Otwórz menu główne

Pułk KOP „Wołożyn”oddział piechoty Korpusu Ochrony Pogranicza.

Pułk KOP „Wołożyn”
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1929
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Wołożyn
Tradycje
Kontynuacja 207 Pułk Piechoty
Dowódcy
Pierwszy ppłk Józef Urbanek
Ostatni płk piech. Władysław Józef Mikołajczak
Organizacja
Numer kryptonimowy: 53[a]
Dyslokacja Wołożyn
Formacja Korpus Ochrony Pogranicza
Rodzaj wojsk piechota
Podległość Brygada KOP „Nowogródek”
KOP 1938.png
Pałac Tyszkiewiczów w Wołożynie, w którym mieściło się dowództwo pułku[b]

Spis treści

Formowanie i zmiany organizacyjneEdytuj

Pułk KOP „Wołożyn” został sformowany w 1929 roku, w składzie Brygady KOP „Nowogródek”. Dowództwo oddziału znajdowało się w Wołożynie (w zespole pałacowym (klasycystycznym) zbudowanym w 1806 roku przez Józefa Ignacego Tyszkiewicza, pałac i oficyny zniszczone w czasie I wojny światowej odbudowano i umieszczono w nich siedzibę KOP-u). Oddziałem administracyjno-gospodarczym dla pułku był 28 batalion KOP „Wołożyn”[2]. Rozkazem dowódcy KOP z 23 lutego 1937 roku została zapoczątkowana pierwsza faza reorganizacji Korpusu Ochrony Pogranicza „R.3”[3]. Pułkowi podporządkowano stację gołębi pocztowych KOP „Bogdanów”[4]

Służba granicznaEdytuj

W 1937 roku ustalono dla pułku następujący podział ochranianego odcinka granicy państwowej[5]:

  • granica południowa: odcinek dotychczasowej strażnicy „Morgi” 1 kompanii granicznej „Zebrzydowszczyzna” [wł.].

Struktura organizacyjna pułku w 1934Edytuj

Kadra pułkuEdytuj

Dowódcy pułku:

  • ppłk dypl. Józef Urbanek (16 VII 1929[7][8] – III 1932[9] → dowódca 32 pp)
  • ppłk dypl. Piotr Bartak (III 1932 – XI 1935 → szef sztabu DOK IV)
  • ppłk dypl. Władysław Frączek (XI 1935 – 1938[9] → dowódca 15 pp)
  • płk piech. Władysław Józef Mikołajczak (18 VI 1938 – 1939[9] → dowódca 207 pp)

Obsada personalna pułku w marcu 1939[10]
Wykaz przedstawia obsadę oficerską pułku przed reorganizacją[11]

  • dowódca pułku – płk piech. Władysław Józef Mikołajczak
  • oficer wyszkoleniowy pułku – kpt. Starzyński Stanisław
  • komendant PW i WF – kpt. Aleksander Tomaszewski
  • I adiutant dowódcy pułku – kpt. Władysław Moykowski
  • II adiutant dowódcy pułku – por. Franciszek Kosmala[c]
  • dowódca łączności pułku – kpt. łączn. Kazimierz Edward Żórniak
  • oficer ewidencyjny pułku – kpt. Stanisław Pasierb

Obsada personalna pułku w czerwcu 1939[12]:

  • dowódca pułku – płk piech. Władysław Józef Mikołajczak[d]
  • I adiutant – kpt. piech. Władysław Andrzej Aleksander Mojkowski[e]
  • oficer wyszkolenia – kpt. piech. (mjr) Stanisław Jan Starzyński[f]
  • dowódca łączności oraz dowódca plutonu łączności batalionu „Wołożyn” – kpt. łączn. Kazimierz Edward Żórniak[g]
obsada 301 Rejonu PW „Nowogródek” w Baranowiczach

Obsada oficerska 301 rejonu PW przy pułku KOP „Wołożyn” w maju 1939[17][h]:

  • komendant rejonu PW „Nowogródek” – kpt. adm. (piech.) Kazimierz Bolesław Nałęcz-Mroczkowski
  • komendant powiatowy PW „Wołożyn” – kpt. adm. (piech.) Aleksander II Tomaszewski
  • zastępca komendanta powiatowego PW „Wołożyn” – kpt. piech. Edward Hennig[i]
  • komendant powiatowy PW „Stołpce” – kpt. piech. Stefan Sowa
  • komendant powiatowy PW „Nieśwież” – kpt. adm. (piech.) Stanisław Wyrobiec

