Otwórz menu główne

Lipienek

wieś w województwie kujawsko-pomorskim

Lipienekwieś w Polsce, położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie chełmińskim, w gminie Lisewo.

Lipienek
wieś
Ilustracja
Klasycystyczny dwór w Lipienku
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Powiat chełmiński
Gmina Lisewo
Liczba ludności (III 2011) 338[1]
Strefa numeracyjna 56
Kod pocztowy 86-230
Tablice rejestracyjne CCH
SIMC 0846145
Położenie na mapie gminy Lisewo
Mapa lokalizacyjna gminy Lisewo
Lipienek
Lipienek
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lipienek
Lipienek
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Lipienek
Lipienek
Położenie na mapie powiatu chełmińskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu chełmińskiego
Lipienek
Lipienek
Ziemia53°15′59″N 18°39′27″E/53,266389 18,657500

Podział administracyjnyEdytuj

 
Pozostałości murów zamkowych

Do Lipienka w latach 1466-1772 należały miejscowości: Bocień, Drzonowo, Firluz, Gronowo, Kornatowo, Kotnowo, Krusin,Lipienek, Lisewo, Malankowo, Pniewite, Strucfoń i Szerokopas.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa toruńskiego.

Wedle urzędowego podziału terytorialnego kraju, w obrębie Lipienka wyróżnione są 2 części miejscowości: Pod Drzonowo i Pod Dubielno[2]. Do końca 2010 r. wyróżnione były także 2 dalsze części miejscowości – Nad Jeziorem i Pod Strucfoń, jednak zostały one zniesione z dniem 1 stycznia 2011 r[3].

DemografiaEdytuj

Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) wieś liczyła 338 mieszkańców[1]. Jest piątą co do wielkości miejscowością gminy Lisewo.

Zamek w LipienkuEdytuj

HistoriaEdytuj

W miejscu drewnianego grodu funkcjonującego już od IX wieku[4], Krzyżacy po opanowaniu Ziemi chełmińskiej zbudowali nową drewniano-ziemną warownię, następnie rozbudowaną w murowany zamek przypuszczalnie w latach 80. XIII wieku[5][4] lub w latach 13001330. Według prof. Sławomira Jóźwiaka, w latach 1285-1334 była to główna siedziba komtura ziemi chełmińskiej[6], a po likwidacji tej komturii była to siedziba wójta krzyżackiego o nadzwyczajnych uprawnieniach, ponieważ podległego bezpośrednio tylko wielkiemu mistrzowi w Malborku. W 1291 roku wydano tu przywilej lokacyjny dla miasta Grudziądza.

Zamek był na tyle silny, że jesienią 1330 roku nie był w stanie go zdobyć król Władysław Łokietek mimo wsparcia wojsk węgierskich i litewskich, w związku z czym 18 października 1330 król zawarł tu rozejm z Krzyżakami. W 1410 roku zamek zajęły wojska Władysława Jagiełły. W 1411 roku Krzyżacy pojmali na zamku wspierającego Polskę rycerza Mikołaja z Ryńska, którego następnie ścięli na rynku w Grudziądzu. Od II pokoju toruńskiego z 1466 roku zamek przyłączony został do Polski i od tego czasu aż do 1655 roku była to siedziba polskich starostów z rodu Kostków i osób z nim spokrewnionych. Ostatnim starostą z rodu był Stanisław Franciszek Kostka[7]. Po nim starostwo przejął z dniem 16 września 1655 Albrecht Czerski.

Zabudowania zostały częściowo zniszczone w czasie wojen polsko-szwedzkich w XVII wieku, a po I rozbiorze Polski w 1772 r. rozebrane w większości przez Prusaków[8].

ArchitekturaEdytuj

Zamek zbudowano na długim półwyspie wchodzącym daleko w jezioro (obecnie częściowo wyschnięte). Zamek główny był regularny i czteroskrzydłowy, w planie zbliżony do kwadratu o wymiarach 38 × 39 m, z wieżą na rogu. Posiadał dwie kondygnacje naziemne i magazynowe poddasza. Dziedziniec obiegały ganki, a w narożu północno-wschodnim znajdowała się wieża główna.

Od wschodu zamek poprzedzony był rozległym otoczonym murem przedzamczem na planie trapezu, ze stodołą, oborą, kuźnią, browarem i gorzelnią. Wjazd prowadził przez wieżę bramną zwieńczona gotyckimi szczytami. Z murów przedzamcza zachowała się jedynie sklepiona kolebkowo gotycka piwnica i pozostałości kamiennego muru ograniczającego przedzamcze od zachodu.

Obszerny opis założenia zamkowego zawarty jest w lustracji z 1565 roku.

Obecnie po zamku widoczne są na powierzchni nieliczne relikty, a jego teren jest trudno dostępny.

Według rejestru zabytków NID[9] ruiny zamku są w wpisane do rejestru zabytków, nr rej.: A/147/64 z 18.10.1934.

W Lipienku znajduje się także dwór klasycystyczny z XIX wieku.

BibliografiaEdytuj

  • Wasik Bogusz, Zamek w Lipienku na ziemi chełmińskiej, Rocznik Grudziądzki 2013; XXI: s.51-74
  • J. Bojarski, Lipieniek, gm. Lisewo, [w:] Wczesnośredniowieczne grodziska ziemi chełmińskiej. Katalog źródeł, red. J. Chudziakowa, Toruń 1994, s. 99-102.
  • Karl-Heinz Clasen, Die mittelalteriche Kunst im Gebiete des Deutschordensstaates Preussen, Bd. 1 Die Burgbauten, Königsberg 1927, s. 67

PrzypisyEdytuj

  1. a b GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. SIMC: Pod Drzonowo – 1028354, Pod Dubielno – 1028360.
  3. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 grudnia 2010 r. w sprawie ustalenia, zmiany i zniesienia urzędowych nazw niektórych miejscowości oraz ustalenia nazw obiektów fizjograficznych (Dz.U. z 2010 r. nr 257, poz. 1741)
  4. a b castra-terrae, „castra-terrae” [dostęp 2018-06-29] (pol.).
  5. Lipienek
  6. S. Jóźwiak, Powstanie i rozwój, s. 144–167
  7. Jerzy Antoni Kostka: Kostkowie herbu Dąbrowa. Koszalin: Z.P. POLIMER, 2010, s. 338, 339. ISBN 978-83-89976-40-6.
  8. Antkowiak W., Lamparski P., Zamki i strażnice krzyżackie ziemi chełmińskiej, Toruń, 2000
  9. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo kujawsko-pomorskie. 2018-09-30. s. 29. [dostęp 2016-05-22].