Pelikan brunatny

Pelikan brunatny (Pelecanus occidentalis) – gatunek dużego ptaka z rodziny pelikanów (Pelecanidae) występujący na wybrzeżach znacznej części obu Ameryk – na Pacyfiku od południowej Kanady po Peru, na Atlantyku od północno-wschodnich Stanów Zjednoczonych po Gujanę Francuską.

Pelikan brunatny
Pelecanus occidentalis[1]
Linnaeus, 1766
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd pelikanowe
Rodzina pelikany
Rodzaj Pelecanus
Gatunek pelikan brunatny
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     lęgowiska

     obszary nielęgowe

SystematykaEdytuj

Po raz pierwszy opisany przez Karola Linneusza w 1766 roku.

Etymologia nazwy naukowej i polskiejEdytuj

Jego polska nazwa nawiązuje do ubarwienia piór.

CharakterystykaEdytuj

MorfologiaEdytuj

Wygląd zewnętrzny: Obie płci ubarwione jednakowo, ale samiec nieco większy od samicy. Upierzenie samca i samicy: głowa biała, czoło żółte, szyja kasztanowata, ciało szarobrązowe. Nogi czarne. Dziób szary. Upierzenie młodych: szarobrązowe z białym spodem ciała. Samce poza okresem lęgowym: mniejsza ilość barwy żółtej i ciemniejsza szyja.

Rozmiary:

  • Długość ciała – 105–152 cm[3]
  • Rozpiętość skrzydeł – 203–228 cm[3]
  • Długość dzioba – 28,0–34,8 cm[3]

Masa: ok. 3,5 kg i więcej[3]

GłosEdytuj

  • Zwykle milczy, czasami kracze. Pisklęta piszczą.

WystępowanieEdytuj

 
Pelikan brązowy w locie w Santa Barbara

ŚrodowiskoEdytuj

Najczęściej wybrzeża, urwiska, klify.

Zasięg występowaniaEdytuj

Północną granicę zasięgu występowania wyznacza Kolumbia Brytyjska (Kanada) na zachodzie i północno-wschodnie stany USA na wschodzie, a południową – Peru i Galapagos na zachodzie oraz Gujana Francuska na wschodzie. Sporadycznie spotykany w głębi USA oraz w Chile i Brazylii.

PożywienieEdytuj

Głównie żywi się rybami, czasem padliną. Rzuca się w locie w dół i nurkuje, nabierając pełny dziób wody z rybami, które następnie odcedza, wypluwając wodę i odlatuje. Mewy często atakują pelikany i starają się je zmusić do wypuszczenia zdobyczy, by same mogły ją złapać (kleptoparazytyzm).

Tryb życiaEdytuj

Jest to gatunek towarzyski. Poza porą lęgową żyje w stadach liczących ok. 50 ptaków, gromadzących się na wspólny sen i w miejscach, gdzie występują najlepsze ryby.

W porze gniazdowania stada stają się liczniejsze. Często można zaobserwować pelikany brunatne lecące w falistych rzędach, podążające za prowadzącym ptakiem.

Długość życia: ok. 15–25 lat

RozródEdytuj

Środowisko: Gniazdują w dołkach na ziemi lub na drzewach.

Gniazdo: Gniazda na ziemi są wysłane pierzem i ograniczone niskim kręgiem. Gniazda na drzewach zbudowane są ze źdźbeł i liści trzcin i umiejscowione na małej platformie z gałęzi. Niezależnie od miejsca gniazda, pelikany te gniazdują w koloniach.

Okres lęgowyEdytuj

Jaja: Z reguły samica składa 3 jaja.

Wysiadywanie: Jaja są wysiadywane przez oboje rodziców. Okres wysiadywania trwa ok. 39 dni.

Pora lęgowa rozpoczyna się zazwyczaj wiosną.

Pisklęta: Młode wykluwają się nieopierzone, ale już po 2 tygodniach wyrasta im gęsty puch.

Rodzice karmią pisklęta na wpół strawionymi resztkami ryb. W pierwszych dniach życia dorosłe ptaki uchylają dziób i zakraplają z niego oleistą ciecz w dzioby młodych. Kiedy małe pelikany podrosną, same wsadzają rodzicom głowy do dzioba.

Wychowanie piskląt trwa najczęściej do 9 tygodni.

Status, zagrożenie i ochronaEdytuj

Choć pelikan brunatny jest w USA i w innych rejonach pod ochroną, w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX w. jego liczebność spadła w następstwie stosowania pestycydów w rolnictwie. Teraz jednak pelikany tak się rozmnożyły, że globalna populacja tego gatunku nie jest zagrożona.

Możliwości obserwacjiEdytuj

Zaobserwować go można na wybrzeżach.

Od innych pelikanów odróżnić go można po upierzeniu. Jest jedynym pelikanem, u którego pióra są kasztanowate. Reszta pelikanów jest cała biała lub z niewielką ilością brązu na skrzydłach lub innych częściach ciała.

PodgatunkiEdytuj

Wyróżniane podgatunki[3][4]
Pelecanus occidentalis occidentalis
Linnaeus, 1766
Podgatunek nominatywny. Lęgi na Karaibach oraz karaibskich wybrzeżach Ameryki Południowej – Kolumbii, Wenezueli aż po Trynidad i Tobago.
Pelecanus occidentalis californicus
Ridgway, 1884
lęgi: pacyficzne wybrzeża południowo-zachodnich USA (w tym Kalifornii) oraz północno-zachodniego Meksyku; poza sezonem lęgowym – na północ aż do Kolumbii Brytyjskiej w Kanadzie, na południe po Gwatemalę, rzadziej Salwador
Pelecanus occidentalis carolinensis
Gmelin, 1789
lęgi: wschodnie wybrzeża USA od stanu Maryland na południe, wybrzeża Morza Karaibskiego i Morza Sargassowego, także pacyficzne wybrzeża Hondurasu, Kostaryki i Panamy; poza sezonem lęgowym zasięg rozciąga się od Nowego Jorku po Wenezuelę
Pelecanus occidentalis murphyi
Wetmore, 1945
zachodnia Kolumbia i zachodni Ekwador; poza sezonem lęgowym także północne Peru
Pelecanus occidentalis urinator
Wetmore, 1945
Galapagos

PrzypisyEdytuj

  1. Pelecanus occidentalis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Pelecanus occidentalis. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b c d e Elliott, A., Christie, D.A., Jutglar, F., de Juana, E. & Kirwan, G.M.: Brown Pelican (Pelecanus occidentalis). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019. [dostęp 2019-10-09].
  4. Frank Gill, David Donsker (red.): Ibis, spoonbills, herons, hamerkop, shoebill, pelicans (ang.). IOC World Bird List: Version 9.2. [dostęp 2019-10-09].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj