kg cięższy od SW-400, co powoduje że wyposażone w niego szynobusy są cięższe niż SN81-001, różnica jest jednak na tyle mała, że nie wpłynęła na zmianę oznaczenia[5].

ToaletyEdytuj

Fabrycznie SN81 nie były wyposażone w toalety. Podczas modernizacji w SN81-003 i SN81-004 toalety zostały zamontowane[6].

EksploatacjaEdytuj

 
SN81-002 jako pociąg osobowy nr 88632 relacji Hajnówka-Czeremcha
 
SN81-003 w Czeremsze

SN81-001Edytuj

Wszystkie normalnotorowe SN81 początkowo zostały przypisane do lokomotywowni Racibórz. Jednakże już 1 czerwca 1990 SN81-001 został przydzielony do lokomotywowni Kędzierzyn-Koźle. Przed 1997 szynobus ten został przydzielony lokomotywowni Czeremcha na Podlasiu, skąd 1 lipca 1997 został przekazany do Zakładu Taboru w Białymstoku. Szynobus ten do końca pozostał na Podlasiu, zmieniając tylko swój przydział podczas zmian nazw podmiotu zajmującego się utrzymaniem taboru w Białymstoku[7].

W lipcu 2008 SN81-001 uległ kolizji na przejeździe kolejowym w okolicy Strabli. W wyniku wypadku pękła ostoja wagonu, co uczyniło remont całkowicie nieopłacalnym. Pojazd ten został przewieziony do Warszawy i umieszczony przed siedzibą Przewozów Regionalnych jako pomnik[8]. W listopadzie 2018 ze względu na zmianę siedziby Przewozów Regionalnych pojazd został przetransportowany do Łukowa[9].

SN81-002 i SN81-003Edytuj

SN81-002 i SN81-003 zostały na Śląsku po przydzieleniu najpierw do Raciborza potem do Kędzierzyna-Koźla. Później szynobusy był delegowane do Katowic. Następnie stacjonowały jeszcze w Gliwicach, Katowicach, Czechowicach-Dziedzicach. W czerwcu 2000 oba trafiły do Lublina. W 2006 SN81-003 został przydzielony do PR Opole, skąd jeszcze w tym samym roku trafił do PR Białystok. W 2007 roku w taką samą zmianę przydziału miał SN81-002, który krótko był w Opolu, skąd na krótko trafił do PR Białystok. 10 października oba pojazdy zostały wpisane na stan PR Gdynia i stacjonowały w Chojnicach, gdzie obsługiwały mniej obłożone połączenia w węźle chojnickim[10][11]. Pojazdy te zostały wycofane z Podlaskiego ZPR ze względu na zastąpienie ich nowymi pojazdami serii SA133[12]. 3 listopada 2014 zakończono eksploatację jednostki 003, a 2 lutego 2015 jednostki 002. Powodem wycofania ich z eksploatacji było osiągnięcia wieku kwalifikującego je do naprawy głównej[13]. 6 grudnia obie jednostki zostały zezłomowane[14].

SN81-004 i SN81-006Edytuj

SN81-004 i SN81-006 miały podobny do siebie przebieg służby. Od początku jeździły na Podlasiu, najpierw w lokomotywowni Czeremcha, później Białystok. Ich zmiany przydziału, oprócz krótkiej delegacji SN81-004 do Opola w 2005 roku, były związane wyłącznie ze zmianą struktur właściciela. W SN81-004 doszło do zmiany oznaczeń członów, jednakże jest to zabieg czysto formalny[15][16].

W grudniu 2012 SN81-006 został przydzielony do Łódzkiego Zakładu Przewozów Regionalnych do obsługi linii Tomaszów MazowieckiOpoczno[17]. 12 stycznia 2013 ze względu na liczne awarie SN81-006 dodatkowo do bazy ŁZPR przeniesiono SN81-004[18]. 2 września SN81-006 uderzył w samochód ciężarowy, co w połączeniu z awaryjnym wyłączeniem SN81-004 spowodowało konieczność wprowadzenia autobusów zastępczych na trasie Tomaszów – Opoczno[19]. Uszkodzenia SN81-006 okazały się na tyle poważne, że pojazd przeznaczono do kasacji[20]. W grudniu 2013 SN81 zostały ostatecznie zastąpione przez nowe SA135 zakupione przez Przewozy Regionalne[21]. W lipcu 2015 SN81-004 i 006 zostały wystawione na sprzedaż[22]. Pierwszy z nich w wyniku postępowania przetargowego został nabyty przez Stowarzyszenie Miłośników Kolei w Jaworzynie Śląskiej[23].

