Otwórz menu główne
Zobacz też: inne jednostki pływające o tej nazwie.

USS Shenandoah (ZR-1) był pierwszym z czterech sterowców szkieletowych US Navy zbudowanym w latach 1922-1923 w Lakehurst Naval Air Station. Pierwszy lot odbył we wrześniu 1923. Przysłużył się rozwojowi Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych w dziedzinie sterowców szkieletowych, biorąc też udział w pierwszym locie statkiem powietrznym przez Amerykę Północną. Po wykonaniu 57 lotów, Shenandoah rozbił się w wyniku uszkodzeń powłoki po uderzeniu szkwału nad Ohio w 1925 roku.

USS Shenandoah
Ilustracja
Historia
Stocznia Lakehurst Naval Air Station
Położenie stępki 22 czerwca 1922
Wodowanie 20 sierpnia 1923
Zamówiony dla  US Navy
Los okrętu rozbił się podczas burzy na 03 września 1925
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 77 500 funtów (35,153 t)
Długość 680 stóp (207,26 m)
Szerokość 78 stóp 9 in (24 m) (maksymalna średnica)
Napęd
300 konne sześciocylindrowe silniki spalinowe Packard Motor Car Company
Prędkość 117 mph (120 km/h)
Zasięg 5 000 mil morskich (8 000km)
Uzbrojenie
.
Załoga 25

Projekt i konstrukcjaEdytuj

Shenandoah pierwotnie miał mieć nadany numer FA-1 (od anglojęzycznego określenia Fleet Airship Number One), ale ostatecznie został określony mianem ZR-1. Sterowiec był długi na 210 m) i ważył 36 ton. Miał zasięg 8 000 km i mógł osiągać prędkość 110 km/h. Shenandoah został zbudowany w Lakehurst Naval Air Station w latach 1922-1923, w hangarze nr 1, który był na tyle duży, by pomieścić statek powietrzny tych rozmiarów. Części sterowca zostały wyprodukowane w fabryce Naval Aircraft Factory w Filadelfii. Lakehurs NAS służyła jako baza dla sterowców US Navy, a Shenandoah był jej pierwszym sterowcem szkieletowym.

 
Budowa USS Shenandoah w 1923r., szkielet sterowca

Projekt został oparty na planach niemieckiego sterowca Zeppelin L-49 (Lz-96). L-49 charakteryzowal się odchudzoną konstrukcją, projekt skupiał się na możliwości osiągania znacznych wysokości. Shenadoah został zbudowany z nowego stopu duraluminium, a dźwigary zostały wytworzone w Fabryce Samolotów Marynarki Wojennej. Powłoka zewnętrzna została uszyta z wysokiej jakości tkaniny bawełnianej, sznurowana lub przyklejona do ramy duraluminium i pomalowana substancją aluminiową.

Komory gazowe zostały wykonane z najbardziej nieprzepuszczalnych ówcześnie materiałów. Błony były wykonane z zewnętrznej błony dużych jelit bydlęcych, które po procesie mycia, usuwania tłuszczu i brudu były przechowywane w roztworze wody i gliceryny. Tak przygotowane błony były przytwierdzane gumą do bawełnianych tkanin, a później całość pokrywana cienką powłoka lakieru. Dodatkowo błony były izolowane obiciem ze złotych płatów. 20 komór gazu sterowca było wypełnione w około 85% pojemności przy normalnym ciśnieniu atmosferycznym. Każda z komór miała sprężynowy zawór bezpieczeństwa oraz ręczne zawory sterowane z mostka.

Shenandoah napędzały sześciocylindrowe silniki spalinowe Packarda o mocy 300 KM (220 kW). Wyrównywanie masy powstające w wyniku spalania paliwa odbywało się poprzez kondensatory pary wodnej ze spalin, co było podyktowane wysokim kosztem helu[1].

Pierwszy szkielet Shenandoah został ukończony 24 czerwca 1922 r.; 20 sierpnia 1923 miało miejsce "wodowanie". Chrzest statku miał miejsce 10 października 1923 r., a jego matką chrzestną została Edwin Denby, żona sekretarza Marynarki Wojennej. Tego samego dnia wprowadzono statek do służby, powierzając dowództwo jednostki komandorowi porucznikowi Frankowi R. McCrary. USS Shenandoah odbył swój dziewiczy lot 4 września 1923 roku.

Eksploatacja w marynarce wojennejEdytuj

Sterowiec został zaprojektowany do wykonywania lotów rozpoznawczych floty, na wzór zastosowania niemieckich sterowców podczas I Wojny Światowej.

