Otwórz menu główne
Sztuczne ognie

Sztuczne ognie (fajerwerki, od niemieckiego Feuerwerk[1]) – wyroby pirotechniczne wykorzystywane do celów widowiskowych i sygnalizacyjnych, po zapaleniu dające efekty świetlne i akustyczne. Obecnie największym producentem fajerwerków są Chiny.

Spis treści

HistoriaEdytuj

 
Sztuczne ognie
 
Pokazy sztucznych ogni
Pokaz sztucznych ogni, wideo

Około 206 r. p.n.e. w czasach dynastii Han w Chinach prażono bambusy aby wywołać huk odstraszający złe duchy. W czasach Dynastii Południowych i Północnych (420589 naszej ery) sztuczne ognie były również wykorzystywane podczas modlitw o pomyślność i szczęście. Fajerwerki były także stosowane w celach bojowych. Obecnie są stosowane głównie w celach widowiskowo-rozrywkowych. Często w połączeniu z pokazami laserowymi oraz muzyką elektroniczną. Pokazy sztucznych ogni są też punktem kulminacyjnym wielu imprez plenerowych przebiegających w okresie wieczorowo-nocnym, np. zabaw sylwestrowych.

Pierwsze znane pokazy sztucznych ogni zorganizowano na dworze cesarskim w Chinach w XII wieku. W zastosowanych wtedy racach użyto zwykłego prochu, stosowanego potem w Europie jako dymny proch strzelniczy. Obecnie w racach i petardach stosuje się współczesne, bardziej widowiskowe i zaawansowane technologicznie środki pirotechniczne. Do roku 1965 do odpalania rac i ładunków używano lontu pirotechnicznego, o stałym czasie spalania. Czas odpalenia kolejnych petard regulowano używając różnej długości lontu. Od 1965 do odpalania sztucznych ogni używa się elektrycznych zapłonników pozwalających na dużo lepszą ingerencję w czas odpalania oraz zwiększających bezpieczeństwo obsługi technicznej pokazów (odpalanie może odbywać się z większej odległości i nie ma niebezpieczeństwa zamoknięcia lontu).

W PolsceEdytuj

 
Afisz z 15 września 1781 r. zapowiadający pokaz fajerwerków na cześć elekcji króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Jedno z pierwszych pisanych świadectw puszczania fajerwerków dał Łukasz Górnicki w swoich „Dziejach”. Zanotował w nich, że kiedy w 1566 roku urodził się Zygmunt III Waza „po górach nad Wilnem strzelby rozmaite, rac puszczania, insze puszkarskich przypraw ognie były zapalane”. Pokazy fajerwerków stały się bardzo popularne wśród szlachty polskiej. W XVIII wieku stanowiły niemal obowiązkową atrakcję wielu publicznych zabaw wieczornych, odbywających się na ulicy Foksal w Warszawie[2].

Największe pokazy sztucznych ogni miały miejsce podczas świąt państwowych: elekcji, rocznic wielkich bitew lub dla uczczenia zwycięstw. W 1683 roku w Rzeczypospolitej Obojga Narodów miało miejsce szereg uroczystości fetujących zwycięską bitwę pod Wiedniem. W Gdańsku kapitan artylerii Ernest Braun przygotował na zlecenie władz miasta fajerwerki na cześć Jana III Sobieskiego. Puszczane one były na poświęconej królowi polskiemu specjalnej uroczystości, które masowo odbywały się wówczas w Polsce i w całej Europie[3]. Dla uświetnienia elekcji króla Stanisława Augusta Poniatowskiego 15 września 1781 odbył się pokaz fajerwerków. Pokazem fajerwerków trwającym 3 minuty uczczono także ogłoszenie niepodległości w 1918 roku[4].

EfektyEdytuj

Efekty świetlne powstające podczas pokazów sztucznych ogni można podzielić na 3 rodzaje:

  • wybuchy kuliste
  • świetliki
  • eksplozje znacznikowe.

Oprócz tego producenci stosują własne nazwy w celach handlowych:

Chryzantemy
gęste kule o nierównej długości ramion.
Palmy
kilkanaście ramion o różnej długości.
Peonie
gęste kule o równomiernie rozkładających się ramionach.
Wierzby
kilkanaście ramion opadających w dół.
Bukiety
ramiona zebrane w bukiet z kulami na końcu.
Fale
kilkanaście złotych ramion podobnej długości z kolorową kulą na końcu

KolorystykaEdytuj

Kolory sztucznych ogni powstają w wyniku obecności jonów niektórych metali. Pod wpływem ciepła zostają one wzbudzone, a następnie oddają dostarczoną im energię w postaci kolorowego światła (zob. widmo emisyjne). Temperaturę, a przez to jaskrawość barw, zwiększa się dodając do soli pyłów magnezowych lub aluminiowych i uzyskując w ten sposób temperaturę nawet 2100 °C. Związki baru dają kolor zielony, sodu – żółty, strontu – czerwony, a miedzi – niebieski (zazwyczaj chlorek miedzi(II)). Purpury i fiolety powstają ze zmieszania barwy czerwonej z niebieską. Uzyskuje się więc je dodając do chlorku miedzi związki strontu w odpowiednich proporcjach.

BezpieczeństwoEdytuj

Niewłaściwe użytkowanie fajerwerków bywa przyczyną pożarów, poparzeń, a nawet wypadków śmiertelnych. W trosce o zachowanie porządku publicznego samorządy wielu miast i gmin wydały akty prawa miejscowego, zakazujące puszczanie sztucznych ogni poza dniami 31 grudnia i 1 stycznia, a w pozostałe dni wymagają stosownych zezwoleń, bez których mogą być karane grzywną. Sprzedaż wyrobów pirotechnicznych osobom niepełnoletnim podlega karze grzywny, ograniczenia wolności, bądź pozbawienia wolności, lub pozbawienia wolności do 2 lat[5]. Zakaz dotyczy wyłącznie sprzedaży i w odróżnieniu np. od podobnych przepisów dotyczących alkoholu, zakaz ten nie wprowadza formalnych ograniczeń co do samego użytkowania wyrobów pirotechnicznych przez nieletnich, ani ich udzielania takim osobom z uwzględnieniem innych przepisów dotyczących sprawowania opieki rodzicielskiej, czy narażenia na niebezpieczeństwo utraty życia, lub zdrowia.

Problemem związanym z użytkowaniem fajerwerków, są skargi właścicieli zwierząt domowych, głównie psów, które podczas spacerów spłoszone hukiem wystrzałów mogą uciekać ich właścicielom, jeśli nie są właściwie prowadzone na smyczy [6].

PrzypisyEdytuj

  1. Słownik wyrazów obcych, z. Rysiewicz, J. Safarewicz, E. Słuszkiewicz, E. Tryjarski (komitet redakcyjny), PIW, Warszawa 1961.
  2. Gloger 1901 ↓, s. hasło fajerwerki i foksal.
  3. Kotarski 1985 ↓, s. 43.
  4. Gloger 1901 ↓, s. hasło afisz.
  5. Polska Policja, Fajerwerki a bezpieczeństwo, „Policja.pl” [dostęp 2018-07-11] (pol.).
  6. "Tak wygląda życie psa, który się boi". Przez fajerwerki wokół nas cierpią zwierzęta, „gazetapl” [dostęp 2018-07-11] (pol.).

BibliografiaEdytuj

  • Zygmunt Gloger: Encyklopedia staropolska t.II. Warszawa: Kasa Pomocy Mianowskiego, 1901.
  • Edmund Kotarski: Muza gdańska Janowi Sobieskiemu 1673-1696. Warszawa: Ossolineum, 1985. ISBN 83-0401915-9.

Linki zewnętrzneEdytuj