Oliwczyk[5] (Sapayoa aenigma) – gatunek ptaka z rodziny oliwczyków (Sapayoidae), której jest jedynym przedstawicielem. Mały ptak zamieszkujący Amerykę Centralną i Południową. Gatunek niezagrożony wyginięciem.

Oliwczyk
Sapayoa aenigma[1]
E. Hartert, 1903[2]
Ilustracja

{{{opis 2. grafiki}}}
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Rodzina Sapayoidae
Irestedt, Ohlson, Zuccon, Källersjö & Ericson, 2006[3]
Rodzaj Sapayoa
E. Hartert, 1903[2]
Gatunek oliwczyk
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Systematyka i taksonomiaEdytuj

Takson po raz pierwszy opisany przez Harterta w 1903 roku pod obecną nazwą[2]. Jako lokalizację holotypu autor wskazał rzekę Sapayo, w prowincji Esmeraldas w Ekwadorze[2]. Klasyfikacja i pozycja systematyczna niejasna[6]. Takson ten bywa umieszczany w rodzinie Eurylaimidae[7] lub Pipridae[8]. Najprawdopodobniej oddzielił się od Eurylaimidae we wczesnym eocenie[9]. Takson monotypowy – nie wyróżniono podgatunków[7][10][6].

Nazwa rodzajowa odnosi się do rzeki Sapayo w Ekwadorze w prowincji Esmeraldas[11], natomiast nazwa gatunkowa pochodzi od wyrazu αινιγμα ainigma oznaczającego w języku greckim tajemniczy, zagadkowy[12].

WystępowanieEdytuj

Oliwczyk występuje w Panamie (wschodnia część od Strefy Kanału Panamskiego), zachodnią Kolumbię (wybrzeże Oceanu Spokojnego i na wschód do środkowej części doliny Magdaleny) i na południe do skrajnie północno-zachodniego Ekwadoru (Esmeraldas, północno-zachodnia Pichincha)[6][7][13][4].

MorfologiaEdytuj

Mały ptak o długości ciała 13,5–15 cm oraz masie ciała wynoszącej 20,8 g[6]. Gatunki o szerokim i płaskim dziobie, u którego nasady występują długie, czarne, podobne do szczeciny pióra (ang. rictal bristle) [6]. Ogon długi podobnie jak u gorzykowatych. Samiec ma na czubku głowy żółty, podłużny czub, który zazwyczaj jest ukryty (u samicy czub nie występuje) [6]. Upierzenie głównie w kolorze jasnooliwkowym, skrzydła i ogon bardziej ciemne, natomiast gardło i brzuch bardziej w odcieniu żółtym. Tęczówki czerwonawo-brązowe, dziób czarny, nogi szare[6]. Ubarwienie osobników młodocianych nieopisane, ale prawdopodobnie przypominają samice[6].

GłosEdytuj

Głosy wydawane przez te ptaki są słabo poznane. Dwa nagrane głosy opisane jako miękkie, nieco nosowe trele i nieco głośniejsze czip, ch-ch-ch[6].

EkologiaEdytuj

ŚrodowiskoEdytuj

Ptak ten zamieszkuje niższe i średnie strefy wilgotnych lasów, często w pobliżu strumieni i wąwozów[6]. Obserwowany do wysokości 1100 m n.p.m.[6]

PożywienieEdytuj

Ptak ten żywi się małymi owocami i owadami[6]. Na owady poluje czatując często przez dłuższy czas na gałęziach, rozglądając się wokoło. Owady są łapane zarówno w powietrza, jak i zbierane z liści[6]. Regularnie tworzy na czas żerowania mieszane stada z innymi gatunkami[6].

RozródEdytuj

Okres rozrodczy pod koniec kwietnia i na początku maja, w Panamie zaobserwowano gniazdo z pisklętami w maju[6]. W zachodniej Kolumbii obserwowano ptaki w kondycji rozrodczej w okresie od lutego do kwietnia[6]. Jedyne znalezione gniazdo miało kształt gruszki, zwężając się na górze[6]. Na dole było nieco bardziej zaokrąglone, zbudowane było z długich pasków włóknistej kory. Wejście do gniazda znajdowało się bliżej dna[6]. Gniazdo zawieszone było na drzewie z rodzaju Perebea dwa metry nad leśnym strumieniem[6]. W środku znajdowały się dwa pisklęta, karmione przez oboje rodziców[6].

MigracjeEdytuj

Najprawdopodobniej gatunek osiadły[6].

Status i ochronaEdytuj

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody został zaliczony do kategorii LC (najmniejszej troski)[4]. Globalnie niezagrożony wyginięciem. Stan populacji słabo poznany ze względu na skryty tryb życia[6].

PrzypisyEdytuj

  1. Sapayoa aenigma, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b c d E. Hartert. On a remark new oligomydian genus and species from Ecuador. „Novitates Zoologicae”. 10, s. 117, 1903 (ang.). 
  3. M. Irestedt, J. I. Ohlson, D. Zuccon, M. Källersjö, P. G. P. Ericson. Nuclear DNA from old collections of avian study skins reveals the evolutionary history of the Old World suboscines (Aves, Passeriformes). „Zoologica Scripta”. 35 (6), s. 576-580, 2006. DOI: 10.1111/j.1463-6409.2006.00249.x (ang.). 
  4. a b c BirdLife International, Sapayoa aenigma, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015 [online], wersja 2014.3 [dostęp 2015-01-31] (ang.).
  5. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Sapayoidae Irestedt, Ohlson, Zuccon, Källersjö & Ericson, 2006 - oliwczyki - Sapayoa (wersja: 2019-04-15). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-11-22].
  6. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v D. Snow: Broad-billed Sapayoa (Sapayoa aenigma). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2015. [dostęp 2015-01-31]. (ang.)
  7. a b c Frank Gill, David Donsker (red.): NZ wrens, broadbills & pittas (ang.). IOC World Bird List: Version 5.3. [dostęp 2015-10-25].
  8. D. Snow: Family Pipridae (Manakins). W: Josep del Hoyo, Andrew Elliott, David A. Christie: Handbook of the Birds of the World. Cz. 9: Cotingas to Pipits and Wagtails. Barcelona: Lynx Edicions, 2004, s. 167. ISBN 84-87334-69-5. (ang.)
  9. John H. Boyd III: Sapayoidae: Sapayoa (ang.). W: Aves—A Taxonomy in Flux 2.89 Introduction [on-line]. John Boyd's Home Page. [dostęp 2015-01-31].
  10. Denis Lepage: Oliwczyk (Sapayoa aenigma) Hartert, 1903. Avibase. [dostęp 2015-01-31].
  11. Jobling, J. A.: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2014. [dostęp 2015-01-31]. (ang.)
  12. Jobling, J. A.: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2014. [dostęp 2015-01-31]. (ang.)
  13. J. Ekstrom, S. Butchart: Broad-billed Sapayoa Sapayoa aenigma. BirdLife International. [dostęp 2015-01-31].

Linki zewnętrzneEdytuj