Wda (województwo pomorskie)

wieś w województwie pomorskim
Zobacz też: Wda w innych znaczeniach tego słowa.

Wdawieś kociewska[2] w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie starogardzkim, w gminie Lubichowo na północnowschodnim skraju Borów Tucholskich nad Wdą i na trasie szlaku kajakowego rzeki Wdy. Wieś jest siedzibą sołectwa Wda w którego skład wchodzi również osada Wdecki Młyn.

Artykuł 53°47′40″N 18°23′27″E
- błąd 38 m
WD 53°50'N, 18°24'E, 53°47'39.84"N, 18°23'41.21"E
- błąd 20760 m
Odległość 6 m
Wda
wieś
ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Powiat starogardzki
Gmina Lubichowo
Wysokość 92 m n.p.m.
Liczba ludności  417
Strefa numeracyjna 58
Kod pocztowy 83-222[1]
Tablice rejestracyjne GST
SIMC 0166752
Położenie na mapie gminy Lubichowo
Mapa lokalizacyjna gminy Lubichowo
Wda
Wda
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wda
Wda
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Wda
Wda
Położenie na mapie powiatu starogardzkiego
Mapa lokalizacyjna powiatu starogardzkiego
Wda
Wda
Ziemia53°47′40″N 18°23′27″E/53,794444 18,390833

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gdańskiego.

Części wsiEdytuj

Integralne części wsi Wda[3][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0166769 Pawelec część wsi

HistoriaEdytuj

Nazwa wsi pochodzi od nazwy rzeki "Wda". Wda występowała często w dokumentach krzyżackich (pod nazwą Bda, Bdo lub Wodda). W II połowie XVI w. należała do powiatu tczewskiego. Dokument dotyczący znajdującej się w niej karczmy pochodzi z 1609 roku. W latach potopu szwedzkiego Wda została niemal doszczętnie zniszczona. W 1667 roku miejscowość odbudowano. W 1692 roku znajdowały się w niej 2 karczmy oraz agencja pocztowa skontaktowana z agencjami w Skórczu i Lubichowie. Wojna północna zahamowała rozwój wsi, aż do połowy XVIII wieku.

W 1772 roku w wyniku I rozbioru Polski, Wda znalazła się w granicach Królestwa Pruskiego. W 1830 roku w wyniku wprowadzonego przymusu szkolnego przez pruskie władze, została zbudowana szkoła, ponieważ ośrodek w Zelgoszczy nie był w stanie pomieścić dziatwy. W 1906 roku uczniowie ogłosili strajk - podarli niemieckie podręczniki i kartkami zarzucili stawek pośrodku wsi.

W latach I wojny światowej rosyjscy jeńcy wojenni wybudowali szosę. Od marca 1919 roku, we wszystkich leśniczówkach stacjonowały konne oddziały Grenzschutzu, uzbrojone w karabiny i lance, liczące kilku lub kilkunastu żołnierzy. Wiadomo o starciu zbrojnym między oddziałami Grenzschutzu a Straży Ludowej z Mermetu które doszło na drodze z Wdeckiego Młyna do leśniczówki Lasek.

Wda wróciła do Polski w 1920 roku i została przyłączona do gminy Lubichowo. W spisie majątków ziemskich wymieniany jest Otton Koschneider, który był prawdopodobnie ostatnim jej właścicielem. W tym okresie zaczęto używać określenia "kozi rynek" na zachodnią część wsi, gdzie było mnóstwo kóz, jednak sama wieś była biedna. W latach 1924-1926 we Wdzie wybudowano kościół. 4 maja 1924 roku z upoważnienia biskupa chełmińskiego Augustyna Rosentretera, ksiądz Infułat Juliusz Barkowski dokonał uroczystej benedykcji kościoła, a pierwszym kuratusem został ustanowiony ks. Jan Chabowski[5], parafia została erygowana z parafii Czarnylas.

3 września 1939 wieś została zajęta przez Niemców. Hitlerowcy zamordowali ówczesnego dyrektora szkoły Franciszka Sagana, a także próbowali zabić kuratusa parafii ks. Klemensa Ponka, któremu jednak udało się zbiec. Naziści zmienili nazwę miejscowości na "Waldau" oraz zorganizowany został posterunek Schupo. Jego komendant Wilhelm Ruge, kierował śledztwem (20-22 IX 1944 r.) skierowanym przeciwko mieszkańcom Ocypla z powodu zabicia tam inspektora policji kryminalnej i szef tczewskiego Gestapo, Hauptsturmfürhrera SS Adolfa Leistera, którego dokonali żołnierze podziemia. Śledztwo zakończyło się rozstrzelaniem ponad 20 osób w Ocyplu[6].

W lutym 1945 roku Sowieci zbombardowali szkołę w której chronili się Niemcy, a wieś kilkakrotnie przechodziła z rąk do rąk, podczas przeprawy wojsk radzieckich. Około 60% jej zabudowań legło w gruzach: szkoła, znaczna część domów oraz neobarokowy kościół. Na polu walki pozostały w miejscowości 4 czołgi. Została ona wyzwolona 4 marca 1945 roku, a poległych żołnierzy radzieckich ekshumowano w 1948 r. z miejscowego cmentarza na cmentarz zbiorczy w Lubichowie.

W 1948 roku odbudowano most drewniany na rzece Wdzie oraz szkołę. Wieś została całkowicie odbudowana w latach pięćdziesiątych. Zorganizowano zlewnię mleka. Dnia 23 grudnia 1959 roku miejscowość otrzymała światło elektryczne. Na początku 1965 roku uruchomiono klubokawiarnię „Ruch”, która działała do lat osiemdziesiątych, kiedy została zamknięta na rzecz placówki Poczty Polskiej. Na początku lat 80. założono sklep samopomocy chłopskiej, który działał do 2006 roku.

W 2004 roku z powodu niskiego przyrostu demograficznego zamknięto szkołę we Wdzie. W latach 2009-2011 korzystając z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego przebudowano drogę powiatową nr 2732G od Drewniaczek do Ocypla, na trasie której znajduje się miejscowość Wda [7]. W lipcu 2012 roku na trasie z Wdy do Ocypla przeszła trąba powietrzna, niszcząc fragment lasu. 11 lutego 2015 roku reaktywowano Ochotniczą Straż Pożarną. W 2017 roku rozpoczęto przebudowę drogi z Lubichowa do Wdy, prace zostały kontynuowane w roku 2020.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Bernard Sychta Kultura materialna Borów Tucholskich, Gdańsk-Pelplin 1998
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. GUS. Rejestr TERYT
  5. http://www.parafiawdaiocypel.pl/parafia-wda/historia/
  6. GMINA LUBICHOWO - Ocypel - w książce Stanisława Guza. LInki, kociewiacy.pl [dostęp 2020-08-19].
  7. https://www.gminaskorcz.pl/asp/pliki/pobierz/droga_powiatowa.pdf