Prószków

miasto w województwie opolskim
Nie mylić z: Pruszków.

Prószków[2] (dodatkowa nazwa w niem.  Proskau, dawniej też Prosków[3]) – miasto w województwie opolskim, w powiecie opolskim, siedziba gminy, położone 8 km na południe od Opola, historycznie leży na Górnym Śląsku. Prawa miejskie Prószków uzyskał w 1560, utracił je w 1915 i ponownie odzyskał w 2004.

Prószków
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Kamienice przy rynku
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  opolskie
Powiat opolski
Gmina Prószków
Data założenia 1250
Prawa miejskie 1560–1915 i od 2004
Burmistrz Krzysztof Cebula
Powierzchnia 16,22 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

2690[1]
165,8 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 77
Kod pocztowy 46-060
Tablice rejestracyjne OPO
Położenie na mapie gminy Prószków
Mapa konturowa gminy Prószków, w centrum znajduje się punkt z opisem „Prószków”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Prószków”
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa konturowa województwa opolskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Prószków”
Położenie na mapie powiatu opolskiego
Mapa konturowa powiatu opolskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Prószków”
Ziemia50°34′35″N 17°52′17″E/50,576389 17,871389
TERC (TERYT) 1609104
SIMC 0502523
Urząd miejski
ul. Opolska 17
46-060 Prószków
Strona internetowa

Przez miasto przebiega droga wojewódzka nr 414: Prudnik-Opole, a obok Prószkowa przebiega autostrada A4 (jednak bez możliwości zjazdu; znajduje się tam tylko MOP kat. I, od 2006 roku[4]).

Według danych z 30 czerwca 2016 miasto liczyło 2690 mieszkańców[5].

NazwaEdytuj

Polską nazwę miejscowości w formie Prusków oraz niemiecką Proskau w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 wymienił górnośląski ksiądz i pisarz, Józef Lompa[6]. Nazwy Prusków i Proskau oraz Pruszków podaje także Słownik geograficzny Królestwa Polskiego[7].

HistoriaEdytuj

 
Pd-zach. skrzydło zamku i basteja od strony ul. Młyńskiej
 
Prószków, 1903 r.

Najstarsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1250 r. Od XIV wieku była ona własnością rodziny Prószkowskich. W 1563 r. wybudowali oni zamek w stylu odrodzenia, zburzony następnie przez Szwedów w 1644 r., a odbudowany w 1677 roku. Do zamku należała fabryka fajansów, która przetrwała do 1850 r. Od XVIII do początku XX wieku w Prószkowie produkowano też piwo.

Gdy ostatni męski potomek rodu, hrabia Leopold Prószkowski, zginął w pojedynku w roku 1769, dobra prószkowskie wraz z zamkiem przeszły na własność hrabiego von Dietrichstein, męża Karoliny Maksymiliany, córki Jana Krzysztofa Prószkowskiego. Dietrichsteinowie sprzedali prószkowski zamek w roku 1783 królowi pruskiemu Fryderykowi II Hohenzollernowi.

W roku 1847 powstała tu Królewska Akademia Rolnicza, a w roku 1868 swoją działalność rozpoczął Królewski Instytut Pomologiczny, którego inicjator – Gustaw Stoll, jako pierwszy dyrektor uczelni, przyczynił się do rozbudowy obiektów dydaktycznych oraz powiększenia powierzchni gospodarstwa, gdzie pojawiły się szkółki i pola uprawne. Od 1871 roku powstawały kolejno: internat, mieszkania dla pracowników, przetwórnia owoców, system wodociągów nawadniających sad, cieplarnie oraz chłodnie. Następnie w 1878 założono park w celach dydaktycznych i ochronnych dla słabo odpornych odmian drzew owocowych. W 1915 roku nazwę instytutu zmieniono na „Królewska Szkoła Sadowniczo-Ogrodowa”. W roku 1924 uczelnię przekształcono na Niższą Roczną Szkołę Ogrodniczą, która działała do roku 1944. Do absolwentów tej uczelni należał Zygmunt Rościszewski, polski zoolog, profesor na Uniwersytecie w Dorpacie[8]

Podczas plebiscytu w 1921 roku 1587 osób głosowało za Niemcami, a 151 za Polską[9].

Po przyłączeniu do Polski w roku 1947 powstało Państwowe Koedukacyjne Liceum Ogrodnicze, a jego następcą było Państwowe Technikum Ogrodnicze. W roku 1969 wybudowano nowy budynek główny oraz internat i tak rozpoczął działalność Zespół Szkół Ogrodniczych im. Józefa Warszewicza. Były PGR, który znajdował się w bezpośrednim sąsiedztwie przyłączono do szkoły i powstało Gospodarstwo Pomocnicze przy Zespole Szkół Ogrodniczych im. J. Warszewicza w Prószkowie, które funkcjonowało do lat dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia. Obecnie szkoła nosi nazwę Zespołu Szkół im. J. Warszewicza. Budynek szkoły oraz przyległy teren, w tym boiska sportowe, zostały wyremontowane i zmodernizowane. Przy Zespole Szkół działa Wojewódzki Ośrodek Szkolenia Młodzieży w Piłce Nożnej. Szkoła stanowi jeden z elementów zasobów kulturowych o dużym znaczeniu dla miejscowości oraz dla regionu. Po okresie świetności Państwowego Technikum Ogrodniczego, które było kontynuacją działalności tego ośrodka ogrodnictwa, do dziś pozostały szklarnie i część budynków gospodarczych. Jeszcze w latach osiemdziesiątych uprawiano tutaj na szeroką skalę sady owocowe i szkółkarstwo. Funkcjonowała przetwórnia warzyw i owoców oraz chlewnia. Całość zabudowań związanych z dawnymi i istniejącymi szkołami i gospodarstwami nazywana jest Pomologią.