NazwaEdytuj

Nazwa SN81 oznacza[24]:

  • S – rodzaj trakcji (spalinowa)
  • N – wagon motorowy dostosowany do niskich peronów
  • numer z przedziału 80–89 – przekładnia hydrauliczna, sterowanie wielokrotne – co jest o tyle ciekawe, że wagony te ani nie posiadały przekładni hydraulicznej (tylko mechaniczną), ani tym bardziej nie miały sterowania wielokrotnego.

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. a b teoretycznie 1'A' + A'1' / s+s, z tym że podczas jazdy silnik w tylnym członie nie pracuje.

PrzypisyEdytuj

  1. a b Rynek SZT i jego ofiary (pol.). [dostęp 2011-03-29].
  2. Autobusy szynowe 207M produkcji ZNTK Poznań. W: Robert Kroma, Janusz Sosiński, Krzysztof Zintel: Normalnotorowe wagony silnikowe kolei polskich 1991–2013. Wyd. 1. Poznań: BWH Kolpress, 2014, s. 26–35, seria: Encyklopedia taboru. ISBN 978-83-933257-6-4. (pol.)
  3. Koniec wielkich nadziei taborowych z lat 90.. rynek-kolejowy.pl, 2016-04-09. [dostęp 2016-04-12].
  4. DIESELMOT (pol.). [dostęp 2011-03-29].
  5. DIESELMOT (pol.). [dostęp 2011-03-29].
  6. Encyklopedia: SN81 – Kolejowy KOMIS (pol.). [dostęp 2011-04-02].
  7. MD Kolejowa klatka (pol.). [dostęp 2011-03-29].
  8. Pomnik szynobusu – Z Biegiem Szyn (pol.). [dostęp 2011-04-22].
  9. SN81 sprzed siedziby Polregio nie będzie wozić pasażerów [dostęp 2018-11-22] (pol.).
  10. MD Kolejowa klatka (pol.). [dostęp 2011-03-29].
  11. MD Kolejowa klatka (pol.). [dostęp 2011-03-29].
  12. Paweł Terczyński. Nowe pociągi spalinowe w Podlaskim. „Świat kolei”. 11/2009, s. 3. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  13. Wagony motorowe serii SN81 zniknęły z torów. rynek-kolejowy.pl, 2015-05-19. [dostęp 2015-05-20].
  14. W Chojnicach naprawy wagonów i kasacje szynobusów. inforail.pl, 2016-12-07. [dostęp 2016-12-11].
  15. MD Kolejowa klatka (pol.). [dostęp 2011-03-29].
  16. MD Kolejowa klatka (pol.). [dostęp 2011-03-29].
  17. Łódzkie: SN81 na linii do Opoczna. rynek-kolejowy.pl, 2012-08-20. [dostęp 2012-08-20].
  18. Autobusem do Opoczna... i co dalej?. kurierkolejowy.eu, 2013-03-25. [dostęp 2013-03-25].
  19. Do Opoczna znowu autobusem. kurierkolejowy.eu, 2013-09-13. [dostęp 2013-09-17].
  20. Tomaszów Mazowiecki: Do Opoczna autobusem, szynobus do kasacji (pol.). inforail.pl, 2013-09-19. [dostęp 2013-09-19].
  21. Opoczno. Kolej regionalna wróciła na dobre. transport-publiczny.pl, 2014-03-10. [dostęp 2014-03-10].
  22. Wyprzedaż taboru w Przewozach Regionalnych. rynek-kolejowy.pl, 2015-07-24. [dostęp 2015-07-24].
  23. SN81-004 już w Jaworzynie Śląskiej, rynek-kolejowy.pl.
  24. Paweł Terczyński. Wagony i zespoły spalinowe w obsłudze ruchu regionalnego na PKP. „Świat kolei”. 9/2008, s. 12-21. Łódź: Emi-press.