Otwórz menu główne

Skalnica odgiętolistna

gatunek rośliny

Skalnica odgiętolistna[3] (Saxifraga retusa) – gatunek rośliny należący do rodziny skalnicowatych.

Skalnica odgiętolistna
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd skalnicowce
Rodzina skalnicowate
Rodzaj skalnica
Gatunek skalnica odgiętolistna
Nazwa systematyczna
Saxifraga retusa Gouan
 Ill. Observ. Bot. 28 1773[2]
Saxifraga retusa IMG 3136.JPG

Spis treści

Zasięg występowaniaEdytuj

Pochodzi z gór Europy. Rośnie dziko w Alpach, wschodnich Pirenejach, Karpatach i na oderwanym stanowisku w górach Riła w Bułgarii. W Polsce występuje podgatunek typowy Saxifraga retusa Gouan subsp. retusa, wyłącznie w Tatrach i to tylko w Tatrach Wysokich. Osiąga tutaj północną granicę zasięgu i jest rośliną rzadką. W polskich Tatrach znane są następujące stanowiska: Cubryna, Czarnostawiański Kocioł, Granaty, Krzyżne, Lalkowy Żleb, Miedziane, Miedziany Upłaz, Miedziany Kostur, Mięguszowieckie Szczyty, Niżnie Rysy, Niżni Kostur, Opalony Wierch, Przełęcz pod Chłopkiem, Rysy, Szpiglasowa Przełęcz, Wrota Chałubińskiego, Zawrat. W słowackich Tatrach występuje częściej[4].

MorfologiaEdytuj

Pokrój
Drobna roślina poduszkowa, tworząca gęste darnie składające się z pędów kwiatowych oraz płonnych, o wysokości zaledwie do 1,5 cm[4].
Liście
Jajowatolancetowate, dołem krótko i słabo orzęsione, poza tym nagie. Są lśniące i mają 3-5 wypotników. Od połowy długości są odgięte w dół. Wyrastają na łodydze bardzo gęsto w 4 rzędach[5].
Kwiaty
Wyrastają po 1-2, wyjątkowo 3 na szczycie pędu kwiatowego. Mają purpurowe płatki korony o długości 4-6 mm. Działki kielicha zielone, nieorzęsione, trzykrotnie krótsze od płatków korony. Słupek na wpół dolny[5].

Biologia i ekologiaEdytuj

Bylina, chamefit, oreofit. Kwitnie od maja do sierpnia. Rośnie tylko na podłożu granitowym[5]. W Tatrach występuje głównie w piętrze turniowym, rzadko w halnym i bardzo rzadko w piętrze kosodrzewiny[4]. Gęste poduszki jakie tworzy to jeden z rodzajów przystosowań roślin wysokogórskich do surowych warunków środowiska. Takie bliskie przyleganie roślinek do siebie chroni je przed silnymi wiatrami, zmniejsza parowanie wody i umożliwia lepsze wykorzystanie ciepła nagrzanej ziemi[6]. Liczba chromosomów 2n = 26 Ga 1, 2, 3, 4, 5, 6[7].

ZmiennośćEdytuj

Występuje w dwóch podgatunkach[4]:

  • Saxifraga retusa Gouan subsp. retusa – podgatunek typowy
  • Saxifraga retusa Gouan subsp. augustana (Vacc.) P. Fourn. – endemit Alp Zachodnich

ZagrożeniaEdytuj

Według klasyfikacji IUCN z 2001 jest gatunkiem narażonym na wyginięcie (kategoria VU). W polskich Tatrach rośnie wyłącznie na obszarze Tatrzańskiego Parku Narodowego. Na poszczególnych stanowiskach występuje nielicznie – w ilości od kilku do kilkunastu okazów. Większość stanowisk znajduje się poza szlakami turystycznymi i w miejscach trudno dostępnych, co chroni tę roślinę od zadeptania przez turystów. Poważniejsze natomiast jest zagrożenie ze strony taterników, którzy wspinają się często w rejonie występowania tego rzadkiego gatunku[4]. Umieszczona w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin oraz na polskiej czerwonej liście w kategorii VU (narażony)[8][9].

Zobacz też: Rośliny tatrzańskie.

PrzypisyEdytuj

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-26].
  2. The Plant List. [dostęp 2017-01-31].
  3. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  4. a b c d e Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  5. a b c Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  6. Zofia Radwańska-Paryska: Rośliny tatrzańskie. Warszawa: WSiP, 1988. ISBN 83-02-00872-9.
  7. Flora Francji. [dostęp 2011-02-12].
  8. Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.
  9. Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.