Państwowa Komisja Badania Wypadków Lotniczych

Państwowa Komisja Badania Wypadków Lotniczych (PKBWL) – polska niezależna stała komisja działająca przy ministrze właściwym do spraw transportu (od 2007 roku Ministerstwo Infrastruktury, od 2011 roku Ministerstwo Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej). Powołana do życia w 2002 roku[2], prowadząca badania zdarzeń lotniczych czyli wypadków, poważnych incydentów i w niektórych okolicznościach incydentów lotniczych. PKBWL wykonuje swoje zadania w imieniu ministra właściwego do spraw transportu. Główna siedziba PKBWL znajduje się w Warszawie, z kolei dwa przedstawicielstwa terenowe PKBWL znajdują się w Gliwicach i Poznaniu[3].

Państwowa Komisja Badania Wypadków Lotniczych
Logo
Logo PKBWL
Ilustracja
Siedziba PKBWL znajduje się w Centrum Bankowo-Finansowym w Warszawie
Państwo

 Polska

Data utworzenia

2002

Przewodniczący

Bogusław Trela

Zastępcy Przewodniczącego

Andrzej Bartosiewicz Krzysztof Miłkowski

Budżet

Brak danych

Zatrudnienie

16 (2022)[1]

Adres
ul. Nowy Świat 6/12
00-497 Warszawa
Położenie na mapie Warszawy
Mapa konturowa Warszawy, w centrum znajduje się punkt z opisem „Państwowa Komisja Badania Wypadków Lotniczych”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Państwowa Komisja Badania Wypadków Lotniczych”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Państwowa Komisja Badania Wypadków Lotniczych”
Ziemia52°13′50″N 21°01′19″E/52,230556 21,021944
Strona internetowa
Bogusław Trela, Przewodniczący PKBWL od 30 października 2020 r.

Historia powstania PKBWLEdytuj

Do wejścia w życie w 2002 r. nowej ustawy - Prawo lotnicze obowiązki prowadzenia badań zdarzeń lotniczych realizowała Główna Komisja Badania Wypadków Lotniczych (GKBWL) oraz okręgowe komisje działające przy wszystkich okręgowych Inspektoratach Kontroli Cywilnych Statków Powietrznych[4]. Po zmianie przepisów obowiązki powyższych zostały przypisane nowo powołanej Państwowej Komisji Badania Wypadków Lotniczych (PKBWL), która przejęła też część obowiązków Głównego Inspektoratu Lotnictwa Cywilnego. Zmiana była uzasadniona wstąpieniem Polski do Unii Europejskiej, która do tego czasu nie posiadała w pełni niezależnej instytucji, zajmującej się wyjaśnianiem wypadków i incydentów z udziałem samolotów, spadochroniarzy, motolotniarzy czy paralotniarzy[5]. Po utworzeniu PKBWL, funkcję Przewodniczącego, którego zadaniem było utworzenia nowego zespołu badaczy wypadków w lotnictwie cywilnym powierzono Stanisławowi Żurkowskiemu, który to pracę na rzecz bezpieczeństwa lotniczego rozpoczął jeszcze w GKBWL, a w latach 2001-2002 pełnił funkcję jej Przewodniczącego. Funkcję Przewodniczącego PKBWL pełnił do 2006 r.[6]

Zadania i kompetencje PKBWLEdytuj

PKBWL jest organem Rzeczypospolitej Polskiej, którego zadaniem jest badanie i nadzorowanie badań zdarzeń lotniczych w celu ustalenia ich przyczyn oraz wydawania zaleceń dotyczących bezpieczeństwa, mających na celu uniknięcie podobnych zdarzeń w przyszłości.

PKBWL prowadzi i nadzoruje badania zdarzeń lotniczych uwzględniając standardy i zalecane praktyki określone w Załączniku 13 do Konwencji o Międzynarodowym Lotnictwie Cywilnym, której stronami są 193 Państwa, w tym Rzeczpospolita Polska[7]. Krajową podstawą prawną określającą zasady badania zdarzeń lotniczych, powoływania członków PKBWL i funkcjonowania Komisji jest Ustawa Prawo lotnicze z dnia 3 lipca 2002 r.[8] Na szczeblu Unii Europejskiej kwestia badania zdarzeń lotniczych jak i funkcjonowania organu badającego tychże zdarzeń jakim jest PKBWL regulowana jest Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 996/2010 z dnia 20 października 2010 roku[9].

