Ajurweda (dewanagari: आयुर्वेद, ang. Ayurveda) – tradycyjna medycyna indyjska, zapoczątkowana XII w. p.n.e.[1] jej obecna forma ukształtowała się między V w. p.n.e. a V n.e.[2][3] Termin „ajurweda” jest złożeniem słów ajuh (sanskr. आयु āyuh) – „życie” oraz weda (dewanagari वेद), czyli „wiedza o życiu” lub „przebieg życia”. Ajurweda zajmuje się zdrowiem fizycznym, psychicznym i duchowym[4]. Ajurweda przez Światową Organizację Zdrowia jest w pełni uznawana za naukę medyczną, analogicznie jak tradycyjna medycyna chińska[5][6]. Jest jednym z niewielu systemów medycyny tradycyjnej, wykorzystujących chirurgię[potrzebny przypis]. System Ayurvedy przez medycynę konwencjonalną (zachodnią) jest uznawany za medycynę komplementarną[7] lub pseudonaukę[potrzebny przypis] w związku z łączeniem zjawisk empirycznych z koncepcjami metafizycznymi[8]. Niektórzy badacze określają ją jako system proto-naukowy lub poza-naukowy[9][10].

Dhanwantari – patron Ajurwedy

Medycyna alternatywnaEdytuj

Eksperymenty laboratoryjne sugerują, iż niektóre substancje używane w Ayurvedzie mogą zostać wykorzystane w opracowaniu skutecznych leków, jednakże nie ma dostatecznych dowodów na ich skuteczność w terapiach medycznych stosowanych obecnie[11][12][13].

W odniesieniu do badań organizacji Cancer Research UK ma żadnego dowodu naukowego, który wykazywałby efektywność Ayurvedy w kuracji jakichkolwiek schorzeń, jednakże masaże oraz techniki relaksacyjne są często korzystne dla niektórych pacjentów onkologicznych, oraz istnieją pewne dowody z eksperymentów przeprowadzanych na zwierzętach, iż ziołowe produkty używane w systemie Ayurvedy mogą być dalej rozwijane[14].

Z badań przeprowadzonych w 2008 roku na temat sprzedaży leków przez Internet wynika, iż około 21% wyprodukowanych w USA i Indiach opatentowanych produktów medycznych odnoszących się do Ajurvedy zawierało niebezpieczną ilość metali ciężkich takich jak ołów, rtęć i arsen[15]

HistoriaEdytuj

Najwcześniej znanymi lekarzami byli Ćaraka i Suszruta. Z podręczników medycyny napisanych przez tych dwóch mędrców studenci medycyny ajurwedyjskiej korzystają do dziś. (…) Ćaraka specjalizował się w medycynie chorób wewnętrznych, Suszruta zaś był chirurgiem i wierzył, że chirurgia jest najlepszym sposobem leczenia, gdyż pozwala uzyskać natychmiastowe rezultaty. Ćarakasanhita oraz Suszrutasanhita zostały napisane w siódmym wieku p.n.e.[16]

W obrębie ajurwedy opracowano osiem specjalizacji:

  • choroby wewnętrzne,
  • chirurgia ogólna,
  • leczenie chorób głowy i szyi,
  • pediatria,
  • toksykologia,
  • nauka o afrodyzjakach,
  • nauka o odmładzaniu,
  • psychiatria (w tym leczenie chorób wywołanych przez złe duchy).

TeoriaEdytuj

Koncepcja pięciu żywiołów (panća mahabhuta)Edytuj

Według ajurwedy wszystko składa się z pięciu żywiołów („panća mahabhutas”). Elementy te to: eter (akaśa), powietrze (waju), ogień (agni), woda (dźala) i ziemia (prythwi). Istoty żyjące posiadają jeszcze jeden element: jest to prana. Prana to siła życiowa, podstawowa energia odpowiadająca za fizyczne, umysłowe i duchowe zdrowie i siłę.

PranaEdytuj

Prana w sanskrycie oznacza „oddech” i jest rozumiana jako siła podtrzymująca życie, energia witalna. Jest to podstawowe założenie ajurwedy i jogi, energia ta przepływa przez kanały subtelne zwane nadi. Energia ta podtrzymuje życie w ciele i umyśle.

