Otwórz menu główne

Trznadel białogłowy[3] (Emberiza leucocephalos) – gatunek ptaka z rodziny trznadli (Emberizidae), gniazdujący w umiarkowanych strefach klimatycznych Azji, rzadko zalatujący do Europy. Wędrowny. Zimuje w subtropikalnych obszarach Indii i Chin[4].

Trznadel białogłowy
Emberiza leucocephalos[1]
S.G. Gmelin, 1771
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina trznadle
Rodzaj Emberiza
Gatunek trznadel białogłowy
Podgatunki
  • E. l. leucocephalos S. G. Gmelin, 1771
  • E. l. fronto Stresemann, 1930
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

MorfologiaEdytuj

Długość ciała wynosi 16–17 cm. Duży, szarobrązowy trznadel z kasztanowym kuprem. U samca w szacie godowej wierzch głowy i policzki białe, czarno obrzeżone. Pozostała część głowy oraz gardło brązowe. W szacie zimowej głowę pokrywają płowobrązowe i czarne plamki. Wierzch ciała kasztanowy, paskowany ciemnobrązowo. Górna część piersi i brzuch białe. Niższą część piersi i boki zajmują pióra kasztanowe o białych krawędziach, sprawiające efekt łuskowania. Samica różni się mniej intensywnie kasztanowym upierzeniem, głową pokrytą szarobrązowymi pasami, jasną plamą na pokrywach usznych oraz znacznie jaśniejszym wierzchem ciała[5].

Podgatunki i zasięg występowaniaEdytuj

Wyróżniono dwa podgatunki E. leucocephalos[6][7]:

  • E. leucocephalos leucocephalos – wschodnia część europejskiej Rosji do wschodniej Syberii i północno-wschodnich Chin.
  • E. leucocephalos fronto – północno-wschodni Qinghai i południowe Gansu (północno-środkowe Chiny).

W Polsce obserwowany tylko dwa razy (stan w 2017). Pierwszy był to lęg mieszany z samicą trznadla zwyczajnego[8]. Lęg ten, odnotowany w 1994 nad Biebrzą, nie powiódł się; gniazdo zostało splądrowane przez drapieżnika. Podobne przypadki lęgów mieszanych stwierdzano na zachodniej Syberii; takie mieszańce są płodne i mają cechy mieszane. Prawdopodobnie trznadel zwyczajny i białogłowy stanowiły niegdyś jedną populację, która rozdzielona lądolodem w trakcie ostatniego zlodowacenia rozbiła się na dwie, tworząc osobne gatunki[9]. Po raz drugi w Polsce trznadla białogłowego zaobserwowano nad zbiornikiem Jeziorsko w woj. łódzkim we wrześniu 2015[10].

LęgiEdytuj

 
Jaja

Wedle Benedykta Dybowskiego okres składania jaj przypada na koniec maja, rzadko trznadel białogłowy wyprowadza drugi lęg w lipcu. Gniazdo mieści się na skraju lasu lub zarośli, na ziemi w lekkim zagłębieniu; ptak buduje je u podnóża drzewa, krzewu lub leżącego konaru ze źdźbeł trawy i wyścieła delikatniejszymi trawami i włosiem końskim. Zewnętrzna średnica to około 13 cm, głębokość 5 cm. Zniesienie liczy 4–6 jaj, barwa tła na skorupce zmienna, od jasnoróżową po fioletową lub zielonawą; pokrywają je liczne brązowe plamy, kreski i nieregularne kształty, także pomniejsze fioletowawe plamki. Wysiaduje jedynie samica, samiec w tym czasie zajęty jest śpiewem. Średnie wymiary dla 54 jaj (22 Taczanowskiego, 7 Reya, pozostałe Dybowskiego) wynoszą 21,48 na 16,1 mm. Średnia masa jaja (n=22) wynosi 173 mg[11].

OchronaEdytuj

W Polsce jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[12].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Emberiza leucocephalos, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. BirdLife International 2017, Emberiza leucocephalos [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2017 [online], wersja 2019-2 [dostęp 2019-09-23] (ang.).
  3. P. Mielczarek, M. Kuziemko: Rodzina: Emberizidae Vigors, 1825 - trznadle - Old word buntings (wersja: 2019-05-02). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2019-09-23].
  4. ptaki.info. [dostęp 2011-08-27].
  5. Buntings. W: Carol & Tim Inskipp: A guide to the birds of Nepal. 1985, s. 77.
  6. F. Gill, D. Donsker (red.): Buntings (ang.). IOC World Bird List: Version 9.2. [dostęp 2019-09-23].
  7. Pine Bunting (Emberiza leucocephalos) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 2013-05-18].
  8. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski Rozmieszczenie, liczebność i zmiany, Tom II. Wrocław: Polskie Towarzystwo Przyjaciół Przyrody "pro Natura", 2003, s. 775. ISBN 83-919626-1-X.
  9. Andrzej G. Kruszewicz: Ptaki Polski. Encyklopedia ilustrowana. Warszawa: MULTICO, 2007, s. 295. ISBN 978-83-7073-474-9.
  10. Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raport nr 32. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2015. „Ornis Polonica”. 57, s. 117–147, 2016. 
  11. Francis C.R. Jourdain: The eggs of European birds. 1906, s. 100-101.
  12. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183)