Oryks[8] (Oryx) – rodzaj ssaka z podrodziny antylop (Antilopinae) w obrębie rodziny wołowatych (Bovidae). Oryksy znane były już starożytnym Egipcjanom, którzy często przedstawiali ich wizerunki na reliefach.

Oryks
Oryx[1]
de Blainville, 1816[2]
Ilustracja
Przedstawiciel rodzaju – oryks szablorogi (O. dammah)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

łożyskowce

Rząd

Cetartiodactyla

Podrząd

przeżuwacze

Infrarząd

Pecora

Rodzina

wołowate

Podrodzina

antylopy

Plemię

antylopowce

Rodzaj

oryks

Typ nomenklatoryczny

Antilope oryx Pallas, 1777 (= Capra gazella Linnaeus, 1758)

Synonimy
Gatunki

zobacz opis w tekście

Zasięg występowaniaEdytuj

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Afryce i na Półwyspie Arabskim[9][10][11].

MorfologiaEdytuj

Długość ciała 153–235 cm, długość ogona 37–60 cm, długość ucha 197–23 cm, długość tylnej stopy 47–52 cm, wysokość w kłębie 81–125 cm; długość rogów 70–150 cm; masa ciała samic 54–210 kg, samców 65–240 kg[10]. Wzór zębowy: I   C   P   M   (x2) = 44[10].

SystematykaEdytuj

EtymologiaEdytuj

  • Oryx (Onyx): gr. ορυξ orux, ορυγος orugos „antylopa o spiczastych rogach”[12].
  • Aegoryx: gr. αιξ aix, αιγος aigos „koza, kozioł”[13]; ορυξ orux, ορυγος orugos „antylopa o spiczastych rogach”[14]. Gatunek typowy: Cemas algazel Oken, 1816 (= Antilope dammah Cretzschmar, 1827).
  • Sivoryx: Siwalik, Indie[15]; rodzaj Oryx de Blainville, 1816. Gatunek typowy: †Sivoryx cautleyi Pilgrim, 1939 (= †Antilope sivalensis Lydekker, 1878).
  • Praedamalis: łac. prae „zanim, przed”[16]; rodzaj Damalis J.E. Gray, 1846 (sasebi). Gatunek typowy: †Praedamalis deturi Dietrich, 1950.
  • Aeotragus: gr. αιων aiōn „okres istnienia, generacja”[17]; τραγος tragos „kozioł”[18]. Gatunek typowy: †Aeotragus garussi Dietrich, 1950 (= †Praedamalis deturi Dietrich, 1950).

Podział systematycznyEdytuj

Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki[9][8]:

Opisano również kilka gatunków wymarłych:

UwagiEdytuj

  1. Niepoprawna późniejsza pisownia Oryx de Blainville, 1816.

PrzypisyEdytuj

  1. Oryx, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. H.M.D. de Blainville. Sur plusieurs espèces d’animaux mammifères, de l’ordre des ruminans. „Bulletin de la Société philomathique de Paris”. Année 1816, s. 75, 1816. (fr.). 
  3. J.E. Gray. On the Natural Arrangment of Vertebrose Animals. „The London Medical Repository”. 15, s. 307, 1821. (ang.). 
  4. R.I. Pocock. On some External Characters of Ruminant Artiodactyla. — Part III. The Bubalinæ and Oryginæ. „The Annals and Magazine of Natural History”. Ninth series. 2, s. 221, 1918. (ang.). 
  5. G.E. Pilgrim. The fossil Bovidae of India. „Memoirs of the Geological Survey of India, Palaeontologia Indica”. 26, s. 73, 1939. (ang.). 
  6. a b Dietrich 1950 ↓, s. 30.
  7. Dietrich 1950 ↓, s. 38.
  8. a b Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 181. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  9. a b C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 350. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
  10. a b c C. Groves, D. Leslie, B. Huffman, R. Valdez, K. Habibi, P. Weinberg, J. Burton, P. Jarman & W. Robichaud: Family Bovidae (Hollow-horned Ruminants). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (red. red.): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 2: Hoofed Mammals. Barcelona: Lynx Edicions, 2011, s. 689–692. ISBN 978-84-96553-77-4. (ang.).
  11. D.E. Wilson & D.M. Reeder (red. red.): Genus Oryx. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-05-02]. (ang.).
  12. T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 485, 1904. (ang.). 
  13. Jaeger 1944 ↓, s. 8.
  14. Jaeger 1944 ↓, s. 157.
  15. Jaeger 1944 ↓, s. 214.
  16. Jaeger 1944 ↓, s. 183.
  17. Jaeger 1944 ↓, s. 10.
  18. Jaeger 1944 ↓, s. 240.
  19. C. Arambourg: Vertébrés villafranchiens d’Afrique du Nord (artiodactyles, carnivores, primates, reptiles, oiseaux). Paris: Fondation Singer-Polignac, 1979, s. 82. ISBN 978-29-00-92704-5. (fr.).
  20. E.S. Vrba & J. Gatesy. New antelope fossils from Awash, Ethiopia, and phylogenetic analysis of Hippotragini (Bovidae, Mammalia). „Palaeontologia africana”. 31, s. 60, 1994. (ang.). 
  21. R. Lydekker: Indian tertiary and post-tertiary vertebrata. Siwalik and Narbada Proboscidia. W: Geological Survey of India: Indian Tertiary and post Tertiary Vertebrata. T. 3. Cz. 1. Calcutta: Geological Survey Office, 1878, s. 154, seria: Memoirs of the Geological Survey of India, Palaeontologia Indica. (ang.).

BibliografiaEdytuj

  • E.C. Jaeger: Source-book of biological names and terms. Wyd. 1. Springfield: Charles C. Thomas, 1944, s. 1-256. (ang.).
  • W.O. Dietrich. Fossile Antilopen und Rinder Aquatorialafrikas. (Material der Kohl-Larsen’schen Expeditionen). „Paläontographica”. Abteilung A. 99, s. 1–62, 1950. (niem.).