Koncepcja trzech dosz (tridosza)Edytuj

Według medycyny indyjskiej ciało powstaje z pięciu żywiołów, a u podstaw jego rozwoju leżą trzy bioenergie: vata (na którą składają się elementy wiatr i eter), pitta (ogień), kapha (ziemia i woda). Bioenergia wata związana jest z ruchem, bioenergia pitta to „metaboliczna siła oddziaływania”, zaś bioenergia kapha to „regenerująca i podtrzymująca siła.”[17]

AgniEdytuj

Agni to ogień trawienny. To właśnie agni pozwala dobrze trawić pokarm i sprawia, że wszystkie składniki odżywcze docierają do tkanek. To dzięki agni umysł ma moc, aby za pomocą inteligencji i dyscypliny osiągnąć wewnętrzne piękno. To także agni oczyszcza ciało z toksyn i produktów przemiany materii[18].

Terapia oczyszczająca (panća karma)Edytuj

Panća karma oznacza dosłownie „pięć działań oczyszczających”. Terapia stanowi głębokie oczyszczenie ciała z nieczystości oraz ponowne odżywienie tkanek, dzięki czemu poprawia się stan zdrowia, a oznaki starzenia się organizmu znikają. Ciało nabiera witalności, dosze są w równowadze, co pozwala na zachowanie dobrego zdrowia oraz harmonii. Pięć działań oczyszczających składających się na zabieg panća karma:

  • Wireczana – oczyszczenie przy zastosowaniu środków przeczyszczających w celu usunięcia nieczystości z jelita cienkiego.
  • Basti (dzieli się na niruna oraz anuwasana) – lewatywy z wywarów ziołowych lub olejowych mające za zadanie oczyścić oraz unormować funkcjonowanie jelita grubego.
  • Wamana – lewatywy oraz prowokowanie wymiotów w celu usunięcia toksyn z żołądka.
  • Nasja – krople do nosa stosowane w celu usunięcia toksyn z obszaru głowy.
  • Rakta moksza – upuszczanie krwi lub jej oczyszczanie z wykorzystaniem ziół[19].

W terapii oczyszczającej dużą rolę odgrywają faza przygotowania organizmu (purwa karma) oraz regeneracji (paszat karma). Purwa karma to seria zabiegów rozluźniających i rozgrzewających, na które składają się masaż synchorniczny abhjanga, udwartana – masaż z peelingiem oraz garszana – masaż jedwabnymi rękawicami. Po masażach następują udrożniające kanały energetyczne zabiegi ziołowe, np. baspa sweda – kąpiel parowa z ziołami, nadi sweda – przykładanie wężyka z parą do wybranych punktów na ciele, tapa sweda – sauna lub przebywanie w pobliżu ogniska. Celem purwa karmy jest usunięcie złogów, zbędnych produktów przemiany materii i toksyn z organizmu. Intensywny masaż służy przesunięciu tychże w stronę dużych organów (np. żołądka), dzięki czemu będą mogły zostać usunięte z organizmu podczas panća karmy[20].

Paszat karma ma miejsce po panća karmie, a służy regeneracji i odbudowie organizmu po intensywnym oczyszczaniu. W fazie tej kuracjusz poddawany jest delikatnym, odprężającym masażom i pije wzmacniające zioła. Do potrzeb pacjenta dostosowywana jest również dieta.

Masaże i zabiegi ajurwedyjskieEdytuj

Masaż jest terapią, która pozwala odblokować kanały energetyczne nadi dla prawidłowego przepływu energii witalnej.

Masaż abhjangaEdytuj

Masaż abhjanga jest częścią tradycyjnego ajurwedyjskiego programu oczyszczającego i odmładzającego nazywającego się panćakarma. Masaż wykonywany jest przy użyciu dużej ilości ciepłego oleju sezamowego. W trakcie masażu toksyny usuwane są z ciała, kanały energetyczne odblokowują się, pozwalając na swobodny przepływ energii życiowej. Masaż abhjanga rozpoczynamy od masażu głowy, który może być zrobiony na sucho lub olejem sezamowym. Masaż zwiększa sprawność umysłową i wydolność fizyczną.

