Otwórz menu główne

Rogóżno

wieś w województwie podkarpackim

Rogóżnowieś w Polsce, położona w województwie podkarpackim, w powiecie łańcuckim, w gminie Łańcut[3][4].

Rogóżno
wieś
Ilustracja
Widok w stronę centrum Rogóżna
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat łańcucki
Gmina Łańcut
Liczba ludności (2017) 1215[1]
Strefa numeracyjna 17
Kod pocztowy 37-112[2]
Tablice rejestracyjne RLA
SIMC 0655155
Położenie na mapie gminy wiejskiej Łańcut
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Łańcut
Rogóżno
Rogóżno
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Rogóżno
Rogóżno
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Rogóżno
Rogóżno
Położenie na mapie powiatu łańcuckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu łańcuckiego
Rogóżno
Rogóżno
Ziemia50°04′30″N 22°22′24″E/50,075000 22,373333

Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Józefa.

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie rzeszowskim.

Położenie geograficzneEdytuj

Rogóżno położone jest na granicy dwóch jednostek fizycznogeograficznych. Północna część wsi znajduje się w obrębie Pradoliny Podkarpackiej – regionu rolniczego o płaskiej powierzchni. Środkowe i południowe przysiółki miejscowości zlokalizowane są na Podgórzu Rzeszowskim – obszarze pofalowanym o żyznych gruntach uprawnych. Charakterystyczne dla tego terenu są wąwozy i holwegi w pokrywach o lessowej genezie. Kuesta geomorfologiczna między obiema krainami jest bardzo wyraźna i przebiega analogicznie do linii kolejowej KrakówPrzemyśl. Ciekawostką jest jezioro naturalnego pochodzenia w południowej części wsi, w pobliżu granicy z Nowosielcami. Geneza zbiornika nie jest jednoznacznie wyjaśniona, jednak wnioskuje się, że jest to jezioro deflacyjne powstałe w niecce lessowej. Zbiornik zwany jest Świętym Jeziorem, a wiąże się z nim legenda o karczmie weselnej, która zapadając się pod ziemie pod wpływem grzechu weselników, utworzyła jezioro. Obecnie zbiornik jest w posiadaniu prywatnych osób i stanowi doskonałe łowisko rybne.

Integralne części wsiEdytuj

Integralne części wsi Rogóżno[3][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0655161 Cesin część wsi
0655178 Rogóżno Dolne część wsi
0655184 Rogóżno Górne część wsi
0655190 Za Koleją część wsi

HistoriaEdytuj

Wieś lokowana w 1422 albo 1423 roku przez Jana z Pilczy syna Elżbiety Granowskiej, trzeciej żony Władysława Jagiełły. Po raz pierwszy wzmiankowana w księdze Ziemskiej Przeworskiej wpisem z 1439 roku[5]. Wpis z roku 1442 wymienia Tomasza syna sołtysa z Rogóżna Klemensa[5]. W roku 1442 dodano również dziesięcinę z Rogóżna do uposażenia parafii Kosina[6]. Dokument z roku 1450 w którym Wacław książę Opolski siostrzeniec Jana z Pilczy zawiera z nim ugodę, wymienia między licznymi posiadłościami również Rogóżno (Rogoszno)[5]. W 1478 roku[7] wieś odziedziczył najmłodszy z synów Jana z Pilczy, Otto podkomorzy lubelski, a po nim jego najstarszy syn Mikołaj[5][8]. Po zmarłym w 1550 roku Mikołaju Rogóżno odziedziczyła jego żona Barbara z Konińskich, a po niej ich zmarły w 1568 syn Krzysztof Pilecki, dziedzic Łańcuta i zwolennik reformacji[9]. Prawdopodobnie on sprzedał Rogóżno Janowi Starzechowskiemu wojewodzie podolskiemu i dziedzicowi sąsiedniej wsi Białoboki. Po śmierci Jana Starzechowskiego w 1567 roku Rogóżno odziedziczył jego starszy syn Stanisław Starzechowski, podkomorzy lwowski, a po jego śmierci w 1582 roku żona Anna z Tarłów Starzechowska oraz dzieci : Jan, Dorota, Katarzyna i Zofia. Opiekunem prawnym wyznaczony został Mikołaj Tarło wojewoda lubelski, ojciec Anny. Z tego okresu (1578 rok) pochodzi najstarszy znany zapis składu ławy gomadzkiej. Wójtem był Sebastian Piotrosz a przysiężnikami : Adam Wrzecionko, Wojciech Kowal, Jakub młynarz (Kiełb), Andrzej Wańko, Walenty Gucmin, Józef Kraus i Mateusz Jach[10].

Według rejestru poborowego z 1589 roku we wsi było: 7 łanów , młyn o dwóch kołach, 2 karczmy, komorników posiadających bydło – 6, komorników ubogich 10, zagrodników 12, rzemieślników 8[11].

Młynarzem co najmniej od 1575 roku był Jakub Kiełb który w 1614 roku sprzedał młyn swojemu synowi Walentemu za 250 grzywien. Podsiębierny młyn o dwóch kołach znajdował się na rzece Wisłok.[10]

Od 1589 roku[11] dziedzicem został pochodzący z Kandii na wyspie Kreta, a w 1571 roku przez króla Zygmunta Augusta przyjęty do stanu szlacheckiego, kupiec lwowski Konstanty Korniakt, herbu Krucini. Po jego śmierci w 1603 roku dobra odziedziczył jego syn Konstanty Korniakt z Białobok. Zmarł on w 1624 roku w wyniku ran odniesionych w czasie czerwcowego najazdu Tatarów na Ziemię przemyską. W czasie tego najazdu w jasyr wzięci zostali znani z nazwiska mieszkańcy Rogóżna: Kasper Kiblar, Wojciech Skrobirożek, Mateusz Tereszko, Szymon Szczepanek i dwaj bracia o nazwisku Jac[10]. We wsi zostały spalone: folwark, dwie karczmy, młyn[12]. Po śmierci Konstantego dziedzicem została jego żona Elżbieta z Ossolińskich Korniaktowa, a później kolejno jego synowie Aleksander Zbigniew Korniakt i od 1632 roku Karol Franciszek.

W 1633 roku syn miejscowego chłopa Wojciecha Wcisło , Krzysztof był studentem Akademii Krakowskiej i uzyskał tytuł bakałarza.[13] [10]