Manufaktura fajansuEdytuj

Pierwsze manufaktury na Śląsku powstały w XVIII wieku. Hrabia Leopold Pruskowski z Prószkowa założył prószkowską w 1763 roku.[10] W latach koniunktury zakład zatrudniał prawie 80 osób. Prosperity wspierał zakaz, obowiązujący od 1771 roku, importu ceramiki, kamionki i fajansu cienkościennego. Od 1784 roku właścicielem klucza prószkowskiego wraz z manufakturą stał się rząd pruski. Do produkcji fajansu używano gliny z urobisk w Strzeleczkach, Zimnicach Wielkich, Chrząszczyc i Prószkowa. Produkcję prowadzono do roku 1853.

DemografiaEdytuj

  • Piramida wieku mieszkańców Prószkowa w 2014 roku[1].


 

ZabytkiEdytuj

 
Prószkowski zamek - pałac
 
Stary cmentarz niemiecki

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[11]:

  • kościół par. pw. św. Jerzego, barokowy z 1687 – XVII wieku, XIX w.
  • plebania, z XVII w., z połowy XVIII w.
  • zespół zamkowy, z XVI/XVII w., XVIII/XIX w.:
    • zamek, dawniej w rękach rodu Prószkowskich (Proskowski). Wybudowany w XVI wieku w stylu renesansowym, po zniszczeniach w XVIII wieku przebudowany w stylu barokowym
    • park
  • dom, ul. Korfantego 1, z końca XVIII w.
  • dom, ul. Zawadzkiego 36, z XVIII w., XX w.

Prószków - Pomologia

  • zajazd, ul. Opolska 9, z początku XX w.
  • park – arboretum.

inne zabytki:

  • budynek dawnego browaru z 1870 r., przy ulicy Zamkowej
  • dawny kościół ewangelicki z 1866 r.
  • kapliczka św. Nepomucena z 1877 r.
  • stary cmentarz niemiecki z nagrobkami z XVIII–XX wieku.

ReligiaEdytuj

CiekawostkiEdytuj

  • w dniu 29 lipca 1921 roku w Prószkowie zanotowano najwyższą temperaturę na terenie dzisiejszych ziem polskich. Termometr na wówczas niemieckiej stacji meteorologicznej pokazał plus 40,2 stopnia[13]. Do dziś rekord ten nie został pobity.
  • w Berlinie w dzielnicy Friedrichshain od 1881 roku istnieje Proskauer Strasse.

Współpraca międzynarodowaEdytuj

Miasta i gminy partnerskie:

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Prószków w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-11] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262)
  3. http://maps.mapywig.org/m/WIG_maps/series/100K_300dpi/P46_S26_477_OPPELN_(Opole)_1932_300dpi.jpg
  4. Są MOP-y, motofakty.pl [dostęp 2017-11-26].
  5. Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 30 VI 2008 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2008. ISSN 1734-6118.
  6. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, str.28.
  7. Prószków, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IX: Pożajście – Ruksze, Warszawa 1888, s. 126.
  8. Stanisław Sroka: Polski SŁownik Biograficzny. [dostęp 2017-02-14].
  9. Wyniki plebiscytu w powiecie opolskim.
  10. F. Mainuš, Prószkowska manufaktura wyrobów fajansowych w latach 1769-1783, "Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka", 2, 1958, s. 224 [1]
  11. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 99. [dostęp 6.1.2013].
  12. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2014-06-04].
  13. Mizerski W., Żukowski J. (red.): Tablice geograficzne. Warszawa: Adamantan, 2001. ISBN 83-7350-025-1.

BibliografiaEdytuj

  • Heinrich E., Pawełczyk A., Zarys dziejów Prószkowa, Proboszcz Parafii pw. św. Jerzego w Prószkowie, 2000.
  • Mierzejewski Zenobiusz, Park arboretum w Prószkowie, Śląskie wydawnictwo ADAN Opole 2001.
  • Szołtysik Grzegorz, Studium zasobów przyrodniczych, krajobrazowych, i kulturowych zespołu parkowo-zabytkowego w Pomologii w gminie Prószków wraz z przyległymi gruntami, Rada Programowa Stowarzyszenia „Zielona Ziemia”, Prószków 2007.

Linki zewnętrzneEdytuj