GarszanaEdytuj

Masaż nieco szorstkimi, wyprodukowanymi z surowego jedwabiu rękawicami. Działa jak peeling i polecany jest osobom z przewagą doszy kapha. W salonach kosmetycznych stosowany w terapiach antycellulitowych i odchudzających.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. World Health Organization. Regional Office for South-East Asia., Traditional medicine in Asia, New Delhi: WHO, 2002, ISBN 92-9022-224-7, OCLC 52257396 [dostęp 2021-01-06].
  2. Dinesh Katoch i inni, Government policies and initiatives for development of Ayurveda, „Journal of Ethnopharmacology”, 197, Special issue on Ayurveda, 2017, s. 25–31, DOI10.1016/j.jep.2016.08.018, ISSN 0378-8741 [dostęp 2021-01-06] (ang.).???
  3. World Health Organization, Legal Status of Traditional Medicine and Complementary/Alternative Medicine: A Worldwide Review, 2001.
  4. World Health Organization., Benchmarks for training in ayurveda : benchmarks for training in traditional complementary and alternative medicine, Geneva: World Health Organization, 2010, ISBN 978-92-4-159962-7, OCLC 692143645 [dostęp 2021-01-06].
  5. C. Kessler i inni, Ayurveda: Between Religion, Spirituality, and Medicine, Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 28 listopada 2013 [dostęp 2021-01-07] (ang.).
  6. Udo Tworuschka, Grzegorz Polak, Michał Dobrzański, Hinduizm, Warszawa: Agora SA, 2009, ISBN 978-83-7552-589-2, OCLC 751218411 [dostęp 2021-01-06].
  7. Traditional, Complementary and Integrative Medicine, www.who.int [dostęp 2021-01-07] (ang.).
  8. Chaper 1: Psychomythology. W: Semple D, Smyth R.: Oxford Handbook of Psychiatry. Oxford University Press, 2013, s. 20, seria: 3. ISBN 978-0-19-969388-7.
  9. Johannes Quack: Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India. Oxford University Press, 2011. ISBN 978-0-19-981260-8.
  10. The blending of science and spirituality in the Ayurvedic healing tradition. W: P. Ram Manohar, Makarand R. Paranjape: Science, Spirituality and the Modernization of India. Anthem Press, 2009, s. 172–173. ISBN 978-1-84331-776-0.
  11. Ayurveda. American Cancer Society, 26 August 2011. [dostęp 7 January 2015]. [zarchiwizowane z tego adresu (22 February 2014)]. Cytat: The effectiveness of Ayurveda has not been proven in scientific studies, but early research suggests that certain herbs may offer potential therapeutic value
  12. World Health Organization. Regional Office for South-East Asia., Traditional herbal remedies for primary health care, New Delhi: World Health Organization, Regional Office for South-East Asia, 2010, ISBN 978-92-9022-382-5, OCLC 744524003 [dostęp 2021-01-06].
  13. Ashutosh Chauhan i inni, Ayurvedic research and methodology: Present status and future strategies, „Ayu”, 36 (4), 2015, s. 364–369, DOI10.4103/0974-8520.190699, ISSN 0974-8520, PMID27833362, PMCIDPMC5041382 [dostęp 2021-01-07].
  14. Ayurvedic medicine. Cancer Research UK. [dostęp 5 January 2017].
  15. Saper RB, Phillips RS, Sehgal A, N. Khouri i inni. Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured medicines sold via the internet. „JAMA”. 300 (8), s. 915–923, 2008. DOI: 10.1001/jama.300.8.915. PMID: 18728265. PMCID: PMC2755247. 
  16. S.V. Govindan: Ajurwedyjski masaż leczniczy. Kraków: a-ti information services, 2010, s. 32–33.
  17. H.H. Rhyner: Zdrowo, młodo i radośnie z ajurwedą(...). Kraków: Aster Oficyna Wydawnicza, 2000, s. 44.
  18. M. Sachs: Ajurweda a uroda. Jak być pięknym. Kraków: a-ti information services, 2010, s. 68–69.
  19. M. Sachs: Ajurweda a uroda. Jak być pięknym. Kraków: a-ti information services, 2010, s. 204.
  20. Purwa karma.