Do 1784 roku wieś związana ekonomicznie i wspólną ławą gromadzką z sąsiednim, założonym przez Konstantego, Korniaktowem. Od początku XVII wieku przez większość okresu wieś była zarządzana przez dzierżawców, m.in.: Adama Domanowskiego, Krzysztofa Kalickiego, Benedykta Faleńskiego, Benedykta Chraleckiego, Jana Zegarta, Samuela Kossowskiego z Głogowy. Ostatni z rodu, Antoni Karol Korniakt w 1710 roku był w niewoli moskiewskiej[14][15], a później przebywał na Śląsku gdzie zmarł przed 1718 rokiem. Sporządzona po III wojnie północnej dla celów podatkowych Rewizja Generalna Ziemi Przemyskiej zasańskiej z ok. 1713 roku określa włości jako „korniaktowszczyznę” i wykazuje we wsi: 22 chałupy, kmieci 5, zagrodników ćwierciowych 13, chałupników 4, karczmę zajezdną[16]. Dobra Antoniego Korniakta były mocno obciążone kwotami zastawnymi, długi pod ich zastaw zaciągał już jego ojciec Karol Franciszek Korniakt. W rozstrzygnięcie roszczeń zaangażowany był wielokrotnie już od 1700 roku Trybunał Koronny lubelski.W 1700 roku dzierżawcą zastawnym został Mikołaj Głuchowski , w następnym roku po jego śmierci Antoni Głuchowski jego syn i w końcu wdowa po Antonim Aleksandra ze Starzechowskich po następnym mężu Wąsowiczowa. Decyzją Trybunału lubelskiego w 1706 roku pojawia się współdzierżawca Aleksander Ścibor Chełmski. Po 1710 roku Aleksander Ścibor Chełmski poślubia Magdalenę z Jelców , wdowę po Rafale Mieleckim. W 1718 roku Aleksander Chełmski spłaca kwoty zastawne Wąsowiczom i przejmuje całe Rogóżno i Korniaktów na własność. Po jego śmierci jedyną spadkobierczynią jest żona Magdalena. W 1721 roku właścicielką jest Magdalena z Jelców po trzecim mężu Rojowska[17]. Po śmierci Jakuba Rojowskiego Magdalena wychodzi ponownie w 1728 za mąż za Józefa Nakwaskiego starostę sochaczewskiego. Zmarła ona bezpotomnie na wiosnę 1736 roku. Po jej śmierci rozpoczęła się trwająca niemal 20 lat batalia o spadek po niej między Józefem Nakwaskim a reprezentującym spadkobierców jej sióstr Janem hrabią z Siecina Krasickim.Batalia ta zakończyła się w 1755 roku ugodą , już po śmierci Nakwaskiego i Krasickiego. Sprawę komplikowało to że Nakwaski żeniąc się w 1738 roku z Eleonorą Potocką zabezpieczył jej posag na dobrach Rogóżno , Korniaktów, Pleszowice i Byków. W 1746 roku jako dziedzic występował Józef Nakwaski poseł, senator, a od 1744 roku kasztelan rawski. Z nim należy wiązać powstanie ostatniego drewnianego dworu w którym pomieszkiwał oraz założenie ogrodu włoskiego[13]. Zabudowania wsi ułożone były po wschodniej i zachodniej stronie drogi prowadzącej z Markowej do lasów korniaktowskich. Od północy ograniczał je gościniec prowadzący z Łańcuta do Sieniawy, od południa zaś inny gościniec wiodący z Łańcuta do Jarosławia – najpierw stary, a następnie wybudowany na początku panowania austriackiego nowy, tzw. cesarski. Józef Nakwaski zmarł w 1749 roku. Jedyne jego dziecko z Eleonorą z Potockich zmarło w niemowlęctwie. Dziedziczyły po nim wdowa i jedyna córka z pierwszego małżeństwa Salomea zamężna za Maciejem Sołtykiem synem kasztelana lubelskiego. W 1751 następuje podział klejnotów pozostałych po Magdalenie , a w 1755 roku Anna Krasicka wdowa po Janie zostaje skwitowana z wszystkich sum przez Eleonorę Nakwaską. Dobra Pleszowice i Byków w całości wracają do Krasickich. Rogóżno i Korniaktów pozostaje w rękach Nakwaskich[18]. Dziedzicem Rogóżna na 6 lat zostaje Maciej Sołtyk , późniejszy kasztelan warszawski.

Około 1761 roku właścicielem został Franciszek Salezy Potocki, w owym czasie najbogatszy magnat Rzeczypospolitej zwany „królikiem Rusi”[14], a po nim jego syn Stanisław Szczęsny Potocki[19], który w 1775 roku pożyczył od Konstancji z Bekierskich Bielskiej 800 000 złotych pod zastaw klucza albigowskiego i 4 innych wsi[20]. W 1786 roku klucz albigowski (Rogóżno, Albigowa, Kraczkowa z Cierpiszem, Wysoka, Handzlówka, Korniaktów)[21] został przejęty przez Konstancję z Bekierskich, teraz już po następnym mężu Rogalińską, wojewodzinę inflancką. Sporządzony w związku z tym inwentarz wymieniał między innymi: oficynę dworską, zabudowania dworskie, karczmę zajezdną, karczmę oraz 51 chałup, kmieci 4 (jeden zbiegły), „ćwiertników” 5, zagrodników 43, komorników 4[19][22]. Wójtem gromadzkim był Franciszek Kraus, a po nim Jan Cybula, podwójcim Antoni Surmacz[22]. Kluczem zarządzał Tadeusz Łodzia Rogaliński. Właścicielka umarła we Lwowie w 1787 roku, a rok później jej mąż Kasper Rogaliński. Spadkobiercami byli małoletni synowie jej nieżyjącej już córki Teresy Bielskiej i Jana hr. Skarbka, Ignacy i Stanisław. Administratorem prawnym został wyznaczony dożywotnio ich ojciec Jan Skarbek. Jan Skarbek umarł w roku 1792, opiekę nad nieletnimi braćmi przejęła przyrodnia siostra ich ojca, Julianna Rzewuska. W rękach Skarbków wieś pozostawała do 1802 roku[23].