Zgodnie z postanowieniami wyżej wymienionych dokumentów, w zakresie swoich funkcji PKBWL jest niezależna funkcjonalnie od jakiegokolwiek organu odpowiedzialnego za bezpieczeństwo i wydawanie przepisów dotyczących lotnictwa cywilnego, a także od wszelkich innych podmiotów, których interesy lub cele mogą być sprzeczne z zadaniami powierzonymi PKBWL. PKBWL podlega jednakże kontroli Najwyższej Izby Kontroli. PKBWL posiada niezbędne wyposażenie do prowadzenia badań wypadków i incydentów oraz współpracuje w ramach specjalistycznych badań z instytutami i organizacjami badawczymi[10].

PKBWL jest także aktywnym członkiem organizacji międzynarodowych zrzeszających organy i specjalistów ds. badania wypadków lotniczych takich jak: ENCASIA[11], ISASI, ESASI czy ECAC[12].

Wynik badania konkretnego wypadku, poważnego incydentu albo incydentu lotniczego zawarty jest w raporcie końcowym lub uchwale, które odpowiednio opracowywane są przez członka PKBWL. Podejmując opracowanie raportu końcowego czy też uchwały, członkowie PKBWL kierują się zasadą swobodnej oceny dowodów i nie są związani poleceniem co do treści podejmowanych raportów końcowych czy też uchwał. Członek PKBWL nie może występować w roli biegłego sądowego w zakresie spraw prowadzonych przez Komisję. Regulamin działania Komisji wydaje minister właściwy do spraw transportu[13].

W przypadku zaistnienia wypadku w lotnictwie państwowym (najczęściej wojskowym) powoływana jest każdorazowo Komisja Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego (KBWLLP).

Skład i obowiązki członków PKBWLEdytuj

  • Przewodniczący
  • Zastępcy Przewodniczącego (dwóch),
  • Sekretarz
  • Członkowie

Przewodniczący, kieruje pracami Komisji i reprezentuje ją na zewnątrz. Przewodniczącego powołuje minister właściwy do spraw transportu na okres 4 lat. Przewodniczącym Komisji może zostać osoba posiadająca co najmniej trzyletnie doświadczenie w badaniu zdarzeń lotniczych.

Aktualnym Przewodniczącym PKBWL jest Bogusław Trela[14].

Zastępców Przewodniczącego i Sekretarza Komisji powołuje, na wniosek Przewodniczącego Komisji, Minister właściwy do spraw transportu, na okres 4 lat. Zastępcą Przewodniczącego Komisji może zostać osoba posiadająca co najmniej dwuletnie doświadczenie w badaniu zdarzeń lotniczych[8].

Członka Komisji powołuje Minister właściwy do spraw transportu, po zasięgnięciu opinii przewodniczącego Komisji, na okres 4 lat. Minister właściwy do spraw transportu może, na wniosek Komisji podjęty bezwzględną większością głosów, odwołać członka Komisji. Członkiem komisji może zostać osoba, która[8]:

  • jest obywatelem polskim i korzysta z pełni praw publicznych
  • posiada pełną zdolność do czynności prawnych
  • nie była karana za przestępstwo popełnione umyślnie
  • posiada dyplom ukończenia studiów wyższych, a w szczególności jest:
    • specjalistą z zakresu prawa lotniczego
    • specjalistą z zakresu szkolenia lotniczego
    • specjalistą z zakresu ruchu lotniczego
    • specjalistą z zakresu eksploatacji lotniczej
    • inżynierem – konstruktorem lotniczym

Za specjalistów z danego zakresu uważa się osoby posiadające odpowiednie wykształcenie wyższe oraz udokumentowaną minimum pięcioletnią praktykę w danej dziedzinie[8].

W pracach Komisji w miarę potrzeb uczestniczą eksperci. Ekspertem może być osoba posiadająca kwalifikacje oraz doświadczenie w zakresie niezbędnym do badania zdarzenia lotniczego. Ekspertowi za udział w pracach Komisji oraz sporządzanie opinii lub ekspertyzy przysługuje wynagrodzenie ustalane w umowie cywilnoprawnej, którego wysokość uzależnia się od charakteru prowadzonego badania zdarzenia lotniczego i jego złożoności[8].

