Ochodze

wieś w województwie opolskim

Ochodze (dodatkowa nazwa w j. niem. Ochotz, w latach 1936-1945 Frühauf[1]) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie opolskim, w gminie Komprachcice.

Artykuł 50°36′39″N 17°48′40″E
- błąd 39 m
WD 50°36'40"N, 17°48'40"E, 50°41'N, 17°50'E
- błąd 39 m
Odległość 33 m
Ochodze
wieś
Ilustracja
Szkoła podstawowa w Ochodzach
Państwo  Polska
Województwo  opolskie
Powiat opolski
Gmina Komprachcice
Liczba ludności (2006) 1200
Strefa numeracyjna 77
Kod pocztowy 46-070
Tablice rejestracyjne OPO
SIMC 0496857
Położenie na mapie gminy Komprachcice
Mapa lokalizacyjna gminy Komprachcice
Ochodze
Ochodze
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ochodze
Ochodze
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Ochodze
Ochodze
Położenie na mapie powiatu opolskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu opolskiego
Ochodze
Ochodze
Ziemia50°36′39″N 17°48′40″E/50,610833 17,811111

Od 1950 miejscowość należy do województwa opolskiego.

Z Opola dojazd autobusami miejskimi linii nr 8.

NazwaEdytuj

W XII wieku wydzielanie majątku czy kompleksu majątków z ogólnej jurysdykcji wymagało nie tylko udzielenia przywilejów (tutaj wystarczało właściwie ogłoszenie na wiecu książęcej decyzji), ale wyraźnego określenia obszaru objętego immunitetem[2]. Było to tym bardziej konieczne, że wydzielony majątek, a zwłaszcza obszar przeznaczony dopiero do skolonizowania, należało wyodrębnić ze struktury opolnej; z „książęcych” terenów leśnych korzystała bowiem ludność określonych opoli, roszcząc sobie do nich uświęcone dawną tradycją prawa. Na miejsce skomplikowanych powiązań i roszczeń pojawiła się granica linearna, wyodrębniająca objęty immunitetem obszar[3].

Wytyczenie tej granicy dokonywał książę, często osobiście albo za pośrednictwem wysokich urzędników, obchodząc lub objeżdżając wydzielany teren i wyznaczając granice przez naciosy na drzewach lub wystawianie kamieni granicznych. Taki sposób wytyczania granic, jak również sam ograniczony obszar nazywano ochodzą lub (częściej) ujazdem (łac. circuitio i circumequitatio)[4]. Więcej na ten temat w wikipedii pod hasłem Ujazd.

Według niemieckiego językoznawcy Heinricha Adamy’ego nazwa miejscowości pochodzi od polskiej nazwy oznaczającej chęć - ochoty[5]. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu jako najstarszą zanotowaną nazwę miejscowości, wcześniejszą od niemieckiej wymienia Ochoc, które tłumaczy jako "Schmausort, Lustort" czyli po polsku "Miejscowość ochoty, ucztowania"[5].

Niemcy zgermanizowali nazwę na Ochotz[5] w wyniku czego utraciła ona swoje pierwotne znaczenie. Po wojnie polska administracja spolonizowała zgermanizowaną nazwę na Ochodze. Obecnie obie nazwy nie wiążą się z pierwszym znaczeniem.

HistoriaEdytuj

 
Stara pieczątka z herbem wsi

Pierwsze wzmianka o wsi pochodzi z 1295. Wiadomo, że mieszkańcy płacili wówczas dziesięcinę (zboże) dla kościoła w Chrząszczycach, gdyż miejscowość należała do tamtejszej parafii. Nazwa miejscowości najprawdopodobniej pochodzi od śląskich słów ochodza lub ochoza – oznaczały one miejsce, które należy obejść. Według innej teorii określano tak również osady, których granice ustalano przez wspólny obchód z sąsiadami[6]. W dokumentach pojawiały się również nazwy Ochoze i Ochoc, a w Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (około 1300) nazwa Ochoss[7].

W 1536 wieś kupili bracia Buchta, razem z sąsiednim Domeckiem. Niewiele wiadomo o późniejszym okresie. W 1783 właścicielem wsi miał być niejaki Koschützki. W 1845 mieszkały w niej 372 osoby, w 1890 – 570, a pod koniec pierwszej dekady XX wieku 638 osób. W 1921 podczas plebiscytu za pozostaniem w granicach Niemiec głosowało 338 mieszkańców, a za Polską 121.

Pod koniec lat 20. w Ochodzach mieszkało 761 katolików i 8 ewangelików. W pobliskiej leśniczówce Frühauf znajdował się pomocniczy urząd leśny nadleśnictwa Prószków. Nazwę leśniczówki przyjęto za nazwę całej wsi w 1936, kiedy to władze hitlerowskie zmieniły wiele nazw miejscowości na brzmiące "bardziej niemiecko" (na polskiej przedwojennej mapie nazwa wsi brzmiała Ochodza)[8]. Tuż przed wybuchem II wojny światowej liczba mieszkańców przekroczyła 1000 osób.

Ochodze posiadały w przeszłości własny herb – znajdował się on na pieczęciach gminnych. Przedstawiał on skaczącego jelenia oraz drzewo i stojącego obok niego mężczyznę (myśliwego lub leśniczego). Miał prawdopodobnie nawiązywać do pobliskich lasów oraz istniejącej w nich leśniczówki.

ZabytkiEdytuj

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisany jest[9]:

inne zabytki:

  • pomnik mieszkańców poległych podczas I wojny światowej
  • liczne domy mieszkalne z przełomu XIX i XX wieku.
Zabytki Ochódz
Pomnik poległych mieszkańców w czasie wojen światowych
Kościół św. Marcina w Ochodzach

CiekawostkiEdytuj

Mieszkańców Ochódz nazywano w przeszłości "wystrachami" – od nazwiska bardzo często występującego we wsi do dnia dzisiejszego, lub "huraszoukami" – z powodu charakterystycznej wymowy "sz" zamiast "s"[6].

PrzypisyEdytuj

  1. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  2. Zofia Podwińska, Zmiany form osadnictwa wiejskiego na ziemiach polskich we wczesnym średniowieczu. Źreb, wieś, opole, Wrocław 1971, s. 202.
  3. Benedykt Zientara, Henryk Brodaty i jego czasy, Warszawa 1997, s. 130.
  4. Tamże.
  5. a b c Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 82.
  6. a b Gmina Komprachcice, J. Filipczyk, M. Goc, E.Matuszczyk, U. Zajączkowska, brak roku wydania, ​ISBN 83-901570-9-8​, s. 33.
  7. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis
  8. Przedwojenna mapa WiG
  9. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 94. [dostęp 2.1.2013].

bibliografiaEdytuj

  • Kodeks dyplomatyczny Śląska. Zbiór dokumentów i listów dotyczących Śląska. T. 1. Obejmujący lata 971-1204, wyd. Maleczyński K., Wrocław 1956.
  • Podwińska Z., Zmiany form osadnictwa wiejskiego na ziemiach polskich we wczesnym średniowieczu. Źreb, wieś, opole, Wrocław 1971.
  • Zientara B., Henryk Brodaty i jego czasy, Warszawa 1997.