Otwórz menu główne

Podgrzybek tęgoskórowy

Podgrzybek tęgoskórowy (Pseudoboletus parasiticus (Bull.) Šutara) – gatunek grzybów z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1].

Podgrzybek tęgoskórowy
Ilustracja
Pseudobolets partasiticus wyrastające z podstawy tęgoskóra.
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj Pseudoboletus
Gatunek podgrzybek tęgoskórowy
Nazwa systematyczna
Pseudoboletus parasiticus (Bull.) Šutara
Česká Mykol. 45(1-2): 2 (1991)
Ilustracja
{{{opis drugiego obrazka}}}
2011-07-19 Pseudoboletus parasiticus 1 71875 cropped.jpg
Parasitische Röhrling (Pseudoboletus parasiticus) an Dickschaligen Kartoffelbovisten - ansicht-hms(1).jpg

Systematyka i nazewnictwoEdytuj

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Pseudoboletus, Boletaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 1790 J. B. Bulliard nadając mu nazwę Boletus parasiticus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w roku 1991 J. Šutara, przenosząc go do rodzaju Pseudoboletus[1].

Niektóre synonimy łacińskie[2]:

  • Boletus parasiticus Bull. 1790
  • Ceriomyces parasiticus (Bull.) Murrill 1909
  • Versipellis parasitica (Bull.) Quél. 1886
  • Xerocomus parasiticus (Bull.) Quél. 1888

Alina Skirgiełło w 1960 r. podała polską nazwę podgrzybek pasożytniczy, będącą tłumaczeniem nazwy łacińskiej. Władysław Wojewoda w 2003 r. zaproponował nazwę podgrzybek tęgoskórowy, dokładniej charakteryzującą ten gatunek. Obydwoje opierali się na klasyfikacji zaliczającej ten gatunek do rodzaju Xerocomus (podgrzybek)[3]. Jednak według aktualnych ustaleń taksonomicznych Index Fungorum należy on do rodzaju Pseudoboletus, tak więc obydwie polskie nazwy są niespójne z nazwą naukową.

MorfologiaEdytuj

Kapelusz

Średnicy od 2 do 6 cm. Początkowo półkolisty, później poduchowaty, na koniec spłaszczony. Powierzchnia w kolorze od brudnożółtego przez żielonawoochrowy do oliwkowobrązowego,sucha, zamszowata, popękana niekiedy na drobne poletka (szczególnie podczas suchej pogody)[4].

Rurki

Przyrośnięte lub lekko zbiegające, kanciaste, za młodu żółte, później brązowooliwkowe lub brązowożółte[4].

Trzon

Wysokość 3–7 cm długi, grubość 0,4–2 cm. Pełny, żółty do żółtobrązowego, w dole zwężony i zwykle mocno wygięty[5].

Miąższ

Żółtawy, nad rurkami cytrynowożółty, w dolnej części trzonu brunatnawy, na przekroju nieznacznie błękitnieje. Smak łagodny, zapach grzybowy[5].

Wysyp zarodników

Ciemnooliwkowy. Zarodniki owalno-wrzecionowate, bladożółte do miodowożółtych, o średnicy 12-18 x 4,5-6 µm[5].

Występowanie i siedliskoEdytuj

Opisano występowanie tego gatunku tylko we wschodniej części Ameryki Północnej i w Europie[6]. W Polsce jest dość rzadki, w literaturze mykologicznej podano jego występowanie na około 50 stanowiskach. W opracowaniu Czerwona lista roślin i grzybów Polski jest umieszczony w grupie gatunków rzadkich (kategoria zagrożenia R)[7]. Znajduje się na czerwonych listach gatunków zagrożonych także w Belgii, Danii, Słowacji, Litwie, Niemczech[3].

Rośnie jako pasożyt na owocnikach tęgoskóra cytrynowego (Scleroderma citrinum). Z jednego owocnika tęgoskóra wyrasta 1-5 owocników tego podgrzybka. Występuje w różnego typu lasach liściastych, czasami także poza lasami, tylko na kwaśnych glebach torfowych i piaszczystych[4].

Od 2014 r. w Polsce jest objęty ochroną częściową grzybów[8], dawniej podlegał ochronie ścisłej.

Gatunki podobneEdytuj

Grzybem podobnie wyglądającym jest tzw. podgrzybek zajączek (Boletus subtomentosus), jednak osobliwe miejsce występowania podgrzybka pasożytniczego właściwie wyklucza pomyłkę[5].

FilatelistykaEdytuj

Poczta Polska wyemitowała 30 czerwca 1980 r. znaczek pocztowy przedstawiający podgrzybka tęgoskórowego o nominale 2 złote. Autorem projektu znaczka był prof. Alojzy Balcerzak. Znaczek był w obiegu do 31 grudnia 1994 r.[9].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2014-09-18].
  2. Species Fungorum. [dostęp 2011-10-15].
  3. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. a b c d Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. s. 480. ISBN 83-7404-513-2.
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2014-09-15].
  7. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki: Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: IB PAN, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  8. Dz.U. z 2014 r. poz. 1408 – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin
  9. Marek Jedziniak: Grzyby niejadalne pod ochroną (pol.). www.kzp.pl. [dostęp 2018-05-27].