Lista Przewodniczących PKBWLEdytuj

Podstawy prawne i proces badania zdarzeń lotniczychEdytuj

Badanie zdarzeń lotniczych w RP jest procesem sformalizowanym i wykonywane jest na podstawie:

  • Ustawy Prawo Lotnicze[8] i aktów wykonawczych do tej ustawy (w szczególności Rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 18 stycznia 2007 r. w sprawie wypadków i incydentów lotniczych)[15];
  • Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 996/2010 z dnia 20 października 2010 r. w sprawie badania wypadków i incydentów w lotnictwie cywilnym oraz zapobiegania im (Dz. Urz. UE L 295 z 12.11.2010, str. 35 z późn. zm.)[16];
  • Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 376/2014 z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zgłaszania i analizy zdarzeń w lotnictwie cywilnym oraz podejmowanych w związku z nimi działań następczych, zmiany rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 996/2010 oraz uchylenia dyrektywy 2003/42/WE Parlamentu Europejskiego i Rady i rozporządzeń Komisji (WE) nr 1321/2007 i (WE) nr 1330/2007[17];
  • Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) 2015/1018 z dnia 29 czerwca 2015 r. ustanawiającego wykaz klasyfikujący zdarzenia w lotnictwie cywilnym, które muszą być zgłaszane zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 376/2014[18].

Proces badania wypadków lotniczych jest oparty na założeniach i wymogach Załącznika 13 do Konwencji chicagowskiej[19] i ma na celu zapobieganie wypadkom i incydentom lotniczym. PKBWL nie orzeka co do winy i odpowiedzialności. Udostępnianie wyników badań okoliczności i przyczyn zaistniałych wypadków i incydentów lotniczych, zebranych podczas prowadzenia badania zdarzenia lotniczego w celach innych niż cel, o którym mowa wyżej, może być dokonane wyłącznie na potrzeby postępowania przygotowawczego, sądowego lub administracyjnego za zgodą sądu.

Obowiązkiem badania objęte są wypadki i incydenty lotnicze[8]:

  • Cywilnych statków powietrznych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i w polskiej przestrzeni powietrznej (Komisja może odstąpić od badania zdarzenia tylko jeśli: statek powietrzny w chwili zdarzenia był używany przez osobę nieuprawnioną, osoba używająca statku powietrznego była pod wpływem alkoholu lub środków odurzających, statek powietrzny został zbudowany lub był użytkowany niezgodnie z obowiązującymi przepisami, statek powietrzny był używany w wyniku przestępstwa, w szczególności uprowadzenia);
  • Cywilnych statków powietrznych polskich lub obcych, eksploatowanych przez użytkowników polskich poza granicami kraju, jeżeli przewidują to umowy lub przepisy międzynarodowe albo właściwy organ obcego państwa przekazał PKBWL uprawnienie do przeprowadzenia badania, albo sam nie podjął badania wypadku.

PKBWL obowiązkowo powiadamia każdorazowo Prezesa Urzędu o wszczęciu badania, a następnie w terminie 30 dni od dnia otrzymania informacji o zaistnieniu wypadku lotniczego, przesyła Prezesowi Urzędu raport wstępny. Raport końcowy z badania jest wydawany w formie uchwały PKBWL. Wnioski oraz zalecenia bezpieczeństwa formułowanie przez PKBWL, a wynikające z badania wypadków i incydentów lotniczych mają bardzo istotne znaczenie w procesie zarządzania bezpieczeństwem[10].

W Polsce przeciętnie zdarza się rocznie ponad 100 wypadków i poważnych incydentów lotniczych i kilka tysięcy incydentów i innych zdarzeń lotniczych. W 2021 roku zginęło 6 osób (w 2020 – 5 osób)[20].

 
Wypadki śmiertelne w Polsce z udziałem małych samolotów, samolotów ultralekkich, śmigłowców, wiatrakowców, szybowców i balonów – wszystkie vs „na obcych znakach" - lata 2011-2021[20].

Katastrofa polskiego Tu-154 w SmoleńskuEdytuj

Państwowa Komisja Badania Wypadków Lotniczych (PKBWL) nie badała katastrofy polskiego Tu-154 w Smoleńsku[21]. W „Rejestrze zdarzeń lotniczych 2010”, opublikowanym na jej stronach internetowych, katastrofę w Smoleńsku oznaczono sygnaturą 300/10 z adnotacją, że jednostką badającą jest komisja obca (komisja rosyjska)[22].

Na podstawie Załącznika 13 do Konwencji chicagowskiej o międzynarodowym lotnictwie cywilnym z 1944 roku[23], przewodniczący PKWBL, Edmund Klich, był akredytowanym przedstawicielem Polski przy wspólnej komisji rosyjskiego Międzypaństwowego Komitetu Lotniczego (MAK) i rosyjskiego Ministerstwa Obrony do zbadania przyczyn katastrofy[24][21]. W dniach 15–28 kwietnia 2010 Edmund Klich był również szefem Komisji Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego (KBWLLP), powołanej przez ministra obrony narodowej w celu zbadania katastrofy w Smoleńsku[25][26].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Skład PKBWL, strona PKBWK, październik 2022 [dostęp 2022-10-10].
  2. O Komisji [1]
  3. [2] Przedstawicielstwa terenowe PKBWL
  4. M. Adam Berezowski, Prawo lotnicze : komentarz, wyd. Stan prawny na 1 stycznia 2016 r, Warszawa: Wolters Kluwer, 2016, ISBN 978-83-264-9701-8, OCLC 948850532 [dostęp 2022-10-12].
  5. [3] Jak działa polski MAK, 9.02.2011, Polityka.
  6. [4] Zmarł Stanisław Żurkowski. Znana jest data pogrzebu
  7. ICAO Member States, ICAO, 1 października 2019.
  8. a b c d e f g Ustawa z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze (Dz. U. z 2020 r. poz. 1970, z 2021 r. poz. 784, 847, 1898), 17 listopada 2002.
  9. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 996/2010 z dnia 20 października 2010 roku
  10. a b Krajowy Program Bezpieczeństwa w Lotnictwie Cywilnym
  11. ENCASIA Member Authorities
  12. [5] ECAC Member States
  13. Zarządzenie nr 57 Ministra Infrastruktury z dnia 12 listopada 2008 r. w sprawie regulaminu działania Państwowej Komisji Badania Wypadków Lotniczych, transport.gov.pl [zarchiwizowane z adresu 2013-10-05]..
  14. PKBWL, Skład Państwowej Komisji Badania Wypadków Lotniczych, 24 czerwca 2021 [dostęp 2021-06-24].
  15. [6] Rozporządzenie Ministra Transportu z dnia 18 stycznia 2007 r. w sprawie wypadków i incydentów lotniczych (Dz.U. 2007 nr 35 poz. 225)
  16. [7] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 996/2010 z dnia 20 października 2010 r. w sprawie badania wypadków i incydentów w lotnictwie cywilnym oraz zapobiegania im oraz uchylające dyrektywę 94/56/WE
  17. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 376/2014 z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zgłaszania i analizy zdarzeń w lotnictwie cywilnym oraz podejmowanych w związku z nimi działań następczych, zmiany rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 996/2010 oraz uchylenia dyrektywy 2003/42/WE Parlamentu Europejskiego i Rady i rozporządzeń Komisji (WE) nr 1321/2007 i (WE) nr 1330/2007
  18. [8] Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2015/1018 z dnia 29 czerwca 2015 r. ustanawiające wykaz klasyfikujący zdarzenia w lotnictwie cywilnym, które muszą być zgłaszane zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 376/2014 (Tekst mający znaczenie dla EOG)
  19. [9] Załącznik 13 do Konwencji o międzynarodowym lotnictwie cywilnym, sporządzonej w Chicago dnia 7 grudnia 1944 r.
  20. a b ULC, Krajowy Plan Bezpieczeństwa 2022-2025, 6 czerwca 2022.
  21. a b Sławomir Kasjaniuk, KBWLLP: kto bada katastrofę Tu-154M, lotniczapolska.pl, 6 maja 2010 [dostęp 2010-08-22] [zarchiwizowane z adresu 2010-07-11].
  22. Rejestr zdarzeń lotniczych 2010, mi.gov.pl, 10 kwietnia 2010 [dostęp 2010-08-22] [zarchiwizowane z adresu 2010-06-11].
  23. Konwencja o międzynarodowym lotnictwie cywilnym, podpisana w Chicago dnia 7 grudnia 1944 r. – Konwencja chicagowska (Dz. U z 1959 r. Nr 35, poz. 212, z późn. zm.).
  24. Tу-154М № 101 – 10.04.2010, mak.ru, 10 kwietnia 2010 [dostęp 2010-08-22] [zarchiwizowane z adresu 2017-07-01] (ros.).
  25. Sławomir Kasjanuk, Edmund Klich: nie wiadomo, co mnie obowiązywało, lotniczapolska.pl, 7 maja 2006 [dostęp 2010-08-22] [zarchiwizowane z adresu 2015-04-21].
  26. Sławomir Kasjaniuk, Tusk: Edmund Klich zrezygnował z kierowania KBWLLP, lotniczapolska.pl, 28 kwietnia 2010 [dostęp 2010-08-22] [zarchiwizowane z adresu 2013-08-12].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj