Szczeć sukiennicza
Szczeć sukiennicza[5], szczeć barwierska[6] (Dipsacus sativus (L.) Honck.) – gatunek rośliny z rodziny przewiertniowatych. Rodzimy obszar jego występowania to południowa Europa (kraje byłej Jugosławii, Włochy i Francja), ale rośnie jako gatunek introdukowany także w Rumunii, Czechach, Niemczech, na Wyspach Brytyjskich i Półwyspie Iberyjskim, a poza Europą w Ameryce Północnej i Południowej[4]. W Polsce gatunek uprawiany (zwłaszcza dawniej)[7] i przejściowo dziczejący[7][5].
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj | |||
Gatunek |
szczeć sukiennicza | ||
Nazwa systematyczna | |||
Dipsacus sativus (L.) Honck. Verz. Gew. Teutschl. 1: 374 (1782)[3][4] | |||
Synonimy | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/Dipsacus_sativus_MHNT.BOT.2016.24.75.jpg/220px-Dipsacus_sativus_MHNT.BOT.2016.24.75.jpg)
Morfologia
edytuj- Pokrój
- Roślina zielna dwuletnia. Wysokości 1-2 m.
- Łodyga
- Sztywna, naga, pokryta kolcami[8].
- Liście
- Liście odziomkowe, podługowato-lancetowate, niejednakowo wycinane, ostro zakończone, z kolczastym nerwem od strony dolnej. Tworzą rozetę. Są u jej podstawy zrośnięte parami.
- Kwiaty
- Zebrane w podługowato jajowatą główkę. Przysadki wspierające kwiaty w szczytowej części kwiatostanu są odgięte w dół. Korony kwiatów liliowe, dłuższe od przysadek[7].
- Gatunki podobne
- Szczeć pospolita i wykrawana mają przysadki w obrębie kwiatostanu proste lub słabo zgięte i przynajmniej w dole kwiatostanu dłuższe od kwiatów[7].
Zastosowanie
edytujBywa uprawiana jako roślina ozdobna. Dawniej używano tej rośliny do wypychania utkanych tkanin[9]. Rozwinięta część główki używana była w przędzalnictwie do gręplowania wełny oraz do czesania wełnianych tkanin[8].
Przypisy
edytuj- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-29] (ang.).
- ↑ Dipsacus sativus. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2013-06-21]. (ang.).
- ↑ a b c Dipsacus sativus (L.) Honck., [w:] Plants of the World Online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2024-06-15] .
- ↑ a b Zbigniew Mirek i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 71, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ Zespół Encyklopedii PWN: Encyklopedia popularna PWN. Warszawa: PWN, 1998, s. 206. ISBN 83-7129-544-8.
- ↑ a b c d Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 446. ISBN 83-0114342-8.
- ↑ a b Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
- ↑ Geoffrey Burnie i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
Identyfikatory zewnętrzne:
- BioLib: 40509
- EoL: 487915
- EUNIS: 169175
- Flora of North America: 200022578
- FloraWeb: 6756
- GBIF: 2888816
- identyfikator iNaturalist: 53028
- IPNI: 319292-1
- ITIS: 502099
- NCBI: 40574
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2771888
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:319292-1
- Tela Botanica: 22689
- identyfikator Tropicos: 11200214
- USDA PLANTS: DISA9
- CoL: 36Q8Q