Rogatki Wolskie

nieistniejące pawilony rogatkowe w Warszawie

Rogatki Wolskie[3][4] – dwie nieistniejące rogatki (pawilony rogatkowe) w Warszawie, które w latach 1818–1942 znajdowały się przy ul. Wolskiej 1 i 2, przy jej zbiegu z ulicami: Chłodną, Towarową i Okopową.

Rogatki Wolskie
Ilustracja
Rogatki Wolskie w okresie międzywojennym
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Miejscowość Warszawa
Adres ul. Wolska 1 i 2
Styl architektoniczny klasycyzm
Architekt Jakub Kubicki
Ukończenie budowy 1818[1]
Zniszczono październik 1942[2]
Położenie na mapie Warszawy
Mapa konturowa Warszawy, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Rogatki Wolskie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Rogatki Wolskie”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Rogatki Wolskie”
Ziemia52°14′07,487″N 20°58′52,248″E/52,235413 20,981180
Rogatki Wolskie okresie międzywojennym, widok z ul. Wolskiej w kierunku ul. Chłodnej

OpisEdytuj

Pierwsze rogatki w Warszawie, Pradze i Golędzinowie powstały po 1770, tj. po tym, jak obszar ten został otoczony wałem ziemnym znanym jako okopy Lubomirskiego[3]. Budynki rogatek były lokalizowane przy wale, u wylotu najważniejszych dróg[3]. Pod koniec XVIII wieku w obecnych granicach Warszawy funkcjonowało 10 rogatek: Belwederskie, Czerniakowskie, Mokotowskie, Jerozolimskie, Wolskie, Powązkowskie, Marymonckie, Grochowskie, Ząbkowskie i Golędzinowskie[3]. Rogatki Wolskie znajdowały się przy jednym z najstarszych szlaków komunikacyjnych w mieście, biegnącym od Bramy Krakowskiej ulicami: Senatorską, Elektoralną, Chłodną i Wolską[5]. Wyznaczały jedyny wjazd do miasta od strony zachodniej[6], m.in. w tym miejscu w listopadzie 1806 weszły do miasta wojska francuskie i uroczyście wręczono klucze do miasta Joachimowi Muratowi[7].

W latach 1816–1823 w Warszawie wzniesiono nowe pawilony rogatkowe zaprojektowane przez Jakuba Kubickiego[4]. Powstało wtedy 18 pawilonów w stylu klasycystycznym[8]. Architekt ustawił je parami i nadał każdemu zespołowi inny wygląd[4]. W jednym pawilonie urzędował dozorca policji (będący przedstawicielem Urzędu Municypalnego), a w drugim poborca podatkowy, który przyjmował opłaty za wjazd do miasta[3]. Do czasów współczesnych zachowały się rogatki Grochowskie i Mokotowskie[3].

Zaprojektowane przez Jakuba Kubickiego murowane pawilony rogatkowe na Woli zostały wzniesione w 1818[1]. Zastąpiły zbudowane w tym miejscu w 1816 budynki drewniane[1]. Pawilony powstały na rzucie kwadratu i miały półkoliste nisze portykowe[4]. Pobierano w nich opłaty od osób wjeżdżających do miasta (tzw. rogatkowe) i od bydła pędzonego przez rogatki (tzw. kopytkowe)[1].

Rogatki były przypisane do numeracji ulicy Wolskiej (pawilon południowy – nr 1, pawilon północny – nr 2)[9][10].

2 listopada 1830 do dyliżansu pocztowego, który wyjechał z Poczty Saskiej i zatrzymał się przy rogatkach do kontroli dokumentów, podróżnych i bagażu, wsiadł Fryderyk Chopin[11]. Żegnający go przyjaciele i uczniowie warszawskiego Konserwatorium odśpiewali mu z akompaniamentem gitary kantatę Zrodzony w polskiej krainie ułożoną przez Ludwika Adama Dmuszewskiego do melodii Józefa Elsnera[12]. Młody kompozytor opuścił wtedy Warszawę na zawsze[13].

W 1867 na północ od rogatek powstało targowisko Kercelak[14].

Tak jak wcześniej rogatki Jerozolimskie, rogatki Wolskie zostały rozebrane na polecenie Niemców w czasie okupacji, co uzasadniono koniecznością poszerzenia jezdni i usprawnienia komunikacji[15][2]. Prace rozbiórkowe rozpoczęły się we wrześniu i zakończyły w październiku 1942[2].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Andrzej Zahorski: Wola w okresie 1746–1830 [w:] Dzieje Woli. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 73.
  2. a b c Dariusz Walczak i in.: Tramwajem przez Stadt Warschau, czyli okupacyjne dzieje warszawskiej komunikacji miejskiej w latach 1939–1945. Rybnik: Wydawnictwo Eurosprinter, 2016, s. 83. ISBN 978-83-63652-19-7.
  3. a b c d e f Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 732. ISBN 83-01-08836-2.
  4. a b c d Mariusz Karpowicz (red.): Sztuka Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1986, s. 221. ISBN 83-01-04060-2.
  5. Ryszard Mączewski: Warszawa, której nie ma. Łódź: Księży Młyn, 2016, s. 110. ISBN 978-83-7729-331-7.
  6. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 2. Canaletta-Długosza. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 1996, s. 34. ISBN 83-9066291-4.
  7. Aleksander Gieysztor, Janusz Durko: Warszawa. Jej dzieje i kultura. Warszawa: Arkady, 1980, s. 263. ISBN 83-213-2958-6.
  8. Jerzy S. Majewski: Warszawa nieodbudowana. Królestwo Polskie w latach 1815–1840. Warszawa: Wydawnictwo Veda, 2009, s. 160–161. ISBN 978-83-61932-00-0.
  9. Janusz Dziano, Wojciech Kępka-Mariański, Ireneusz Wywiał, Danuta Koper: Warszawska Wola. Co było, co jest, co pozostanie.... Magia Słowa, 2015, s. 31. ISBN 978-83-940821-0-9.
  10. Robert Marcinkowski: Ilustrowany Atlas Dawnej Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Oliwka, 2013, s. 45. ISBN 978-83-931203-1-4.
  11. Piotr Mysłakowski: Warszawa Chopinów. Warszawa: Narodowy Instytut Fryderyka Chopina, 2012, s. 169. ISBN 978-83-61142-80-5.
  12. Piotr Mysłakowski: Warszawa Chopinów. Warszawa: Narodowy Instytut Fryderyka Chopina, 2012, s. 169–170. ISBN 978-83-61142-80-5.
  13. Adam Czartkowski, Zofia Jeżewska: Fryderyk Chopin. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2013, s. 118. ISBN 978-83-61142-98-0.
  14. Aleksander Gieysztor, Janusz Durko: Warszawa. Jej dzieje i kultura. Warszawa: Arkady, 1980, s. 376. ISBN 83-213-2958-6.
  15. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 2. Canaletta-Długosza. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 1996, s. 41. ISBN 83-9066291-4.