Veľké Leváre

Veľké Leváre (węg. Nagylévárd)[6][7]wieś (obec) na Słowacji położona w kraju bratysławskim, w powiecie Malacky, w regionie Záhorie[8], 10 km od Malaciek i 40 km od Bratysławy[9][10].

Veľké Leváre
Ilustracja
Kościół w Veľkých Levárach
Państwo  Słowacja
Kraj bratysławski
Powiat Malacky
Starosta Štefan Kudlička[1]
Powierzchnia 26,447[2] km²
Wysokość 170[3] m n.p.m.
Populacja (2014)
• liczba ludności
• gęstość

3576
135,21 os./km²
Nr kierunkowy 034
Kod pocztowy 908 73[4][5]
Tablice rejestracyjne MA
Położenie na mapie kraju bratysławskiego
Mapa lokalizacyjna kraju bratysławskiego
Veľké Leváre
Veľké Leváre
Położenie na mapie Słowacji
Mapa lokalizacyjna Słowacji
Veľké Leváre
Veľké Leváre
Ziemia48°30′11″N 17°00′04″E/48,503056 17,001111
Strona internetowa

HistoriaEdytuj

Na terenie wsi ludzkie osadnictwo istniało już w młodszym neolicie. Wieś powstała na ważnym szlaku handlowym, biegnącym przez Záhorie z południa na północ, jako osada strażnicza[3].

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1378 roku[11], kiedy nosiła ona nazwę Noglew. W 1380 wieś nazywała się Lwer, w 1413 Leuar, w 1446 Schüzen, w 1460 Lewary Maior, w 1488 Welykylewar, w 1498 Großchüczen, w 1518 Welykylwar, w 1773 Welke Lewardy, w 1808 Weliké Lewáre, w 1920 Velké Leváry, a od 1927 nosi obecną nazwę[12]. W XVI w. osiedli tu koloniści z Chorwacji, a wkrótce po nich osadnicy habańscy. Ci drudzy zajmowali się głównie wyrobem szeroko znanej ceramiki "habańskiej" oraz produkcją noży. Następnie pojawili się kolejni osadnicy z Moraw. Od 1744 r. miejscowość rozwijała się jako szlacheckie miasteczko, obdarzone prawami organizowania cotygodniowych targów i dorocznych jarmarków. W XIX w. nastąpił dalszy rozwój rzemiosła, powstały cechy rzemieślnicze. Z końcem tego stulecia funkcjonował już młyn parowy, cegielnia, gorzelnia. W latach międzywojennych głośne strajki robotników drzewnych[3].

W 1397 roku w miejscowości znajdował się mały kościół. W latach 1729–1733 na jego miejscu wybudowano nowy[13], barokowy o dwóch wysokich wieżach, wchodzący w skład archidiecezji bratysławskiej[14]. Znajduje się w nim największy ołtarz w stylu ludwikowskim (Ludwika XVI) na Słowacji[13][15]. Przed kościołem stoi pręgierz z początków XVIII w.[3] We wsi znajduje się także kościół ewangelicki należący do senioratu bratysławskiego[16], a także dwór habański z 1592 roku, będący największą zachowaną budowlą anabaptystów w Europie stojącą w pierwotnym miejscu ich osiedlenia. Od 1972 roku jest on siedzibą Muzeum Anabaptystów[17].

LudnośćEdytuj

Według danych z dnia 31 grudnia 2014, wieś zamieszkiwało 3576 osób, w tym 1806 kobiet i 1770 mężczyzn[18].

W 2001 roku rozkład populacji względem narodowości i przynależności etnicznej wyglądał następująco[19]:

natomiast w 2011 roku przedstawiał się on tak[20]:

Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco[21]:

natomiast w 2011 roku prezentowała się tak[22]:

W miejscowości urodził się czeski klarnecista i dyrygent Gustav Brom[23][24][25][26].

TransportEdytuj

W miejscowości znajduje się stacja kolejowa, przez którą przebiega trasa linii nr 110 z Bratysławy do Brzecławia[27], a także kilka przystanków autobusowych na trasie z Bratysławy do wsi Borský Svätý Jur[28]. Przez miejscowość przebiega także droga krajowa nr 2[29].

Od 1646 do 1948 roku istniała przeprawa promowa na Morawie z Veľkých Levarów do Drösing[30][31].

