Rogatki Wolskie

nieistniejące pawilony rogatkowe w Warszawie

Rogatki Wolskie[3][4] – dwie nieistniejące rogatki (pawilony rogatkowe) w Warszawie, które w latach 1818–1942 znajdowały się przy ul. Wolskiej 1 i 2, przy jej zbiegu z ulicami: Chłodną, Towarową i Okopową.

Rogatki Wolskie
Ilustracja
Rogatki Wolskie w okresie międzywojennym
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Miejscowość Warszawa
Adres ul. Wolska 1 i 2
Styl architektoniczny klasycyzm
Architekt Jakub Kubicki
Ukończenie budowy 1818[1]
Zniszczono październik 1942[2]
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Rogatki Wolskie
Rogatki Wolskie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Rogatki Wolskie
Rogatki Wolskie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Rogatki Wolskie
Rogatki Wolskie
Ziemia52°14′07,487″N 20°58′52,248″E/52,235413 20,981180
Rogatki Wolskie okresie międzywojennym, widok z ul. Wolskiej w kierunku ul. Chłodnej

OpisEdytuj

Pierwsze rogatki w Warszawie, Pradze i Golędzinowie powstały po 1770, tj. po tym, jak obszar ten został otoczony wałem ziemnym znanym jako okopy Lubomirskiego[3]. Budynki rogatek były lokalizowane przy wale, u wylotu najważniejszych dróg[3]. Pod koniec XVIII wieku w obecnych granicach Warszawy funkcjonowało 10 rogatek: Belwederskie, Czerniakowskie, Mokotowskie, Jerozolimskie, Wolskie, Powązkowskie, Marymonckie, Grochowskie, Ząbkowskie i Golędzinowskie[3]. Rogatki Wolskie znajdowały się przy jednym z najstarszych szlaków komunikacyjnych w mieście, biegnącym od Bramy Krakowskiej ulicami: Senatorską, Elektoralną, Chłodną i Wolską[5]. Wyznaczały jedyny wjazd do miasta od strony zachodniej[6], m.in. w tym miejscu w listopadzie 1806 weszły do miasta wojska francuskie i uroczyście wręczono klucze do miasta Joachimowi Muratowi[7].

W latach 1816–1823 w Warszawie wzniesiono nowe pawilony rogatkowe zaprojektowane przez Jakuba Kubickiego[4]. Powstało wtedy 18 pawilonów w stylu klasycystycznym[8]. Architekt ustawił je parami i nadał każdemu zespołowi inny wygląd[4]. W jednym pawilonie urzędował dozorca policji (będący przedstawicielem Urzędu Municypalnego), a w drugim poborca podatkowy, który przyjmował opłaty za wjazd do miasta[3]. Do czasów współczesnych zachowały się rogatki Grochowskie i Mokotowskie[3].

Zaprojektowane przez Jakuba Kubickiego murowane pawilony rogatkowe na Woli zostały wzniesione w 1818[1]. Zastąpiły zbudowane w tym miejscu w 1816 budynki drewniane[1]. Pawilony powstały na rzucie kwadratu i miały półkoliste nisze portykowe[4]. Pobierano w nich opłaty od osób wjeżdżających do miasta (tzw. rogatkowe) i od bydła pędzonego przez rogatki (tzw. kopytkowe)[1].

Rogatki były przypisane do numeracji ulicy Wolskiej (pawilon południowy – nr 1, pawilon północny – nr 2)[9][10].

2 listopada 1830 do dyliżansu pocztowego, który wyjechał z Poczty Saskiej i zatrzymał się przy rogatkach do kontroli dokumentów, podróżnych i bagażu, wsiadł Fryderyk Chopin[11]. Żegnający go przyjaciele i uczniowie warszawskiego Konserwatorium odśpiewali mu z akompaniamentem gitary kantatę Zrodzony w polskiej krainie ułożoną przez Ludwika Adama Dmuszewskiego do melodii Józefa Elsnera[12]. Młody kompozytor opuścił wtedy Warszawę na zawsze[13].

W 1867 na północ od rogatek powstało targowisko Kercelak[14].

Tak jak wcześniej rogatki Jerozolimskie, rogatki Wolskie zostały rozebrane na polecenie Niemców w czasie okupacji, co uzasadniono koniecznością poszerzenia jezdni i usprawnienia komunikacji[15][2]. Prace rozbiórkowe rozpoczęły się we wrześniu i zakończyły w październiku 1942[2].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Andrzej Zahorski: Wola w okresie 1746–1830 [w:] Dzieje Woli. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 73.
  2. a b c Dariusz Walczak i in.: Tramwajem przez Stadt Warschau, czyli okupacyjne dzieje warszawskiej komunikacji miejskiej w latach 1939–1945. Rybnik: Wydawnictwo Eurosprinter, 2016, s. 83. ISBN 978-83-63652-19-7.
  3. a b c d e f Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 732. ISBN 83-01-08836-2.
  4. a b c d Mariusz Karpowicz (red.): Sztuka Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1986, s. 221. ISBN 83-01-04060-2.
  5. Ryszard Mączewski: Warszawa, której nie ma. Łódź: Księży Młyn, 2016, s. 110. ISBN 978-83-7729-331-7.
  6. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 2. Canaletta-Długosza. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 1996, s. 34. ISBN 83-9066291-4.
  7. Aleksander Gieysztor, Janusz Durko: Warszawa. Jej dzieje i kultura. Warszawa: Arkady, 1980, s. 263. ISBN 83-213-2958-6.
  8. Jerzy S. Majewski: Warszawa nieodbudowana. Królestwo Polskie w latach 1815–1840. Warszawa: Wydawnictwo Veda, 2009, s. 160–161. ISBN 978-83-61932-00-0.
  9. Janusz Dziano, Wojciech Kępka-Mariański, Ireneusz Wywiał, Danuta Koper: Warszawska Wola. Co było, co jest, co pozostanie.... Magia Słowa, 2015, s. 31. ISBN 978-83-940821-0-9.
  10. Robert Marcinkowski: Ilustrowany Atlas Dawnej Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Oliwka, 2013, s. 45. ISBN 978-83-931203-1-4.
  11. Piotr Mysłakowski: Warszawa Chopinów. Warszawa: Narodowy Instytut Fryderyka Chopina, 2012, s. 169. ISBN 978-83-61142-80-5.
  12. Piotr Mysłakowski: Warszawa Chopinów. Warszawa: Narodowy Instytut Fryderyka Chopina, 2012, s. 169–170. ISBN 978-83-61142-80-5.
  13. Adam Czartkowski, Zofia Jeżewska: Fryderyk Chopin. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2013, s. 118. ISBN 978-83-61142-98-0.
  14. Aleksander Gieysztor, Janusz Durko: Warszawa. Jej dzieje i kultura. Warszawa: Arkady, 1980, s. 376. ISBN 83-213-2958-6.
  15. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 2. Canaletta-Długosza. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 1996, s. 41. ISBN 83-9066291-4.