Otwórz menu główne

Maria Helena Kril, z domu Myćka (ur. 1 lutego 1904 w Posadzie Olchowskiej, zm. 15 czerwca 1982 w Sanoku) – doktor filozofii, nauczycielka, radna Powiatowej i Miejskiej Rady Narodowej w Sanoku.

Maria Kril
Maria Myćka
Data i miejsce urodzenia 8 października 1905
Posada Olchowska
Data i miejsce śmierci 15 czerwca 1982
Sanok
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Sanoku
Zawód, zajęcie nauczyciel
Miejsce zamieszkania Sanok
Narodowość polska
Tytuł naukowy doktor
Edukacja Państwowe Gimnazjum Męskie w Sanoku
Alma Mater Uniwersytet Jana Kazimierza
Wydział Filozoficzny
Rodzice Józef, Julia
Dzieci Leszek Nartowski
Krewni i powinowaci Emilia Chruszcz (siostra)
Zenon Chruszcz (szwagier)
Signature of Maria Kril.jpg
Odznaczenia
Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego
Złota Odznaka ZNP

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Maria Helena Kril urodziła się 1 lutego 1904 w Posadzie Olchowskiej[1] w rodzinie Józefa (1874-1957) i Julii (1878-1965) Myćka. W latach 1915-1922 uczęszczała do Państwowego Gimnazjum Męskiego w Sanoku, gdzie w 1922 jako prywatystka (hospitantka)[2][a] zdała egzamin dojrzałości (w jej klasie byli m.in. Józef Bogaczewicz, Kazimierz Ochęduszko, Edward Szwed, Julian Zawadowski)[1][3]. Podczas nauki szkolnej należała do harcerstwa (w 1920 pracowała jako harcerka w szpitalu wojskowym[4]). Ukończyła studia na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, uzyskując tytuł naukowy doktora filozofii. Podczas studiów należała do Akademickiego Koła Sanoczan (należeli do niego także m. in. Walerian Bętkowski, Józef Stachowicz, Stanisław Hroboni, Józef Kucharski, Marian Strzelbicki, Julian Puzdrowski)[5].

Od 1928 pracowała jako nauczycielka w Horodence, w latach 1929-1932 w Seminarium Nauczycielskim w Zamościu, a następnie w Gimnazjum i Liceum w Lublinie aż do wybuchu II wojny światowej. Po kampanii wrześniowej powróciła do Sanoka i w czasie trwającej okupacji niemieckiej 1939–1945 działała w ramach tajnego nauczania.

Po zakończeniu wojny pracowała jako nauczycielka historii w swoim macierzystym gimnazjum, przemianowanym na I Państwową Szkołę Męską Stopnia Podstawowego i Licealnego (tzw. „jedenastolatka”), od 1947 w Liceum Pedagogicznym, ponadto w szkole podstawowej w dzielnicy Posada, w latach 1950-1952 w zespole szkół 6 (1950/1951) i 5 (1951/1952), później pod nazwą Technikum Mechaniczne w Sanoku, a obecnie Zespół Szkół nr 2 im. Grzegorza z Sanoka[6], a od 1959 w II Liceum Ogólnokształcącym w Sanoku (była jednym z nielicznych nauczycieli z tytułem naukowym doktora). Po latach pochlebnie o Marii Kril wypowiedział się Józef Stachowicz, wskazując, że potrafiła „uczciwie przekazać zagadnienia historyczne w niełatwych czasach powojennych”[7].

Była radną Powiatowej i Miejskiej Rady Narodowej w Sanoku[8] (w tym wybrana w 1954[9], w 1958[10]). Pełniła funkcję zastępcy przewodniczącego lokalnego oddziału Frontu Jedności Narodu. W 1948 zaprotestowała przeciwko wnioskowi o przemianowani nazwy ulicy Kazimierza Lipińskiego, głównej arterii dzielnicy Posada, na ulicę Józefa Stalina (zmiana nie doszła do skutku)[11], zaś powtórnie wyraziła sprzeciw wobec projektu przemianowania ulicy na nazwę Wielkiego Proletariatu[12]. Zasiadała w Komisji Kulturalno-Oświatowej, od 1954 w Komisji Handlu[13]. W 1954 zgłosiła wniosek o utworzenie spółdzielni mieszkaniowej w Sanoku, który został przyjęty przez radę[14]. Była aktywna na posiedzeniach rady, nierzadko przedstawiając odważne wnioski[15]. W latach 50. do 1957[16], ponownie od 1959[17] zasiadała w Kolegium Karno-Orzekającym. W listopadzie 1956 została wybrana członkiem obwodowej komisji wyborczej nr 2 w Sanoku[18].

