Otwórz menu główne

Zwola Poduchowna

wieś w województwie mazowieckim

Zwola Poduchowna (dawniej Kalabona) – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie garwolińskim, w gminie Miastków Kościelny[4][5].

Zwola Poduchowna
Kościół parafialny
Kościół parafialny
Państwo  Polska
Województwo mazowieckie
Powiat garwoliński
Gmina Miastków Kościelny
Liczba ludności (2011) 257[1][2]
Strefa numeracyjna 25
Kod pocztowy 08-420[3]
Tablice rejestracyjne WG
SIMC 0681170[4]
Położenie na mapie gminy Miastków Kościelny
Mapa lokalizacyjna gminy Miastków Kościelny
Zwola Poduchowna
Zwola Poduchowna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zwola Poduchowna
Zwola Poduchowna
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Zwola Poduchowna
Zwola Poduchowna
Położenie na mapie powiatu garwolińskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu garwolińskiego
Zwola Poduchowna
Zwola Poduchowna
Ziemia51°52′11″N 21°52′38″E/51,869722 21,877222
Integralne części wsi Zwola Poduchowna[4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0681187 Górki część wsi
0681193 Zwola-Kolonia część wsi
0681201 Zwólka część wsi

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa siedleckiego.

Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Anny.

Spis treści

PołożenieEdytuj

Miejscowość leży 22 km od Garwolina nad rzeką Wilgą w gminie Miastków Kościelny.

HistoriaEdytuj

Początkowo istniała jedna wieś Zwola, lecz w wyniku podziałów powstały Zwola Poduchowna (Księżyzna), Zwola Kolonia, Zwola Duża i Zwólka. Najstarsza wzmiankowana jest wieś Zwola, gdzie znajduje się grodzisko z XI wieku nazywane "Okopami Szwedzkimi". Wieś Zwola wzmiankowana była po raz pierwszy w 1415 r. W 1441 r. była własnością podkomorzego sandomierskiego Powały Zwolskiego, potem Zwolskich i Lasockich. Zwola Poduchowna wzmiankowana jest w XV w. jako własność Mikołaja Powały z Taczewa, podkomorzego sandomierskiego, znanego później pod nazwiskiem Zwolski. Miejscowość znajdowała się na granicy ziemi czerskiej (Mazowsze) i stężyckiej (województwo sandomierskie w Małopolsce) aż do ostatniego rozbioru.

Dnia 10 kwietnia 1526 r. Jan Powała Zwolski na mocy przywileju księżnej Anny mazowieckiej na gruntach wsi Zwola Poduchowna zakłada miasto na prawie chełmińskim o nazwie Kalabona.

Dnia 6 lipca 1529 r. erygowana zostaje parafia pw. św. Anny i św. Izydora Oracza przez biskupa Jana Latalskiego. Na mocy przywileju króla Zygmunta Starego z 1536 r. zostaje wzniesiony tu murowany zamek obronny, choć zamożność Zwolskich wskazuje raczej na dwór obronny. Lokacja miasta nie udała się – w latach 1540–1589 miejscowość nie figuruje już w rejestrach podatkowych. W II poł. XVI w. kościół znajdował się w rękach protestantów, do których zaliczali się Lasoccy i Zwolscy, w tym okresie włościanie spod dworu przesiedleni zostają w okolice kościoła. W 1687 r. z fundacji biskupa poznańskiego Stefana Wierzbowskiego wybudowano kolejny kościół parafialny, przebudowany w 1830 i 1939 r.

W czasie powstania styczniowego w 1864 silny ośrodek konspiracji, w wyniku czego dziedzic Jan Zwolski i proboszcz Karolak zmuszeni są do emigracji, a majątek zostaje skonfiskowany. Dwór pozbawiony opieki niszczał i po parcelacji majątku został rozebrany, browar (czy gorzelnia?) istniejący w sąsiedztwie dworu został rozebrany, a we wsi trudno dziś znaleźć ślady miejskiej przeszłości.

W 1827 roku wieś liczyła 27 domów i 159 mieszkańców. W 1895 r. liczba domów wzrosła do 47, zaś liczba mieszkańców zwiększyła się do 421. Zwola posiadała wówczas 1800 mórg ziemi. Parafia liczyła 1266 osób. W 1921 r. Zwola Poduchowna liczyła 17 domów i 103 mieszkańców.

EtymologiaEdytuj

W 1415 r. zapisano nazwę "Yswola" a następnie "Swola". W dokumentach pochodzących z 1418 roku nazwę osady zapisano "Szwola", w 1449 r. - "Swolya" i tak samo w 1470 r. Nazwa ta pochodzi od wyrazu "Wola", oznaczającego we wczesnym średniowieczu czasowe uwolnienie osadników zakładających nową osadę od czynszów i robocizny. Do wyrazu wola dodano z czasem "Z", którego pochodzenie jest przyimkowe, a które spełniało funkcję nagłosową. Wieś w XVI w. nazywano Kalabona. Nazwa pochodziła od słów: „cala” – drewno i „bona” – dobre. Nazwa ta zanikła – do dziś miejscowa ludność jedną części wsi określa jednak mianem "Kałabunka".

ZabytkiEdytuj

  • kościół drewniany pw. św. Anny z XVII w. – zbudowany przed 1687 fundacji biskupa Stefana Wierzbowskiego w miejscu pierwotnego z 1529, restaurowany w 1787 i przebudowany ok. 1830, wnętrze barokowe
  • dzwonnica z XVIII w. – drewniana o konstrukcji słupowej
  • plebania z pocz. XIX w – drewniana o konstrukcji zrębowej
  • pozostałości czworobocznego dworu obronnego zbudowanego przez Jana Zwolskiego po 1526 roku. Położone są na południe od kościoła nad Wilgą na terenie zwanym "Podwórze".

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Paweł Ajdacki, Jacek Kałuszko, Wojciech Sobociński: Garwolin i okolice : przewodnik turystyczny. Warszawa: Studio Fotografii Przyrodniczej "Hajstra", 2004. ISBN 83-915832-3-6.
  • Zygmunt Gajowniczek: Historia miast miasteczek i osad w prawobrzeżnej części Ziemi Czerskiej. Latowicz: Fundacja Przyjaciół Latowicza, 1999. ISBN 83-911646-2-4.

Linki zewnętrzneEdytuj