Otwórz menu główne

Kowniatek nadmorski

gatunek rośliny

Kowniatek nadmorski[3], kowniatek morski, koper morski, babia sól nadmorska[4] (Crithmum maritimum L.) – gatunek rośliny z rodziny selerowatych (Apiaceae). Jedyny przedstawiciel rodzaju kowniatek Crithmum L. Rośnie dziko na wyspach Makaronezji, wybrzeżach Morza Śródziemnego i Czarnego oraz wzdłuż atlantyckich wybrzeży Europy Zachodniej po Wielką Brytanię (Szkocję) i Holandię na północy[5][6]. Poza tym roślina uprawiana w różnych częściach świata (m.in. w Stanach Zjednoczonych[5]) i dziczejąca, np. na wybrzeżach Nowej Południowej Walii (Australia)[7]. Zasiedla skaliste brzegi mórz, rzadziej także żwirowe i piaszczyste[6].

Kowniatek nadmorski
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd selerowce
Rodzina selerowate
Rodzaj kowniatek
Gatunek kowniatek nadmorski
Nazwa systematyczna
Crithmum maritimum L.
Sp. Pl. 1: 246 1753
Synonimy

Crithmum canariense Cav. (1801)[2]

Roślina jadalna – spożywane są jej mięsiste liście, zwykle marynowane[8], dodawane do sałatek i innych potraw jako przyprawa[4], są też gotowane i podawane z masłem[9]. Roślina ceniona jest ze względu na przyjemny smak powodowany dużą zawartością olejków eterycznych, poza tym jest wartościowa odżywczo i zdrowotnie. Ze względu na charakterystyczne wymagania ekologiczne jest to perspektywiczna roślina warzywna, która może być uprawiana na glebach słonych[10].

Roślina dawniej stosowana była także jako lecznicza[4].

MorfologiaEdytuj

Pokrój 
Naga bylina o pędzie drewniejącym u nasady i osiągającym zwykle 15–50 cm wysokości[6].
Liście 
Pojedynczo lub podwójnie pierzaste, z segmentami mięsistymi, równowąsko-lancetowatymi, na końcach zaostrzonymi, o długości do 5 cm[6].
Kwiaty 
Żółtawo-zielone, zebrane w baldaszki, te z kolei zebrane po 8–36 w baldach złożony. Szypuły baldacha sztywne, tęgie. Pokrywy i pokrywki trójkątnie-lancetowate do równowąskich. Działki kielicha drobne. Płatki korony sercowate, o końcach zagiętych[6].
Owoce 
Rozłupnie rozpadające się na dwie rozłupki, niespłaszczone, jajowate lub podługowate, o długości 5–6 mm, na powierzchni z wyraźnymi, grubymi żebrami. Owocnia gąbczasta[6].

SystematykaEdytuj

Pozycja systematyczna

Gatunek typowy monotypowego rodzaju Crithmum Linnaeus, Sp. Pl. 246. 1 Mai 1753[11]. Rodzaj ten w obrębie rodziny selerowatych (baldaszkowatych) Apiaceae klasyfikowany jest do podrodziny Apioideae, plemienia Pyramidoptereae[5].

PrzypisyEdytuj

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2019-07-05].
  2. Crithmum maritimum L.. W: African Plant Database [on-line]. Conservatoire et Jardin botaniques & South African National Biodiversity Institute. [dostęp 2019-07-05].
  3. Wiesław Gawryś, Słownik roślin zielnych, Kraków: Officina Botanica, 2008, s. 62, ISBN 978-83-925110-5-2.
  4. a b c Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1989, s. 169-170. ISBN 83-09-00256-4.
  5. a b c Taxon: Crithmum maritimum L.. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-07-05].
  6. a b c d e f T.G. Tutin, V.H. Heywood i in.: Flora Europaea. Vol. 2. Cambridge, London, New York, New Rochelle, Melbourne, Sydney: Cambridge University Press, 1981, s. 333. ISBN 0-521-06662-X.
  7. Crithmum maritimum L.. W: The Australian Plant Census (APC) [on-line]. [dostęp 2019-07-05].
  8. David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 247. ISBN 978-1-107-11502-6.
  9. J.G. Vaughan, C.A. Geissler: Rośliny jadalne. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2001, s. 156. ISBN 83-7255-326-2.
  10. M. Renna. Reviewing the Prospects of Sea Fennel (Crithmum maritimum L.). „Plants”. 7, 92, s. 1-15, 2018. DOI: 10.3390/plants7040092. 
  11. Crithmum. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-07-05].