Na początku XIX wieku w posiadaniu Elżbiety Lubomirskiej, która zapisała Rogóżno (z Przeworskiem i okolicznymi wsiami) swojemu ulubieńcowi i wychowankowi Henrykowi Lubomirskiemu. W 1820 roku wieś liczyła 52 domy[24]. Poza tym były: dwór, folwark, lamus etc., oraz dwie karczmy. Wójtem był Antoni Pusz[25]. Od 1825 wieś i folwark weszła w skład utworzonej przez Henryka Lubomirskiego Ordynacji Przeworskiej Lubomirskich. Administratorem folwarku Lubomirskich w drugiej połowie XIX wieku był Antoni Zabielski[26]. W posiadaniu Lubomirskich z Przeworska wieś pozostała do 1944 roku.

Powstały przystanek Rogóżno koło Łańcuta Kolei galicyjskiej im. Karola Ludwika w 1859 roku połączył wieś z Krakowem, a w 1861 ze Lwowem. Została również utworzona placówka pocztowa, a w późniejszych latach stacja telegraficzna.

SportEdytuj

  • LKS Szarotka

RozrywkaEdytuj

  • Klub Muzyczny „Boss”

PrzypisyEdytuj

  1. Strona gminy, demografia
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. a b Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. a b GUS. Wyszukiwarka TERYT
  5. a b c d Akta Grodzkie i Ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z Archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie, Tom 13, s. 87, 128, 315.
  6. Schematismus Universi Venerabilis Cleri Dioeceseos Premisliensis Pro Anno 1867, Jasło 1866, s. 126.
  7. Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie. Tom 19, Lwów 1906, s. 32.
  8. Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie. Tom 19, Lwów 1906, s. 580.
  9. J. Bukowski Dzieje reformacji w Polsce. Kraków 1886.
  10. a b c d Rękopis, Księga Sądowa gromady Rogóżno.
  11. a b Aleksander Jabłonowski, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. Tom VII Ziemie Ruskie Ruś Czerwona cz.1. Rejestr poborowy, Warszawa 1902, s. 12.
  12. Andrzej Gliwa, Kraina upartych niepogód. Zniszczenia wojenne na obszarze ziemi przemyskiej w XVII wieku Przemyśl 2013.
  13. Praca zbiorowa, Album Studiosorum Universitatis Cracoviensis. Kraków 1950 tom 4, str.146.
  14. a b Centralne Państwowe Archiwum Historyczne we Lwowie: Księga ławnicza gromady Wysoka.fond:53-1-1.
  15. Akta Grodzkie i Ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z Archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie wydane staraniem Galicyjskiego Wydziału Krajowego, Tom 22, s. 458, Lauda sejmikowe wiszeńskie.
  16. Centralne Państwowe Archiwum Historyczne we Lwowie, Rewizja Generalna Ziemi Przemyskiej fond 13-1-1075.
  17. Centralne Państwowe Archiwum Historyczne we Lwowie Akta Ziemskie przeworskie, zespół 12-1-23,str 223.
  18. Archiwum, Archiwum Państwowe w Przemyślu 56-158-50.
  19. a b Centralne Państwowe Archiwum Historyczne we Lwowie:Inwentarz wsi Roguźna, Albigowej i innych, fond: 134-2-61.
  20. Lwowska Naukowa Biblioteka im.W.Stefanyka, NAN Ukrainy. Oddział rękopisów. Zespół 145, Archiwum Jabłonowskich z Bursztyna. 149 Archiwum Bielskich.
  21. Centralne Państwowe Archiwum Historyczne we Lwowie.Actus Intromissionis Juris. fond:134-2-61.
  22. a b Centralne Państwowe Archiwum Historyczne we Lwowie, Metryka Józefińska, fond 19-5-140.
  23. Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy we Lwowie. Fasja podatkowa klucza albigowskiego. zespół 146 opis 17 sprawa 178.
  24. Lwowska Naukowa Biblioteka im. W. Stefanyka, NAN Ukrainy. Oddział rękopisów. Zespół 145, Archiwum Jabłonowskich z Bursztyna.134, 149 Archiwum Skarbków.
  25. Centralne Państwowe Archiwum Historyczne we Lwowie.Metryka Franciszkańska.fond 20-5-183.
  26. Antoni Zabielski. genealogia.okiem.pl. [dostęp 2016-03-25].

Linki zewnętrzneEdytuj