Zamieszkiwała przy ulicy Ogrodowej 7 w Sanoku[19]. Jej siostrą była Emilia (1910-1992, stomatolog, która była jedną z lekarzy, udzielających w 1956 pomocy medycznej ks. prymasowi kard. Stefanowi Wyszyńskiemu, wówczas internowanemu w pobliskiej Komańczy[20][21], żona Zenona Chruszcza), a synem Leszek Nartowski (1931-1977, operator filmowy).

 
Grobowiec rodzin Myćków i Chruszczów w Sanoku

Maria Kril została pochowana w grobowcu rodzinnym na cmentarzu przy ul. Jana Matejki w Sanoku.

PublikacjeEdytuj

  • Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku: 1888-1958 (redaktor, wraz z Józefem Stachowiczem)[22][23]
    • Dorobek nauczycieli i uczniów Gimnazjum w Sanoku (s. 95-108)
    • Wspomnienia z lat szkolnych 1915-1922 (s. 260-262)

OdznaczeniaEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Dziewczęta w szkole męskiej nie miały wpisywanych nieobecności, nie były odpytywane na lekcjach, zaś dwukrotnie w roku szkolnym zdawały egzaminy ze wszystkich przedmiotów.

PrzypisyEdytuj

  1. a b XXXVI. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum im. Królowej Zofji w Sanoku za rok szkolny 1921/1922. Sanok: 1922, s. 16, 24.
  2. Maria Myćka-Krilowa: Wspomnienia z lat szkolnych 1915–1922. W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888–1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 260-261.
  3. Absolwenci (pol.). 1losanok.pl. [dostęp 22 lipca 2014].
  4. Maria Myćka-Krilowa: Wspomnienia z lat szkolnych 1915–1922. W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888–1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 262.
  5. Józef Stachowicz: Miniony czas. Kraków: Księgarnia Akademicka, 1994, s. 100, 193. ISBN 83-901827-1-8.
  6. Grono pedagogiczne. W: Stanisław Dydek: Zespół Szkół Mechanicznych w Sanoku 1946–1996. Brzozów: Oficyna Wydawniczo-Reklamowa „Edytor” w Brzozowie, 1997, s. 217. ISBN 83-87450-00-6.
  7. Józef Stachowicz: Miniony czas. Kraków: Księgarnia Akademicka, 1994, s. 222. ISBN 83-901827-1-8.
  8. Stachowicz. MRN w Sanoku 2008 ↓, s. 137.
  9. Władysław Stachowicz. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950-1990. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 146, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  10. Stachowicz. MRN w Sanoku 2008 ↓, s. 163.
  11. Waldemar Bałda: Sowa i bocian. Opowieść o Posadzie Olchowskiej – III dzielnicy Miasta Sanoka. Kraków: AB Media, 2012, s. 107. ISBN 978-83-935385-7-7.
  12. Stachowicz. MRN w Sanoku 2008 ↓, s. 137-138.
  13. Stachowicz. MRN w Sanoku 2008 ↓, s. 146.
  14. Władysław Stachowicz: Życie gospodarcze. Czasy industrializacji 1949–1956. W: Sanok. Dzieje miasta. Kraków: Secesja, 1995, s. 829. ISBN 83-86077-57-3.
  15. Stachowicz. MRN w Sanoku 2008 ↓, s. 145, 148, 152, 156, 158, 169, 222.
  16. Stachowicz. MRN w Sanoku 2008 ↓, s. 140, 144, 160.
  17. Stachowicz. MRN w Sanoku 2008 ↓, s. 171.
  18. Stachowicz. MRN w Sanoku 2008 ↓, s. 155.
  19. Zofia Bandurka: Wykaz imienny zaproszonych i obecnych na Zjeździe – przygotowała mgr Zofia Bandurkówna. W: Dwa dni w mieście naszej młodości. Sprawozdanie ze zjazdu koleżeńskiego wychowanków Gimnazjum Męskiego w Sanoku w 70-lecie pierwszej matury w roku 1958. Warszawa: 1960, s. 131.
  20. Andrzej Brygidyn, W latach powojennych. Życie polityczne. W dobie stalinowskiego terroru w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 787.
  21. Leczyłem kardynała Wyszyńskiego. Wywiad z doktorem Stanisławem Lewkiem. W: Halina Więcek: Zwyczajni – niezwyczajni. Wywiady I. Sanok: 2007, s. 81. ISBN 987-83-906746-7-6.
  22. 1958. Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888-1958. biblioteka.sanok.pl. [dostęp 13 marca 2014].
  23. Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888–1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958.

BibliografiaEdytuj

  • Księga pamiątkowa 1928-2008 II Liceum Ogólnokształcącego im. Marii Skłodowskiej-Curie w Sanoku wydana z okazji jubileuszu 80-lecia szkoły. Sanok: 2008, s. 129-130.
  • Władysław Stachowicz. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950–1990. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990, 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X.