PrzypisyEdytuj

  1. Zoznam zvolených starostov a primátorov podľa obcí, miest a mestských častí (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky. [dostęp 2017-07-25].
  2. Registre obnovenej evidencie pozemkov (słow.). Úrad geodézie, kartografie a katastra SR, 2017-08-10. [dostęp 2017-11-28].
  3. a b c d Szomolányi Juraj a kolektív: Malé Karpaty. Turistický sprievodca ČSSR, wyd. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1986, s. 325-326 (słow.)
  4. Veľké Leváre PSČ: 908 73 (słow.). pscpsc.eu. [dostęp 2017-07-25].
  5. Poštové smerovacie čísla obcí a ulíc a poštové smerovacie čísla pre POBOXy na vybraných poštách (słow.). posta.sk. [dostęp 2017-07-25].
  6. Wykaz urzędów telegraficznych w Czechosłowacji. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Poczt i Telegrafów”. R. 3, № 23, s. 390, 393, 1921-05-14. Ministerstwo Poczt i Telegrafów (pol.). 
  7. György Lelkes: Magyar helységnév-azonosító szótár. Budapest: Balassi Kiadó, 1992, s. 279. ISBN 978-963-7873-00-3. (węg.)
  8. Veľké Leváre (słow.). ezahorie.sk. [dostęp 2017-07-25].
  9. Obec Veľké Leváre (słow.). levare.sk. [dostęp 2017-07-25].
  10. Veľké Leváre (słow.). muzeum.sk. [dostęp 2017-07-25].
  11. Veľké Leváre (słow.). e-obce.sk. [dostęp 2017-07-25].
  12. Miroslav Kropilák: Vlastivedný slovník obcí na Slovensku. T. 3. Bratislava: Veda, 1978, s. 246. (słow.)
  13. a b Kostol Mena Panny Márie (słow.). farnost.velkelevare.info. [dostęp 2017-07-25].
  14. Dekanáty a farnosti (słow.). abuba.sk. [dostęp 2017-07-25].
  15. Ján Karásek: Reštaurátori zachraňujú najväčší luisézny oltár v SR (słow.). sme.sk, 1997-08-21. [dostęp 2017-07-27].
  16. Bratislavský seniorát (słow.). ecav.sk. [dostęp 2017-07-25].
  17. Habánsky dvor – Veľké Leváre (pol.). slovakia.travel. [dostęp 2017-07-25].
  18. Počet obyvateľov k 31.12.2014 / Population on 31st December 2014 (słow. • ang.). statistics.sk. [dostęp 2017-07-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-05-30)].
  19. Výsledky sčítania obyvateľov, domov a bytov 2001 – Obyvateľstvo podľa pohlavia a národnosti – Veľké Leváre (słow.). sodb.infostat.sk. [dostęp 2017-07-25].
  20. Sčítanie obyvateľov, domov a bytov 2011 – Obyvateľstvo podľa pohlavia a národnosti – Veľké Leváre (słow.). statistics.sk. [dostęp 2017-07-25].
  21. Výsledky sčítania obyvateľov, domov a bytov 2001 – Obyvateľstvo podľa pohlavia a náboženstva – Veľké Leváre (słow.). sodb.infostat.sk. [dostęp 2017-07-25].
  22. Sčítanie obyvateľov, domov a bytov 2011 – Obyvateľstvo podľa pohlavia a náboženského vyznania – Veľké Leváre (słow.). statistics.sk. [dostęp 2017-07-25].
  23. Československý biografický slovník. Praha: Encyklopedický Institut ČSAV, 1992, s. 68. (cz.)
  24. Zomrel slávny dirigent Gustav Brom (słow.). sme.sk, 1995-09-26. [dostęp 2017-07-25].
  25. Lothar Martin: DAS ORCHESTER DES GUSTAV BROM IST EINE BIG BAND VON WELTFORMAT (niem.). radio.cz, 2016-03-06. [dostęp 2017-07-25].
  26. Gustav Brom (cz.). encyklopedie.brna.cz. [dostęp 2017-07-25].
  27. 110 Bratislava - Kúty - Břeclav (słow.). zsr.sk. [dostęp 2017-07-25].
  28. 102416 Bratislava - Malacky - Malé Leváre/Závod - Borský Svätý Jur (słow.). idsbk.sk. [dostęp 2017-07-25].
  29. Miestopisný priebeh ciest I. triedy (słow.). W: Miestopisný priebeh cestných komunikácií [on-line]. ssc.sk, 2016. [dostęp 2017-07-25].
  30. Historické spojenie (słow.). tikdnv.sk. [dostęp 2017-08-12].
  31. Prievoz/Fähren/Ferry (słow. • niem. • ang.). W: CHKO Záhorie [on-line]. daphne.sk. s. 36. [dostęp 2017-08-12].

Linki zewnętrzneEdytuj