Otwórz menu główne

Walens, właściwie Flavius Valens (ur. 328 w Cibalae, zm. 9 sierpnia 378) – cesarz rzymski od 364 roku.

Walens
Flavius Iulius Valens
Flavius Iulius Valens Augustus
Ilustracja
Cesarz rzymski
Okres od 28 marca 364
do 9 sierpnia 378
Dane biograficzne
Dynastia walentyniańska
Data urodzenia 328
Data śmierci 9 sierpnia 378
Moneta
moneta
Solid Walensa

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w 328 r., prawdopodobnie w Cibalae. Brat Walentyniana I. Karierę rozpoczął w armii, ale jedynym wyższym stanowiskiem, jakie sprawował, była funkcja protector domesticus, tj. gwardzisty[1], którą musiał sprawować prawdopodobnie od 359 r. Nie jest jasne, czy pozostał w gwardii po 362 r., gdy imperator Julian przeprowadził czystki w tej formacji[2]. Wówczas prawdopodobnie opierał się antychrześcijańskim zapędom Juliana[1], choć jest możliwe, że ten wątek został wpisany do jego biografii już po wyniesieniu na tron[2]. Po nagłej śmierci imperatora Jowiana w lutym 364 r. jego następcą został Walentynian, który przekazał Walensowi rządy we wschodniej części cesarstwa[1], obejmującej prefekturę Wschodu. Wybór Walensa na kolejnego cesarza przyjęto z niezadowoleniem ze względu na jego brak doświadczenia wojskowego i cywilnego, jego główną zaletą z punktu widzenia stabilności państwa była bezwzględna lojalność względem brata[3].

Ingerował w wewnętrzne spory Kościołów na rzecz arianizmu, którego był wyznawcą[4], i prześladował katolików, m.in. wygnał biskupów przywróconych przez Juliana[5]. Jednocześnie jego brat pozostawał wyznawcą nicejskiej wersji chrześcijaństwa[1]. Równocześnie cesarz prześladował pogańskich intelektualistów[6], ale dbając o zasoby biblioteki konstantynopolitańskiej ustanowił etatowych kopistów antiquarii, 4 greckich i 3 łacińskich, którzy na stałe zajmowali się przepisywaniem i konserwacją starych tekstów klasyków[4]. W latach 365–368 wraz z Walentynianem przeprowadził reformę monetarną[1] i był niechętny zwiększaniu podatków, raczej ograniczał obciążenia poddanych na rzecz państwa, choć z drugiej strony chętnie gromadził bogactwa. W czasie swoich rządów dbał o odbudowę zniszczonych miast i starał się zapewniać prowincjom możliwości rozwoju. Surowo karał nadużycia i malwersacje urzędników, a także wystrzegał się faworyzowania krewnych[7], jednakże był podejrzliwy[6], szorstki, mało energiczny, słaby, tchórzliwy, skłonny do okrucieństwa[3] i bywał niesprawiedliwy[7].

W latach 365–366 mierzył się z buntem krewnego Juliana, Prokopiusza[8], poganina[6], który został ogłoszony w Konstantynopolu imperatorem. W tym czasie Walentynian musiał zwalczać najazdy Alamanów, co zmusiło go do podróży na północ i umocnienia granicy na Renie. Walens ostatecznie odniósł zwycięstwo[1], jednak już w latach 367–368[9] (lub 367–369) musiał prowadzić wojnę z Gotami pod wodzą Atanaryka (określanymi także niepewnie jako Terwingowie)[10], następnie (370–378) walczył z królem perskim Szapurem II[9], który zaatakował Armenię znajdującą się pod władzą Arszaka[2].

W czasie wojny przeciw Persji Walens osadził na ormiańskim tronie swojego kandydata[2] i zaczął w 375 r. planować większą operację przeciw przeciwnikowi, jednak konflikty z Izauryjczykami i Saracenami oraz nagła śmierć Walentyniana I z powodu udaru zmusiły go do odłożenia tych planów. W tym samym czasie Hunowie zaczęli wypierać Gotów, a ci zaczęli zwracać się do imperium o pomoc. Walens udzielił Gotom pod wodzą Fritigerna zgody na wkroczenie w granice imperium, jednak ich śladem podążyły kolejne grupy, które padły ofiarą nadużyć rzymskich wojskowych organizujących przesiedlenia[1].

W 377 r. Goci podnieśli bunt, uzyskując za sojuszników Alanów i Hunów. Walens został zmuszony do przerwania działań wojennych, gdy wybuchło powstanie, i pośpieszył uspokoić sytuację i spacyfikować barbarzyńców, nie czekając na posiłki prowadzone przez Gracjana, współwładcy na zachodzie przy swoim ojcu Walentynianie, a po jego śmierci jego następcy. Zginął w przegranej bitwie pod Adrianopolem[1].

Walens był żonaty z arianką Domniką (zm. po 381 r.), córką żołnierza Petroniusza. Data małżeństwa nie jest znana, ale z całą pewnością nastąpiło ono przed objęciem tronu, gdyż zaraz po objęciu władzy Walens wyniósł teścia do godności patrycjusza. Z tego małżeństwa pochodzili[2]:

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h Oliver Nicholson, The Oxford Dictionary of Late Antiquity, Oxford University Press, 19 kwietnia 2018, ISBN 978-0-19-256246-3 [dostęp 2019-10-27] (ang.).
  2. a b c d e f g h Noel Lenski, Failure of Empire: Valens and the Roman State in the Fourth Century A.D., University of California Press [dostęp 2019-10-27].
  3. a b Edward Gibbon, Upadek Cesarstwa Rzymskiego na Zachodzie.
  4. a b Tadeusz Sinko, Literatura grecka, T.III cz.2, PAU Kraków 1954, s. 66
  5. Valens | Roman emperor, Encyclopedia Britannica [dostęp 2019-10-28] (ang.).
  6. a b c Ancient Rome - The reign of Valentinian and Valens, Encyclopedia Britannica [dostęp 2019-10-28] (ang.).
  7. a b Walens – prostak na cesarskim tronie, www.rp.pl [dostęp 2019-10-27] (pol.).
  8. Procopius | Roman emperor, Encyclopedia Britannica [dostęp 2019-10-27] (ang.).
  9. a b Walens - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy, encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2019-10-27] (pol.).
  10. Arne Søby Christensen, Cassiodorus, Jordanes and the History of the Goths: Studies in a Migration Myth, Museum Tusculanum Press, 2002, ISBN 978-87-7289-710-3 [dostęp 2019-10-28] (ang.).
  11. Robert Malcolm Errington, Roman Imperial Policy from Julian to Theodosius, Univ of North Carolina Press, 2006, ISBN 978-0-8078-3038-3 [dostęp 2019-10-28] (ang.).
  12. Ammianus Marcellinus, BRILL, 2009, ISBN 978-90-04-18037-6 [dostęp 2019-10-28] (łac.).
  13. Meaghan McEvoy, Child Emperor Rule in the Late Roman West, AD 367-455, OUP Oxford, 2 maja 2013, ISBN 978-0-19-966481-8 [dostęp 2019-10-28] (ang.).