W okresie od września do początku października 1923 r. sterowiec wykonał szereg lotów próbnych, mających określić zdatność do lotu w trakcie deszczu, mgły, czy słabej widoczności. W dniu 27 października 1923 r., Shenandoah w ramach obchodów Navy Day wykonał lot w dół Doliny Shenandoah i z powrotem do Lakehurst przez Waszyngton i Baltimore, gdzie zebrane tej nocy tłumy mogły zobaczyć nowy sterowiec w świetle reflektorów.

 
Uszkodzony dziób ZR-1's po wichurze w styczniu 1924r.

W tym czasie, kontradmirał William Moffett - głównodowodzący Biura Aeronautyki, jako zagorzały zwolennik sterowców, rozważał możliwość wykorzystania Shenandoah do eksploracji Arktyki. Taki program mógł przynieść cenne dane atmosferyczne, jak również doświadczenie w operacjach podczas arktycznej pogody. Shenandoah jako wytrzymały i zdolny do latania przy niskich prędkościach, uważany był za dobrze nadający się do takich zadań. Ten projekt Moffetta uzyskał akceptację prezydenta Calvina Coolidgea, jednak po zerwaniu przez wicher sterowca z masztu cumującego w Lakehurs 16 stycznia 1924r., który skutkował uszkodzeniem dziobu wymagającego czasochłonnej naprawy, plany ekspedycji arktycznych zostały zaniechane.

Naprawa Shenandoah została ukończona w maju, a latem 1924 r. został przydzielony do prac nad jego zespołem napędowym oraz urządzeniami radiowymi. W sierpniu sterowiec został oddelegowany do służby w Scouting Fleet, gdzie wziął udział w manewrach taktycznych. Shenandoah wykrył wroga zgodnie z planem, jednak stracił z nim kontakt podczas niekorzystnych warunków pogodowych. Trudności techniczne oraz brak ośrodków wsparcia floty, zmusiły załogę do odejścia z obszaru działań przed zakończeniem manewrów, aby powrócić do Lakehurst. Manewry te uwydatniły potrzebę zaawansowanych baz oraz statków, w przypadku udziału jednostek latających.

 
ZR-1 na maszcie cumującym

W lipcu 1924 r., USS Patoka został poddany licznym modyfikacjom w stoczni Norfolk Navy Yard w celu uczynienia z niego pierwszego okrętu zaopatrzeniowego dla sterowców. Zamontowany na nim eksperymentalny maszt cumowniczy miał około 38 metrów (125 stóp) nad powierzchnią wody. Na okręcie były też dodatkowe miejsca noclegowe dla załogi Shenandoah, jak i dla obsługi cumowania i serwisu sterowców. Statek został wyposażony w zbiorniki helu, benzyny i innych materiałów niezbędnych dla Shenandoah, jak również urządzeń na potrzeby obsługi dla trzech hydroplanów. Shenandoah został zaangażowany do krótkiej serii eksperymentów, mających określić funkcjonalności obsługi urządzeń mobilnych floty zwiadu sterowcowego na okręcie USS Patoka. Pierwsze udane cumowanie zostało dokonane 8 sierpnia 1924 roku. W październiku Shenandoah przeleciał z Lakehurst do Kalifornii, a następnie do Waszyngton, aby przetestować nowo-wzniesione maszty cumownicze. Był to jednocześnie pierwszy lot sterowca szkieletowego w poprzek Ameryki Północnej.

Rok 1925 rozpoczął prawie sześciomiesięczny okres prac konserwacyjnych i gruntownych testów. Shenandoah nie wykonywał lotów aż do 26 czerwca, gdy rozpoczął przygotowania do letnich operacji floty. W lipcu i sierpniu po raz kolejny brał udział w manewrach rozpoznawczych floty, z powodzeniem wykonując zadania rozpoznawcze. W tym czasie był holowany przez okręt Patoka podczas cumowania do masztu statku.

Katastrofa i wrak ShenandoahEdytuj

 
Wrak Shenandoah z lotu ptaka
 
Przednia cześć wraku

W dniu 2 września 1925 r., Shenandoah wyleciał z Lakehurst na loty promujące go do Midwest, które obejmowały 40 miast, a także wizyty na tragach stanowych. W harmonogramie ujęto m. in. testy nowego masztu cumowniczego w Dearborn (Michigan). Podczas przejścia przez obszar burzy i turbulencji nad Ohio, wcześnie rano dnia 3 września podczas 57. lotu, sterowiec wpadł w gwałtowny podryw powietrza, tak, że znalazł się poza granicą ciśnienia jego torb z helem. Poszycie i komórki z helem zostały rozdarte, a sterowiec rozbił się na kilka części w pobliżu Caldwell (Ohio). Czternastu członków załogi zginęło (w tym dowódca). Wśród ofiar była prawie cała załoga kabiny kontrolnej (z wyjątkiem podporucznika Andersona, który ledwo z niej uszedł tuż przed oderwaniem od statku), dwóch mężczyzn, którzy wypadli przez wyłomy w kadłubie oraz kilku mechaników, którzy spadli wraz z silnikami. Lista zabitych:

