Wojny chłopskie

Wojny chłopskiepowstania chłopskie[1], skierowane przeciw systemowi feudalnemu.

Wojska chłopskie: chorąży Klos Wuczer i dobosz Acker Koncz w miedziorycie Sebalda Behama

Rewolty chłopskieEdytuj

Powstania chłopskie były ostatnim etapem oporu chłopskiego, skierowanego przeciw uciskowi feudalnemu. Chłopi nigdy nie buntowali się bez powodu. Do buntu dochodziło kiedy przebrała się miara niesprawiedliwości narastających przez długi czas[2]. Zazwyczaj poprzedzał go bierny opór w postaci umyślnego przewlekania robót (uznawanego przez szlachtę za lenistwo), otwarta odmowa pracy i zbiegostwo[3].

Powstania chłopskie pomimo że obejmowały wielką ilość uczestników i stanowiły silny wstrząs dla feudalizmu, prawie zawsze kończyły się zwycięstwem feudałów i krwawymi represjami wobec chłopów. Do wojen chłopskich zalicza się, między innymi:

Z uczestnikami powstań chłopskich obchodzono się okrutnie:

Kluczową przyczyną niepowodzeń powstań chłopskich była zbyt słaba współpraca z mieszczanami, przy równoczesnym sojuszu feudałów, na przykład powstanie chłopów francuskich w 1358 stłumili wspólnie feudałowie francuscy i angielscy, pomimo że byli ze sobą skonfliktowani[13]. Według prof. Władysława Góry wpływ na upadek feudalizmu w wielu krajach europejskich miały wojny toczone przez rewolucyjną Francję na przełomie XVIII i XIX wieku[14].

Powstania chłopskie na ziemiach polskichEdytuj

Na ziemiach polskich walka chłopska nigdy nie przybrała charakteru wielkich powstań, tak jak we Francji, Anglii, Niemczech lub w Rosji. Prawdopodobną przyczyną tego była możliwość stosowania innych form oporu. Rozruchy chłopskie przekształciły się w formę powstań dopiero przy próbie zepchnięcia Kozaków do roli chłopów pańszczyźnianych, wywołując liczne powstania chłopsko-kozackie na kresach Rzeczypospolitej (powstanie Pawluka (1637), Chmielnickiego (1648), Paleja (1702), Perebinosa (1712). Po rozbiorach podejmowane były próby łączenia likwidacji feudalizmu z walką o niepodległość Polski: spisek Franciszka Goszkowskiego (1796), działalność konspiracyjna ks. Piotra Ściegiennego. Zdecydowana walka chłopów z systemem feudalnym zastała nawet wykorzystana przez zaborcę do realizacji własnych celów: rabacja galicyjska (1846)[15].

PrzypisyEdytuj

  1. Mączak 1981 ↓, s. 118.
  2. Leszczyński 2020 ↓, s. 205.
  3. Lech 1965 ↓, s. 113.
  4. Felczak 1983 ↓, s. 113.
  5. a b Ludwik Bazylow, Historia Rosji. Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1969, s. 121.
  6. Leszczyński 2020 ↓, s. 211.
  7. Biografia Johna Balla na Spartacus Educational (ang.)
  8. Romuald Romański, Najsłynniejsze bękarty w dziejach Polski. Losy pozamałżeńskich dzieci królów i książąt polskich, Warszawa 2012, s.69.
  9. Juliusz Demel, Historia Rumunii. Warszawa - Wrocław - Kraków - Gdańsk - Łódź 1986, s. 248.
  10. Kazimierz Lepszy, Słownik biograficzny historii powszechnej do XVII stulecia, Warszawa 1968, s. 65.
  11. Źródło: Kalendarium dziejów Polski, ​ISBN 83-08-03025-4
  12. Kazimierz Lepszy, Słownik biograficzny historii powszechnej do XVII stulecia, Warszawa 1968, s.146.
  13. Mała Encyklopedia 1967 ↓, s. 244.
  14. Góra 1979 ↓, s. 37.
  15. Mączak 1981 ↓, s. 118-119.

BibliografiaEdytuj

  • Mała Encyklopedia Wojskowa. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1967.
  • Wacław Felczak: Historia Węgier. Wyd. 2. Warszawa - Wrocław - Kraków - Gdańsk - Łódź: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1983. ISBN 83-04-01028-3.
  • Marian Lech: Za króla Sasa. Wyd. 1. Warszawa: Książka i Wiedza, 1965.
  • Adam Leszczyński: Ludowa historia Polski. Historia wyzysku i oporu. Mitologia panowania. Wyd. 1. Warszawa: Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o., 2020. ISBN 978-83-280-8347-9.
  • Władysław Góra: Refleksje nad historią Polski Ludowej. Wyd. 1. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1979. ISBN 83-222-0048-X.
  • Antoni Mączak: Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 roku. O-Ż. Wyd. 1. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Wiedza Powszechna, 1981. ISBN 83-214-0185-6.