Stefan Pieńkowski (fizyk)

polski fizyk

Stefan Pieńkowski (ur. 28 lipca 1883 w Młynowie, zm. 20 listopada 1953) – polski fizyk, uważany za twórcę warszawskiej szkoły fizyki doświadczalnej[a][1].

Stefan Pieńkowski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 28 lipca 1883
Młynów
Data śmierci 20 listopada 1953
Zawód, zajęcie fizyk (fizyka doświadczalna)
Narodowość polska
Tytuł naukowy profesor
Alma Mater Uniwersytety w Liège i Heidelbergu
Stanowisko profesor, rektor
Pracodawca Uniwersytet Warszawski
Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
Grób Stefana Pieńkowskiego na Cmentarzu Powązkowskim

ŻyciorysEdytuj

Syn Andrzeja i Antoniny ze Słomińskich. Ukończył szkołę średnią w Warszawie. Na studia wyjechał do Liège. Rozpoczął naukę na wydziale inżynierii, ale wkrótce zmienił swoje zainteresowania i przeniósł się na wydział nauk matematyczno-fizycznych. Zdał z najwyższym odznaczeniem egzamin doktorski 23 lipca 1910, a w roku 1911, również z najwyższym odznaczeniem, uzyskał tytuł doktora nauk fizycznych i matematycznych. Po uzyskaniu stopnia doktora, w 1911 pracował w Heidelbergu pod kierunkiem von Lenarda oraz w Liège. Po I wojnie światowej powrócił do Polski. Tytuł profesora uzyskał w roku 1919 na Uniwersytecie Warszawskim, którego był rektorem w latach 1925–1926, 1933–1936 oraz 1945–1947. W 1937 został członkiem honorowym rumuńskiej akademii nauk w Bukareszcie[2].

W czasie II wojny światowej uczestniczył w tajnym nauczaniu, a od 1941 stał na czele konspiracyjnego Wydziału Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Po wojnie, w 1946 razem z prof. Andrzejem Sołtanem obserwował eksperymentalne wybuchy bomb atomowych na atolu Bikini. W 1952 został członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk i członkiem jej prezydium[3], a wcześniej był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności. W 1953 został dyrektorem nowo stworzonego Instytutu Fizyki PAN. Był jednym z założycieli Polskiego Towarzystwa Fizycznego, a także założycielem (1950) i pierwszym redaktorem naczelnym „Postępów Fizyki”. Jest autorem podręcznika Fizyka doświadczalna.

Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (Aleja Zasłużonych-1-42,43)[4].

Był mężem Marii z Kokoczyńskich (1886–1974).

Zakres prac badawczychEdytuj

Ordery i odznaczeniaEdytuj

UpamiętnienieEdytuj

Jego imieniem było nazwane gimnazjum w Piątku – w miejscowości, w pobliżu której uczony się urodził.

UwagiEdytuj

  1. Na XXXV. Zjeździe Fizyków Polskich w Białymstoku prof. Andrzej Kajetan Wróblewski (Instytut Fizyki Doświadczalnej UW) przedstawił referat nt. „Fizyka w Polsce wczoraj, dziś i jutro” – krótką charakterystykę fizyki w Polsce XX w. Zaprezentował wskaźniki bibliometryczne, liczby dotyczące stopni i tytułów naukowych oraz liczby studentów fizyki. W podsumowaniu ocenił wkład Polaków do światowej fizyki XX w., wyodrębniając przede wszystkim – poza Marią Skłodowską-Curie (która w światowych zestawieniach jest wymieniana jako obywatelka francuska) – czterech fizyków, którzy dokonali odkryć na miarę Nagrody Nobla: Mariana Smoluchowskigo, Mariana Danysza, Jerzego Pniewskiego i Karola Olszewskiego. Wśród osiemnastu mniej zasłużonych, którzy jednak wnieśli bardzo poważny wkład do rozwoju fizyki i w pewnym okresie należeli do liderów światowej fizyki (których nazwiska są wymieniane w syntetycznych obcojęzycznych historycznych opracowaniach) znalazł się Stefan Pieńkowski. W tej samej grupie prof. Andrzej Kajetan Wróblewski wymienił nazwiska: Czesław Białobrzeski, Tadeusz Godlewski, Leopold Infeld, Aleksander Jabłoński, Mieczysław Jeżewski, Marian Mięsowicz, Władysław Natanson, Henryk Niewodniczański, Arkadiusz Piekara, Wojciech Rubinowicz, Andrzej Sołtan, Leonard Sosnowski, Zdzisław Szymański, Ludwik Wertenstein, August Witkowski, Mieczysław Wolfke, Konstanty Zakrzewski.

PrzypisyEdytuj

  1. Andrzej Kajetan Wróblewski (Instytut Fizyki Doświadczalnej UW): Fizyka w Polsce wczoraj, dziś i jutro (pol.). labfiz.uwb.edu.pl. [dostęp 2012-08-31].
  2. Pieńkowski członkiem honorowym rumuńskiej akademii nauk. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 254 z 7 listopada 1937. 
  3. Członkowie PAN: Skorowidz
  4. Cmentarz Stare Powązki: STEFAN PIEŃKOWSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2020-01-31].
  5. M.P. z 1950 r. nr 6, poz. 58 „za zasługi położone dla Narodu i Państwa w dziedzinie (...) oświaty, nauki, kultury i sztuki”.
  6. M.P. z 1953 r. nr 117, poz. 1516 „za wybitne zasługi w rozwoju nauki polskiej”.
  7. M.P. z 1936 r. nr 263, poz. 468 „za wybitne zasługi na polu pracy naukowej i administracji szkolnictwa wyższego”.
  8. M.P. z 1951 r. nr 23, poz. 286 „w związku z jubileuszem 30-lecia wybitnej pracy naukowej”.
  9. M.P. z 1947 r. nr 52, poz. 366 „za zasługi na polu działalności oświatowej i kulturalnej”.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj