Sałata tatarska

gatunek rośliny

Sałata tatarska (Lactuca tatarica (L.) C.A.Mey.) – gatunek rośliny należący do rodziny astrowatych, z sekcji Mulgedium w obrębie rodzaju Lactuca[2]. Występuje w Ameryce Północnej, Azji[3] i południowo-wschodniej Europie, poza tym zawlekany i zadomowiony, m.in. nad Bałtykiem[4]. Zasiedla siedliska ruderalne, jest chwastem na polach, rośnie w miejscach zasolonych, nad morzami[4], rzekami i jeziorami, na wydmach i w miejscach żwirowych[3].

Sałata tatarska
Ilustracja
Sałata tatarska na plaży w Świnoujściu Warszowie
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd astrowce
Rodzina astrowate
Podrodzina Cichorioideae
Rodzaj sałata
Gatunek sałata tatarska
Nazwa systematyczna
Lactuca tatarica (L.) C.A.Mey.
Verz. Pfl. Casp. Meer. 56. 1831[2]
Synonimy
  • Sonchus tataricus L.
  • Agathyrsus tataricus (L.) D. Don
  • Crepis charbonnelii H. Léveillé
  • Lactuca multipes H. Léveillé & Vaniot
  • Lagedium tataricum (L.) Soják
  • Mulgedium alatoicum C. H. An
  • Mulgedium roborovskii Tzvelev
  • Mulgedium runcinatum Cassini
  • Mulgedium tataricum (L.) Candolle
  • Sonchus lactucoides Bunge[3]

Rozmieszczenie geograficzneEdytuj

Sałata tatarska rośnie na rozległych obszarach Azji od Chin, Mongolii i Syberii poprzez Azję Środkową i północne Indie, Pakistan i Afganistan po rejon Kaukazu[3][5]. W Europie naturalny zasięg obejmuje wschodnią i południowo-wschodnią część kontynentu na północ od Morza Czarnego po Bułgarię na zachodzie[5]. W Ameryce Północnej gatunek jest szeroko rozprzestrzeniony od Alaski na północy po Kalifornię i Teksas na południu[5][2].

Jako gatunek zawleczony rozprzestrzenia się od początków XX wieku wzdłuż wybrzeży Morza Bałtyckiego i Północnego oraz na siedliskach ruderalnych w części kontynentalnej Europy Środkowej[6].

W Polsce rośnie na wybrzeżu bałtyckim w zachodniopomorskim oraz notowany bywa na terenach kolejowych w południowo-wschodniej części kraju[4].

W górach Azji rośnie do rzędnej 4300 m n.p.m.[3]

MorfologiaEdytuj

 
Pokrój
Łodyga
Sztywna, prążkowana osiąga od kilku cm do ponad 80 cm wysokości[4], naga[3].
Organy podziemne
Korzeń główny osiąga ponad 5 m głębokości, a na korzeniach bocznych rozwijają się pąki pozwalające na rozwój odrośli korzeniowych[4].
Liście
Skupione głównie w dolnej części pędu, szarozielone do sinych, dość tęgie, nagie[3], ewentualnie za młodu krótkotrwale pokryte pajęczynowatymi włoskami[4]. Mają kształt podługowaty do równowąskiego i wymiary 6–19 × 2–6 cm. U nasady są zwężone, blaszka bywa pierzastodzielna, lirowata i nierówno ząbkowana do równowąskiej[3]. Górne liście obejmują nasadą łodygę, dolne mają oskrzydlone ogonki[4].
Kwiaty
Zebrane w koszyczki, a te w rozgałęziony kwiatostan złożony typu wiechy lub grona[4]. Okrywa koszyczka w kształcie walcowatym, z wiekiem szersza, dzwonkowata, o długości do 1,5 cm. Kwiaty niebieskofioletowe[4].
Owoce
Równowąskie niełupki z dobrze rozwiniętym puchem kielichowym[4].

Biologia i ekologiaEdytuj

Bylina. Kwitnie od maja do października[4]. Rośnie na plażach nadmorskich[4], na wydmach, brzegach rzek i jezior, skrajach pól, terenach o podłożu żwirowym[3]. Jest halofitem fakultatywnym[4].

Roślina zawiera trujący sok mleczny[7].

Liczba chromosomów 2n = 18[4].

ZmiennośćEdytuj

Podgatunek nominatywny Lactuca tatarica subsp. tatarica występuje w Eurazji. Rośliny z Ameryki Północnej zaliczane są do podgatunku Lactuca tatarica subsp. pulchella (Pursh) Stebbins[5].

PrzypisyEdytuj

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2017-08-28].
  2. a b c Taxon: Lactuca tatarica (L.) C. A. Mey.. W: U.S. National Plant Germplasm System [on-line]. [dostęp 2017-08-28].
  3. a b c d e f g h i Lactuca tatarica (Linnaeus) C. A. Meyer. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2017-08-28].
  4. a b c d e f g h i j k l m n Pawłowski B., Jasiewicz A. (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. T. XIII. Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972, s. 132-133.
  5. a b c d Lactuca tatarica. W: Den Virtuella Floran [on-line]. Naturhistoriska riksmuseet. (Za: Hultén, E. & Fries, M. 1986. Atlas of North European vascular plants: north of the Tropic of Cancer I-III. – Koeltz Scientific Books, Königstein). [dostęp 2017-08-28].
  6. Knapp H.D., Jage H.. Zur Ausbreitungsgeschichte von Lactuca tatarica (L.) C. A. Meyer in Mitteleuropa. „Feddes Repertorium”. 89, 7-8, s. 453–474, 1978. DOI: 10.1002/fedr.19780890705. 
  7. Barbara Sudnik-Wójcikowska, Agnieszka Krzyk: Rośliny wydm, klifów, solnisk i aluwiów. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2015, s. 171. ISBN 978-83-7763-288-8.