  • kmdr ppor. Zachary Lansdowne, oficer dowodzący (ur. w Greenville w stanie Ohio)
  • kmdr ppor. Lewis Hancock Junior (ur. w Austin w stanie Teksas)
  • ppor. Arthur Reginald Houghton (ur. w Alstonw w stanie Massachusetts)
  • ppor. JG Edgar William Sheppard (ur. w Waszyngtonie w stanie Dystrykt Kolumbii)
  • ppor. John (Jack) Bullard Lawrence (ur. w Saint Paul w stanie Minnesota)
  • st. bsm. George Conrad Schnitzer (ur. w Tuckertown w stanie New Jersey)
  • mechanik 1. klasy James Albert Moore (ur. w Savannah w stanie Georgia)
  • takielarz 1. klasy Ralph Thomas Joffray (ur. w Saint Louis w stanie Missouri)
  • mechanik 1. klasy Bartholomew (Bart) B. O'Sullivan (ur. Lowell w stanie Massachusetts)
  • st. bsm. James William Cullinan (ur. w Binghamton w stanie Nowy Jork)
  • st. bsm. Everett Price Allen, (ur. w Saint Louis w stanie Missouri)
  • mechanik Charles Harrison Broom (ur. w Toms River w stanie New Jersey)
  • mechanik Celestino P. Mazzuco (ur. w Murray Hill w stanie New Jersey)
  • mechanik William Howard Spratley (ur. w Venice w stanie llinois)

Z katastrofy ocalało dwudziestu dziewięciu członków załogi.

Tysiące ludzi przybyło na miejsce katastrofy, efektem czego było splądrowanie wraku z dzienników pokładowych oraz większości materiału powłoki sterowca. Oficjalne dochodzenie w sprawie śmiertelnego lotu podało do publicznej wiadomości, iż lot odbył się wobec protestów komandora Lansdowne, który przestrzegał przed sztormowymi warunkami pogodowymi, które panowały w rejonie Ohio pod koniec lata. Jego prośby o odwołanie lotu zostały zignorowane przez dowództwo, wobec planów marynarki wojennej upowszechniania technologii sterowców i usprawiedliwianiu dużych kosztów ich budowy dla podatników. Kwestia przekładania promocji nad roztropnością, konsekwentnie podtrzymywana przez wdowę po Lansdowne, miała swe odzwierciedlenie w postawieniu przed sądem wojskowym pułkownika Billyego Mitchella za niesubordynację i zakończenie jego kariery wojskowej.

Pozytywnym aspektem katastrofy było to, że kolejne sterowce były lepiej budowane. Ich kadłuby były wzmocnione, kabiny kontroli były budowane w stępce, zamiast zawieszania ich na linach, a także została zwiększona moc silników. Więcej uwagi poświęcono także prognozom pogody. Udoskonalenia te przełożyły się na mniejszą awaryjność sterowców używanych podczas II wojny Światowej oraz podczas zimnej wojny.

Dla upamiętnienia katastrofy, w pobliżu jego miejsca postawiono kilka pomników, istnieje również małe prywatne muzeum w Ava w stanie Ohio[2]. Również kilka lokalnych szkół znajdujących się w okolicach, gdzie rozbił się Shenandoah nosi imię tego sterowca, a ich drużyny sportowe nazywane są "The Zeps"[3].

BibliografiaEdytuj

  • Dictionary of American Naval Fighting Ships.
  • MacSwords, J. R. "15 dead in blimp disaster: lightening flash, terrific storm; Shenandoah wages losing battle with elements." The Times Recorder, Zanesville, Ohio 4 września 1925
  • Wood, Junius B., "Seeing America from the 'Shenandoah'", National Geographic Magazine, styczeń 1925.
  • Ill Wind: The Naval Airship Shenandoah In Noble County, Ohio. Gray, Lewis. Gateway Press: Baltimore, 1989
  • Robinson, Douglas H., and Charles L. Keller. "Up Ship!": U.S. Navy Rigid Airships 1919–1935. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 1982. ​ISBN 0-87021-738-0
  • Keirns, Aaron J. "America's Airship Disaster": The Crash of the USS Shenandoah Howard, Ohio: Little River Publishing. ​ISBN 978-0-9647800-5-7

Linki zewnętrzneEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Koszt tysiąca metrów sześciennych helu wynosił wtedy 55 dolarów (nie uwzględniając wartości pieniądza w czasie)
  2. Shenandoah Airship Disaster, Ava, Ohio, www.roadsideamerica.com [dostęp 2017-11-27] (ang.).
  3. http://www.gozeps.org/ Noble Local School District