Zmiana językowa

zmiana w systemie językowym

Zmiana językowa – nowy element powstały na gruncie danego systemu językowego, zmiana w jego wewnętrznej strukturze[1]. Zmiany powstają w wyniku utrwalenia doraźnych innowacji, które kształtują się albo wskutek ewolucji reguł językowych, albo też jako efekt celowego działania użytkowników języka[2].

Zmiany językowe mogą się dokonywać na rozmaitych płaszczyznach systemu, a innowacje obserwowane na pojedynczej płaszczyźnie mogą owocować przeobrażniami na pozostałych poziomach języka[1][3]. Zmiany na płaszczyźnie dźwiękowej przejawiają się w postaci innowacji fonetycznych (takich jak redukcje, asymilacja, dysymilacja), na płaszczyźnie morfologicznej – w postaci zmian w systemie fleksyjnym i słowotwórczym, kształtujących się na skutek wyrównań analogicznych lub innowacji fonetycznych[1].

Zmiany językowe mogą być umotywowane czynnikami wewnętrznymi (np. ekonomią) bądź zewnętrznymi (np. wpływem innych języków lub modą)[1]. Utrwalają się w różnym stopniu – bywają zakorzenione i trudne od zauważenia[4], ale mogą być także właściwe dla mowy pewnego regionu[5], mowy określonej grupy wiekowej itp.[4] Częstym wyjaśnieniem dla zmian językowych jest zjawisko analogii[6].

Zmiany językowe są zjawiskiem naturalnym i typowym dla języków żywych, w tym ich form literackich. Zachodni językoznawcy, stosujący podejście opisowe, odstępują przeważnie od wartościowania ich jako dobrych lub złych[7][8]. John Lyons zaznacza, że każde ewentualne kryterium, którego używa się do ewaluacji zmian językowych, powinno być oparte na świadomości rozmaitych zastosowań, jakie dany język znajduje w posługującym się nim społeczeństwie[9]. Tradycyjne koncepcje kultywacji języka często uznają zmienność języka za zjawisko ujemne[10].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Kazimierz Polański (red.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, Wrocław: Ossolineum, 1999, s. 693, ISBN 83-04-04445-5.
  2. Innowacja językowa [w:] Andrzej Markowski, Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN, Warszawa 2010, s. 1581–1582, ISBN 978-83-01-14198-1.
  3. Václav Cvrček, l, Mluvnice současné češtiny I. Jak se píše a jak se mluví, Uniwersytet Karola w Pradze, Karolinum Press, 2015, s. 36, ISBN 978-80-246-2812-7 (cz.).
  4. a b Jan Pokorný, Lingvistická antropologie: jazyk, mysl a kultura, Grada Publishing a.s., 2010, s. 123–124, ISBN 978-80-247-2843-8 (cz.).
  5. Karel Horálek, Úvod do studia slovanských jazyků, Nakl. ČSAV, 1955, s. 36 (cz.).
  6. Proč se jazyk mění, jazykový koutek, 16 listopada 2015 [dostęp 2020-01-18] (cz.).
  7. Joan Bybee, Language Change, Cambridge University Press, 2015, s. 10-11, ISBN 978-1-107-02016-0 (ang.).
  8. Lyle Campbell, Historical Linguistics: An Introduction, MIT Press, 2004, s. 3-4, ISBN 978-0-262-53267-9 (ang.).
  9. John Lyons, Introduction to Theoretical Linguistics, Cambridge University Press, 1968, s. 42-44, ISBN 978-0-521-09510-5 (ang.).
  10. Klára Sándor, Secular linguistics and education: questions of minority bilingualism, 1998, s. 144 (ang.).