Otwórz menu główne

Szczekotowo – rezerwat archeologiczno-przyrodniczy (oficjalnie klasyfikowany jako rezerwat leśny[1]) położony w Puszczy Białowieskiej, w kwartale 214, na terenie gminy Hajnówka, w województwie podlaskim. Przedmiot ochrony: zachowanie w naturalnym stanie rzeki Łutowni w Puszczy Białowieskiej wraz ze stanowiskami kurhanów. Dominującym typem lasu jest grąd. Nazwa „Szczekotowo” pochodzi od nazwy wsi Szczekotowo, która w XVII–XVIII wiekach istniała w tym miejscu.

Szczekotowo
Ilustracja
Wschodnie stanowisko kurhanów
rezerwat leśny
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Położenie POL gmina Hajnówka flag.svg gm. Hajnówka
Mezoregion Równina Bielska
Data utworzenia 16 października 1979
Akt prawny M.P. z 1979 r. nr 26, poz. 141
Powierzchnia 36,67 ha
Położenie na mapie gminy wiejskiej Hajnówka
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Hajnówka
Szczekotowo
Szczekotowo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szczekotowo
Szczekotowo
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Szczekotowo
Szczekotowo
Położenie na mapie powiatu hajnowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu hajnowskiego
Szczekotowo
Szczekotowo
Ziemia52°46′26″N 23°41′30″E/52,773889 23,691667

Ogólna charakterystykaEdytuj

 
Wschodnie stanowisko kurhanów

Rezerwat utworzony został na mocy rozporządzenia MLiPD z 16 października 1979 roku. Według aktu powołującego jego powierzchnia wynosiła 36,44 ha (obecnie podawana wartość to 36,67 ha[1]). Rezerwat powołano w celu ochrony największego skupienia kurhanów na terenie Puszczy oraz pozostałości po smolarniach i węglarniach z XVII wieku[2].

Przez teren rezerwatu, od północy w kierunku południowym i południowo-wschodnim, przepływa rzeka Łutownia. Od zachodu rezerwat przecina   czerwony szlak turystyczny z Hajnówki do Narewki, w środku obszaru chronionego, nagle skręcając, zmienia kierunek na północny. Rezerwat Szczekotowo jest jedną z jego głównych atrakcji turystycznych[3].

ArcheologiaEdytuj

 
Pomnik przyrody w Szczekotowie

Głównym przedmiotem ochrony są kurhany. Znajdują się tu dwa stanowiska kurhanów (po lewej stronie Łutowni), których jest w sumie 131 i jest to największe w Polsce stanowisko kurhanowe[4]. Kurhany, czyli rytualne kopce ziemne, mają kształt półkolistego kopca o średnicy około 3 m i wysokości około 70–90 cm. Jednak jeden z nich dochodzi niemal do 20 m średnicy i przekracza 2 m wysokości[2]. Niektóre z nich pokryte są kamieniami. Pochodzą z wieków X–XII i są świadectwem wczesnosłowiańskiego osadnictwa na Podlasiu.

Jest to największe zgrupowanie kurhanów na terenie Puszczy. Przypominają one inne stanowiska kurhanów na Podlasiu. Znajdują się wśród nich zarówno pochówki ciałopalne kojarzone z religią Słowian jak i szkieletowe kojarzone z chrześcijaństwem[5]. Wszystkie kurhany Szczekotowa zostały wpisane do rejestru zabytków województwa białostockiego – dzisiaj podlaskiego – decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

PrzyrodaEdytuj

Ponieważ nie przeprowadzano tu systematycznych wyrębów, rezerwat jest interesujący ze względu na swoją florę. Znajduje się tu jedno z trzech większych skupisk pomników przyrody w Puszczy Białowieskiej poza Białowieskim Parkiem Narodowym. Jest ich tu w sumie około trzydziestu, a są to przede wszystkim dęby (ok. dwudziestu), ponadto: sosna, grab, jesion, klon i świerk.

Północno-wschodnią część rezerwatu stanowi las mieszany reprezentujący zespół grądu miodownikowego Melitti-Carpinetum[6]. Drzewostan tworzy tu grab i dąb, z domieszką świerka i dorodnej sosny. W podszycie występuje leszczyna, trzmielina brodawkowata i gatunki wchodzące w skład drzewostanu: grab, świerk, lipa. W runie spotyka się gatunki chronione: wawrzynek wilczełyko i gnieźnik leśny.

W środkowej części rezerwatu występują lasy liściaste reprezentujące zespół grądu Tilio-Carpinetum. W kwartałach 214 C–B oraz 214 D–F występuje wiele dorodnych dębów i świerków o charakterze pomnikowym.

Duże powierzchnie w zachodniej części rezerwatu zajmują młodniki brzozowe i brzozowo-osikowe powstałe w miejscu zrębów zupełnych.

W sąsiedztwie Łutowni występują lasy łęgowe reprezentujące zespół Circaeo-Alnetum z fragmentami olsu typowego Carici elongatae-Alnetum. Nad brzegami Łutowni występują zatorfione turzycowe łąki, które mają półnaturalny charakter. W wielu miejscach opanowywane są one przez olszę i brzozę omszoną[6].

Wieś budnickaEdytuj

Na polanie rezerwatu w wiekach XVII–XVIII istniała wieś budnicka o nazwie Szczekotowo. Zamieszkiwali ją budnicy sprowadzeni z północnego Mazowsza. Wytwarzano tu węgiel drzewny, smołę i potaż[2]. Wieś zniknęła po trzecim rozbiorze Polski[7].

W południowo-wschodniej części rezerwatu występują porośnięte lasem ślady zagonów polnych dawnej wsi Szczekotowo.

Mapa satelitarnaEdytuj

 
Pomniki przyrody w blasku październikowego słońca
 
Pomnikowe dęby
 
Wywrócony świerk
 
Polana w Szczekotowie. Te czarne plamy mają ponad 200 lat
 
Grab. Pomnik przyrody nr 1236

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Rezerwat przyrody Szczekotowo. W: Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody [on-line]. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2018-07-24].
  2. a b c Gmina Hajnówka Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego. Biała Podlaska: Gmina Hajnówka, 1998–1999, s. 31.
  3. Inne atrakcje szlaku to: Krynoczka, rezerwat przyrody Lipiny.
  4. Piotr Bajko, Rezerwat Szczekotowo Encyklopedia Puszczy Białowieskiej
  5. Tomasz Smojlik, Bogumiła Jędrzejewska: Wczesnośredniowieczne cmentarzyska w polskiej części puszczy białowieskiej – badania, stan obecny i ochrona. W: J. Partyka (red.): Ochrona dóbr kultury i historycznego związku człowieka z przyrodą w parkach narodowych. Ojców: Ojcowski Park Narodowy, 2003, s. 527-538.
  6. a b Rezerwat Szczekotowo Strona Internetowa Urzędu Gminy Hajnówka
  7. Przed rozbiorami Puszcza Białowieska była własnością króla.

Linki zewnętrzneEdytuj