Otwórz menu główne

UDBA (serb-chor. Управа Државне Безбедности / Uprava Državne Bezbednosti, Urząd Bezpieczeństwa Państwa) – służba specjalna SFRJ, wcześniej OZNA (Odeljenje za zaštitu naroda). Utworzona 13 marca 1946 i rozwiązana w 1991. Wchodziła w skład ministerstwa spraw wewnętrznych[1].

UDBA
Urząd Bezpieczeństwa Państwowego

Uprava državne varnosti
Управа државне безбедности
Państwo  Jugosławia
Data utworzenia 13 marca 1946
Data likwidacji 1991
brak współrzędnych

Spis treści

OrganizacjaEdytuj

 
Aleksandar Ranković

UDBA powstała w 1946 jako efekt reorganizacji działającej od czasów wojny OZNA[1]. Miała realizować zadania związane ze zwalczaniem zagrożeń dla bezpieczeństwa państwa, a także zagrożeń dla gospodarki i przeciwdziałaniem zorganizowanej przestępczości. Na jej czele stanął Aleksandar Ranković.

Do 1950 UDBA stanowiła ściśle scentralizowaną strukturę, z podziałem na okręgi. Od 1950 składała się z sześciu, częściowo niezależnych struktur, działających w sześciu republikach, wchodzących w skład socjalistycznej Jugosławii[1]. Od 1966 formacja działała pod nową nazwą Służby Bezpieczeństwa Publicznego (Служба државне безбедности, Služba državne sigurnosti).

W obrębie UDBA działały cztery wydziały. Pierwszy z nich zajmował się wykrywaniem "wrogów wewnętrznych", drugi zajmował się emigrantami politycznymi, pozostałe wykrywały działania obcych wywiadów i prowadziły inwigilację środowisk uważanych za potencjalnie niebezpieczne.

DziałalnośćEdytuj

 
Grupa funkcjonariuszy UDBA na spotkaniu z Josipem Brozem Titą w roku 1962

Funkcjonariuszom UDBA przypisywano około 200 uprowadzeń i zabójstw przeciwników jugosłowiańskiego reżimu[1]. W latach 1946-1990 w tajemniczych okolicznościach zginęło 69 chorwackich działaczy antykomunistycznych, działających na emigracji[2]. Do najgłośniejszych spraw powiązanych z aktywnością UDBA było zabójstwo Bruno Busicia w Paryżu (16 października 1978), a także zamach bombowy w 1960, w Domu Chorwackim w Buenos Aires[2]. Policji niemieckiej udało się schwytać Josipa Perkovicia, podejrzewanego o związki z UDBA, który przeprowadzał zamachy na terytorium Niemiec i został skazany za to na karę dożywotniego pozbawienia wolności[2]. Jedną z ostatnich ofiar przypisywanych agentom UDBA był Enver Hadri - kosowski Albańczyk, zamordowany w lutym 1990 w Brukseli[3].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Heinz Duthel: Global Secret and Intelligence Services III: Hidden Systems that deliver Unforgettable Customer Service. 2014, s. 138-139. ISBN 978-3-7386-0784-0.
  2. a b c Eric Sof: UDBA – Secret Police Of The Former Yugoslavia (ang.). special-ops.org. [dostęp 2018-01-10].
  3. Alex Belamy: Kosovo and International Society. Springer, 2002, s. 17. ISBN 978-0-230-59760-0.

BibliografiaEdytuj

  • Heinz Duthel: Global Secret and Intelligence Services III: Hidden Systems that deliver Unforgettable Customer Service. 2014, s. 138-139. ISBN 978-3-7386-0784-0.