UwagiEdytuj

  1. Zarządzenie szefa sztabu KOP ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna w sprawie używania w dowództwie KOP kryptonimów zamiast nazw jednostek KOP[1].
  2. Pałac Tyszkiewiczów został kupiony przez KOP, a w 1927 odrestaurowany i przystosowany na potrzeby wojska według planów Tadeusza Nowakowskiego.
  3. Franciszek Kosmala (ur. 1 października 1907 w Wysokinie, zm. w 1979). W 1930 roku ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy Piechoty na kierunku wojska łączności i w stopniu plutonowego i otrzymał przydział do 43 pułku piechoty. W 1932 roku odbył praktykę w 72 pułku piechoty w Radomiu (Jan Łukasiak, Szkoła Podchorążych Rezerwy Piechoty, s. 21). Po ukończeniu Szkoły Podchorążych Piechoty w Komorowie koło Ostrowi Mazowieckiej w 1933, w stopniu podporucznika w korpusie oficerów piechoty, został skierowany do 37 Łęczyckiego Pułku Piechoty im. ks. Józefa Poniatowskiego w Kutnie (Dziennik Personalny Nr 9, rok XIV, z dnia 15 sierpnia 1933 r, Ministerstwo Sprawa Wojskowych, Warszawa). W 1938, w stopniu porucznika, skierowany do pułku KOP „Wołożyn” w Wołożynie. W kwietniu 1939 wraz z batalionem KOP „Wołożyn” przeniesiony w rejon Żywca. Brał udział w kampanii wrześniowej 1939 w szeregach 2 pułku piechoty KOP, 1 Brygady Górskiej.
  4. Władysław Józef Mikołajczak, płk piech., w KOP od 1938 roku. Do mobilizacji dowódca pułku KOP „Wołożyn". We wrześniu 1939 roku dowódca 207 pp rez. 35 DP rez.[13].
  5. Władysław Andrzej Aleksander Mojkowski, kpt. piech., w KOP od 1934 roku. Do marca 1939 roku I adiutant pułku KOP „Wolożyn". We wrześniu 1939 roku oficer sztabu 1 BGór.[14].
  6. Stanisław Jan Starzyński, kpt. piech., w KOP od 1935 roku. Do mobilizacji oficer wyszkolenia pułku KOP „Wołożyn". We wrześniu 1939 roku dowódca odtworzonego baonu KOP „Krasne"[15].
  7. Kazimierz Edward Żórniak, kpt. łącz., w KOP od 1937 roku. Do mobilizacji dowódca łączności puł­ku KOP „Wołożyn". Przydział mobilizacyj­ny nieznany[16].
  8. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[18].
  9. Edward Hennig (1897-1940), kpt. piech., w KOP od 1933 roku. Do mobilizacji zastępca ko­mendanta powiatowego PW „Wołożyn". Przydział mobilizacyjny nieznany. Więzień obozu w Starobielsku. Zamordowany przez NKWD[19].

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Henryk Dominiczak: Granica wschodnia Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919–1939. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 83-01-10202-0.
  • Jerzy Prochwicz, Andrzej Konstankiewicz, Jan Rutkiewicz: Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Barwa i Broń, 2003. ISBN 83-900217-9-4.
  • Jerzy Prochwicz. Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część I. Powstanie i przemiany organizacyjne KOP do 1939 r. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 3 (149), s. 148–160, 1994. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182. 
  • Jerzy Prochwicz. Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część II. Przemiany organizacyjne i przygotowania wojenne KOP w 1939 roku. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 4 (150), s. 148–160, 1994. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182. 
  • Jerzy Prochwicz: Formacje Korpusu Ochrony Pogranicza w 1939 roku. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003. ISBN 83-88973-58-4.
  • Jerzy Prochwicz. Walki oddziałów KOP na obszarach północno-wschodniej Polski. „Białoruskie Zeszyty Historyczne”. 13, 2000. Białystok. ISSN 1232-7468. 
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
  • Iwona Wiśniewska, Katarzyna Promińska. Wstęp do inwentarza zespołu archiwalnego „Brygada Korpusu Ochrony Pogranicza «Nowogródek»”. , 2013. Szczecin: Archiwum Straży Granicznej. 
  • Zarządzenie organizacyjne dowódcy Korpusu Ochrony Pogranicza w sprawie reorganizacji brygad KOP nr L.dz. KOP 1025/tjn./og.org./29 z 6 lipca 1929 roku.
  • Zarządzenie dowódcy KOP w sprawie reorganizacji Korpusu Ochrony Pogranicza („R.3” I Faza) nr L.500/Tjn.Og.Org/37 z 23 lutego 1937 roku.
  • Marek Jabłonowski, Włodzimierz Jankowski, Bogusław Polak, Jerzy Prochwicz: O niepodległą i granice. Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Wybór dokumentów. Warszawa-Pułtusk: Wyższa Szkoła Humanistyczna w Pułtusku. Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, 2001. ISBN 83-88067-48-8.